Vừa đánh vừa đàm là những tấn tuồng quái gở, đôi khi hết sức bi hài, đã từng thịnh hành trong cuộc chiến tranh lạnh trước đây, chẳng hạn cuộc đàm phán ở Paris về hòa bình Việt Nam. Nay vào đầu thế kỷ 21, nó đã hết thời lưu diễn trên thế giới. Hai dấu hiệu mới nhất về tình trạng này đang xẩy ra ở Trung Đông và Afghanistan.
Tại Trung Đông, Israel đã dứt điểm đàm phán hòa bình với Yasser Arafat, chủ tịch chính quyền Palestine, sau khi một chiếc xe buýt chở dân Do Thái ở Tây ngạn bị tấn công làm 10 người chết và ở Gaza hai quyết tử Palestine đánh bom tự sát làm nhiều người Do Thái bị thương. Các cuộc tấn công đã xẩy ra một ngày sau khi Arafat tuyên bố đóng cửa các văn phòng và trụ sở của hai nhóm quá khích Hamas và Islamic Jihad. Israel đã trả đũa, tấn công dữ dội bằng Không quân và cho chiến xa tiến vào các thành phố của Palestine ở Tây ngạn và Gaza. Phát ngôn nhân của Arafat gọi hành động của Israel là một sự "tuyên chiến" và tuyên bố rút lại lệnh đóng cửa các trụ sở của hai tổ chức nói trên, cũng như lời hứa Arafat đưa ra từ lâu là truy nã những tay hành động quá khích ở Palestine. Đàm phán hòa bình Trung Đông đang lui dần vào bóng tối ảm đạm của chiến tranh tàn khốc. Lỗi tại bên nào"
Từ 14 tháng qua, phía Palestine đã có phong trào nổi dậy chống Israel khiến tiến trình hòa bình ở Trung Đông lâm thế kẹt. Trong hơn một năm qua, nhiều nỗ lực mở lại đàm phán hòa bình do Mỹ thúc đẩy vẫn ở trong thế cò cưa. Khi sắp có đàm phán, nạn bom tự sát hay phục kích lại xẩy ra trên đất Israel khiến chính quyền nước này áp dụng những biện pháp trả đũa bằng quân sự. Hiển nhiên các tổ chức quá khích của người Palestine không muốn có hòa bình bằng đàm phán, họ chỉ chấp nhận hòa bình khi Israel phải nhượng bộ tất cả những yêu sách của họ. Vì thế họ đã phá vỡ đàm phán bằng mọi thủ đoạn tấn công đẫm máu, kể các vụ đánh bom tự sát.
Arafat đã hứa truy nã bọn quá khích và nói đóng cửa các trụ sở của hai tổ chức vẫn nhận có trách nhiệm về các cuộc tấn công khủng bố, nhưng chính phủ Israel đòi Arafat phải đặt ra ngoài vòng pháp luật hai tổ chức đó, Arafat không chịu làm. Sau những cuộc đánh bom mới nhất của quá khích Palestine, Israel nói Arafat "không còn là người để nói chuyện dứt điểm tấn công khủng bố", Israel phải tìm một đường lối khác. Đường lối đó là bom đạn. Cuộc tấn công trả đũa của Israel diễn ra trong suốt ngày đêm thứ tư cho đến sáng thứ năm 13-12, một cuộc tấn công dữ dội nhất từ trước đến nay, đánh vào các thành phố ở Gaza và cả thành phố Ramallah ở Tây ngạn, nơi Arafat đang kẹt bên trong. Ranh giới hòa bình và chiến tranh giữa Israel và Palestine đã lu mờ từ lâu. Nay có thể nó sắp biến mất hẳn, để xác định dứt khoát một bề: hoặc hòa bình hoặc chiến tranh chớ không thể mập mờ có cả hai.
Ở Tora Bora, vùng núi miền Đông Afghanistan, quân al-Qaida vẫn không ra hàng sau khi hạn kỳ thứ hai đã trôi qua. Ở đây không phải là chuyện hòa hay chiến, một đám quân khủng bố al-Qaida đã bị kẹt trong hẻm núi, chúng xin điều đình để ra hàng. Cuộc đàm phán có chuyện rắc rối, những kẻ thất thế đã không còn có sức mạnh khủng bố, chúng không có quyền lựa chọn giữa hòa hay chiến mà chỉ còn cách lựa chọn giữa hàng hay chết. Vào trưa thứ năm, khi trôi qua kỳ hạn lần thứ hai ra lệnh cho quân al-Qaida phải bắt chủ tướng của chúng ra nộp, Không quân Mỹ và Liên quân bộ tộc Phương đông bắt đầu tấn công dữ dội. Các phi cơ AC-130 trang bị nhiều ổ đại liên nặng và oanh tạc cơ B-52 đã đánh phá khu vực bên lạch núi có quân al-Qaida kẹt trong đó từ 3 ngày qua. Mỹ đã ném bom loại Daisy Cutter, còn các tư lệnh Liên quân nói lần này họ quyết tiêu diệt tất cả bọn al-Qaida gồm nhiều quân gốc Ả Rập và ngoại quốc, ước lượng có đến 700 quân người.
Những tin mới nhất ngày thứ sáu 14-12 cho biết có thể bin Laden có mặt trong một hang động đang bị bao vây, bởi vậy bọn al-Qaida thân tín đã đánh rất dữ dội để bảo vệ chủ tướng. Các giới chức Mỹ đã xác nhận khả năng đó và Biệt kích Mỹ đã gia tăng hoạt động rất mạnh. Việc xin điều đình ra hàng cũng có thể chỉ là "mua thời gian" để bọn cầm đầu al-Qaida trốn khỏi vòng vây. Nhưng việc đi trốn cũng khó khăn vì từ chiều thứ năm, tuyết đã rơi xuống bao phủ khu rừng rậm bên Núi Trắng thuộc vùng Tora Bora. Mặt khác những toán quân al-Qaida bị bao vây sẽ không cầm cự được lâu, vì lương thực và đạn dược sẽ cạn. Chúng có thể chia từng nhóm nhỏ trốn qua biên giới Pakistan, chỉ cách đó vài dậm. Pakistan đã tăng cường quân đội canh giữ biên giới và Biệt kích Mỹ đã chặn các ngả đường.
Trận đánh Tora Bora là dữ dội nhất, nhưng sẽ là trận chót của một giai đoạn chiến tranh chống khủng bố. Thành trì sau cùng của chế độ Taliban là Kandahar đã thất thủ. Tora Bora, sào huyệt chót của quân khủng bố al-Qaida, bị Không quân Mỹ đánh phá thê thảm trong khi Liên quân và Biệt kích Mỹ vây chặt một khu có bọn chỉ huy cao cấp ẩn nấp, chắc chắn sẽ bị chiếm đóng trong vài ngày tới. Nhiều chỉ huy Liên quân cho biết tin có người đã nhìn thấy Osama bin Laden có mặt tại đây nhiều ngày trước và việc Mỹ quyết tâm tiêu diệt bọn chủ tướng al-Qaida kể cả bin Laden chứng tỏ không còn chuyện đàm mà chỉ còn việc đánh.
Tình hình Palestine và Tora Bora đã làm nổi bật một hình ảnh mới về chiến tranh chống khủng bố. Vừa đánh vừa đàm chỉ là ảo tưởng. Đàm phán chỉ có lý khi cả hai bên đều có thiện chí. Thiện chí đó không thể có ở những kẻ đã dùng giáo điều cuồng tín mê hoặc thủ hạ đến độ sẵn sàng đeo bom tự sát để giết thật nhiều người dân bình thường vô tội.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình