Đã vào tháng tám nhưng chuyện của tháng bảy vẫn còn nóng hổi như nhiều ngày nóng của tháng này ở San Jose. Bây giờ thì ba thành phố San Jose- Oakland và San Francisco đã gắn bó vào nhau thành một vùng quan trọng của Bay Area hay Bắc Cali. San Jose với dân số gần một triệu đã qua mặt hai thành phố kia và vẫn được gọi là thủ phủ của Silicon Valley, của thung lũng điện tử, thung lũng hoa vàng hay người Tàu gọi là Trực Cốc.
Tối chủ nhật 13-7-03 cảnh sát đã vào nhà đường Taylor bắn chết một phụ nữ VN 25 tuổi là chị Trần Thị Bích Câu để lại hai con 4 và 5 tuổi. Báo Mỹ sáng thứ hai chỉ loan tin ngắn là một phụ nữ đã cầm dao muốn tấn công viên cảnh sát khi họ vào nhà và đã bị nổ súng sát hại. Không ai biết nạn nhân là người Việt, người ta hờ hững. Nhưng buổi chiều thứ hai đó, luật sư Nguyễn Tâm người chủ trương báo SaiGonUSA, nhờ hàng xóm báo tin chuyện thương tâm đã viết bản tin gởi đi khắp nơi cho đồng hương VN cùng báo chí hải ngoại và đăng trên báo ngày thứ ba.
Bài báo đã gây xúc động trong cộng đồng địa phương lẫn các nơi khác. Có email đã gởi về thúc dục người San Jose phải làm sáng tỏ sự việc và đây là một động cơ thúc đẩy Nguyễn Tâm lên đài phát thanh Việt ngữ để kêu gọi đồng bào tới nhà nạn nhân và lên sở cảnh sát biểu tình vào trưa ngày thứ tư.
Bên cạnh đó có kỹ sư Nguyễn Nam một nhà hoạt động nhiệt tình đã lên Internet liên lạc với bạn bè và giới truyền thông Hoa Kỳ để nhờ họ phổ biến tin tức biểu tình. Cô Madison Nguyễn cũng năng nổ tham dự vào và tham khảo với các viên chức chính trị địa phương để cho cuộc biểu tình đạt hiệu quả tốt nhất.
Các đài truyền hình Mỹ chiều tối thứ tư 16-7-03 đã đồng loạt chiếu cảnh đoàn người biểu tình đa số là VN và một ít người thuộc sắc dân khác tụ họp tại San Jose City Hall và sau đó tới sở cảnh sát mời ông xếp Landsdowne ra nói chuyện. Ông này trước đó đã tuyên bố là cảnh sát làm đúng nhiệm vụ và trong buổi họp với phái đoàn biểu tình gồm các đại diện báo chí (có cả người viết tham dự), ông cũng lập lại là bổn phận của ông là bảo vệ nhân viên dưới quyền. Ông nói là cái con dao bào đó cho dù quý vị có gọi là tên gì đi nữa,riêng đối với cảnh sát đó là một thứ vũ khí. Cũng vì lời tuyên bố đầy thiên vị mà Lansdowne đã phải từ chức và đi xuống San Diego làm xếp cảnh sát.
Tờ báo San Jose Mercury News liên tiếp từ thứ hai cho đến chủ nhật 20-7-03 đã loan tin về vụ cảnh sát bắn chết người phụ nữ VN tại nhà. Và cao điểm là báo ngày thứ năm đăng hình đám người biểu tình chất vấn cảnh sát trưởng thật to ngay trang đầu.
Nhờ cuộc biểu tình và báo chí truyền hình kết hợp lại để gióng lên tiếng chuông báo động về sự lạm dụng quyền hành của nhân viên công lực đối với dân chúng, đặc biệt là dân thiểu số, nhất là sau biến cố 9-11.
Văn phòng Biện lý nói là sẽ mở phiên tòa với đại bồi thẩm đoàn để xử vụ này, đây là một sự kiện hiếm thấy, hai chục năm trước mới có một lần. Cơ quan FBI nói là cũng sẽ điều tra. Nhưng phải chờ vài tháng để xem họ có làm như đã hứa hay không. Có đêm thắp nến cầu nguyện cho nạn nhân với sự góp mặt của nhiều sắc dân. Tin tức địa phương đã trở thành tin toàn quốc.
Người viết đã đến tận nhà để quan sát hiện trường và tìm hiểu tại sao viên cảnh sát Chad Marshall nổ súng giết hại một người phụ nữ nhỏ bé như vậy.
Người chồng không chính thức của nạn nhân đã nói với cảnh sát khi mở cửa cho họ vào nhà là : " She is crazy all day…", chính vì câu nói này đã làm cho cảnh sát hiểu lầm, theo quan điểm của Madison Nguyễn, cô cho là có "Miscommunication" nên đã tạo ra thảm kịch.
Theo sự suy đoán của người viết bài này là chị Bích Câu đang giận dữ cãi lộn với chồng vì cửa phòng bị đóng không mở được suốt cả buổi chiều. Sự rạn nứt tình cảm đã có vì người tình đang sống chung đã bảo lãnh vợ qua Mỹ. Cũng vì mối tình này mà ba của chị đã cắt đứt mối liên hệ. Những nỗi sầu đó áp đặt lên làm người ta tưởng là chị có bệnh tâm thần. Và trong cơn giận đó thì cảnh sát bước vào bất ngờ, lúc đó chị đang cầm con dao bào trong tay. Con dao bào dùng để gọt vỏ có một cạnh bén dùng để cắt có bày bán ở chợ VN tại Mỹ. Chị đang ngồi gần bàn và thấy người lạ vào nhà liền đứng dậy và tay vẫn cầm cây dao bào định mệnh, viên cảnh sát hô bảo bỏ dao xuống bằng tiếng Anh và chị không hiểu kịp, đầu óc lúc đó đầy ắp sự bực tức giận dữ không còn sáng suốt để hiểu là tình thế nguy hiểm đang cận kề.
Và Chad Marshall đã nổ súng theo sự huấn luyện ở trường với chỉ thị bắn là bắn cho chết. Luật sư Nguyễn Tâm đã phát biểu là nếu viên cảnh sát vào nhà một người phụ nữ da trắng, y đã không bắn. Rất nhiều người tuy không dám dùng chữ "kỳ thị chủng tộc" nhưng người ta đã có những ngụ ý tương tự. Tôi viết bài "Khi người cảnh sát có máu lạnh" thì có báo đăng, có báo không đăng vì sợ bị kiện.
Những người có máu lạnh như vậy không nên làm cảnh sát, có thể làm một người lính thì được hơn, tha hồ bắn giết quân thù ngoài mặt trận. Trong cuộc biểu tình hôm thứ tư thì có một em bé VN tay cầm biểu ngữ: "The police killed my father Trần Phi Long", anh này cũng là nạn nhân của một vụ bắn lầm trong nhà mấy năm trước nhưng sự việc bị chìm xuồng.
Khi đang ngồi viết bài này thì chiều nay thứ sáu 1-8-03, mẹ của Bích Câu đã đến phi trường San Francisco từ VN để tham dự đám tang của con gái vào ngày thứ bảy. Sẽ có nhiều người tham dự buổi tiễn đưa cuối cùng. Tôi chợt nhớ tới mấy câu thơ rất hay mở đầu cuốn thơ Bích Câu Kỳ Ngộ đã học hồi lớp đệ ngũ: "Thành tây có cảnh Bích Câu. Cỏ hoa góp lại một bầu xinh sao. Đua chen thu cúc, xuân đào. Lựu phun lửa hạ, mai chào gió đông."
Đó là một truyện thơ lãng mạn của chàng nho sĩ Tú Uyên cùng người đẹp tiên nữ trong tranh. Và câu chuyện thương tâm của người phụ nữ VN tên Trần Thị Bích Câu bị cảnh sát Mỹ sát hại sẽ lưu lại trong trí nhớ của cộng đồng Việt tại San Jose, giúp đồng hương cẩn trọng hơn trong đời sống lưu vong xứ người, nói gì thì nói mình dân tóc đen, mũi tẹt vẫn là sắc dân thiểu số cho dù giàu hay nghèo, sang hay hèn, ngu hay thông minh.
Tháng bảy có chuyện vận động treo cờ vàng ba sọc đỏ tại thành phố San Francisco gây xôn xao khắp nơi. Suốt mấy tháng ròng rã, đã có cuộc vận động âm thầm 11 giám sát viên thành phố đồng ý ký vào nghị quyết công nhận lá cờ này và chỉ chờ thị trưởng ký ban hành thành luật. Cho dù thị trưởng không ký thì sau mấy ngày nó cũng tự động trở thành luật.
Báo chí Việt ngữ mừng rỡ loan tin hơi sớm trước ngày ký. Nhưng cộng sản hay biết và làm áp lực lên bộ ngoại giao Mỹ cùng viên thị trưởng cùng các giám sát viên bằng ngoại giao, chính trị lẫn kinh tế và cuối cùng trận chiến gây cấn giữa một bên là cộng đồng Việt Nam ở Mỹ, một bên là nhà cầm quyền Hà nội ở một thành phố nổi tiếng thế giới. Kết quả tạm thời nghị quyết cho phép treo cờ vàng bị gác lại và chờ một thời gian nào đó sẽ trở lại.
Chuyện treo cờ vàng chỉ là cái cớ để khuấy động lên công cuộc tranh đấu của người VN hải ngoại dành tự do dân chủ cho người trong nước. Nó nhắc lại nguồn gốc của sự hình thành cộng đồng tị nạn khi rời xứ sở lánh nạn cộng sản sau năm 1975, công cuộc đấu tranh còn dài.
Có người đề nghị là hình ảnh nền vàng ba sọc đỏ sẽ trở thành một dấu hiệu, một biểu tượng để thay thế lá cờ vốn bị coi là của chế độ đối nghịch với Cộng sản, như thế sẽ dễ dàng được chính phủ liên bang chấp nhận. Nhưng có thể có người không đồng ý vì họ muốn giữ nguyên hình ảnh một lá cờ. Vấn đề là tính chuyện tương lai, chuyện của thế hệ trẻ tiếp nối đấu tranh vì đã 28 năm qua, lứa tuổi thanh niên bây giờ đâu biết quá khứ.
Tháng bảy vừa qua, tháng bảy có ngày 20-7-54 kỷ niệm chia đôi đất nước ở vỹ tuyến 17 với hiệp định Geneve, cũng là ngày sinh nhật người yêu cũ, khó quên. Tháng bảy ngày cuối cùng, nước Mỹ vừa chính thức mở vòng tay đón nhận một nghệ sỹ để làm phong phú thêm sinh hoạt văn hóa cộng đồng.
Giã từ tháng bảy 2003 với những xúc động vui buồn lẫn lộn và cũng xin chào em tháng tám.
San Jose 1-8-03
Tối chủ nhật 13-7-03 cảnh sát đã vào nhà đường Taylor bắn chết một phụ nữ VN 25 tuổi là chị Trần Thị Bích Câu để lại hai con 4 và 5 tuổi. Báo Mỹ sáng thứ hai chỉ loan tin ngắn là một phụ nữ đã cầm dao muốn tấn công viên cảnh sát khi họ vào nhà và đã bị nổ súng sát hại. Không ai biết nạn nhân là người Việt, người ta hờ hững. Nhưng buổi chiều thứ hai đó, luật sư Nguyễn Tâm người chủ trương báo SaiGonUSA, nhờ hàng xóm báo tin chuyện thương tâm đã viết bản tin gởi đi khắp nơi cho đồng hương VN cùng báo chí hải ngoại và đăng trên báo ngày thứ ba.
Bài báo đã gây xúc động trong cộng đồng địa phương lẫn các nơi khác. Có email đã gởi về thúc dục người San Jose phải làm sáng tỏ sự việc và đây là một động cơ thúc đẩy Nguyễn Tâm lên đài phát thanh Việt ngữ để kêu gọi đồng bào tới nhà nạn nhân và lên sở cảnh sát biểu tình vào trưa ngày thứ tư.
Bên cạnh đó có kỹ sư Nguyễn Nam một nhà hoạt động nhiệt tình đã lên Internet liên lạc với bạn bè và giới truyền thông Hoa Kỳ để nhờ họ phổ biến tin tức biểu tình. Cô Madison Nguyễn cũng năng nổ tham dự vào và tham khảo với các viên chức chính trị địa phương để cho cuộc biểu tình đạt hiệu quả tốt nhất.
Các đài truyền hình Mỹ chiều tối thứ tư 16-7-03 đã đồng loạt chiếu cảnh đoàn người biểu tình đa số là VN và một ít người thuộc sắc dân khác tụ họp tại San Jose City Hall và sau đó tới sở cảnh sát mời ông xếp Landsdowne ra nói chuyện. Ông này trước đó đã tuyên bố là cảnh sát làm đúng nhiệm vụ và trong buổi họp với phái đoàn biểu tình gồm các đại diện báo chí (có cả người viết tham dự), ông cũng lập lại là bổn phận của ông là bảo vệ nhân viên dưới quyền. Ông nói là cái con dao bào đó cho dù quý vị có gọi là tên gì đi nữa,riêng đối với cảnh sát đó là một thứ vũ khí. Cũng vì lời tuyên bố đầy thiên vị mà Lansdowne đã phải từ chức và đi xuống San Diego làm xếp cảnh sát.
Tờ báo San Jose Mercury News liên tiếp từ thứ hai cho đến chủ nhật 20-7-03 đã loan tin về vụ cảnh sát bắn chết người phụ nữ VN tại nhà. Và cao điểm là báo ngày thứ năm đăng hình đám người biểu tình chất vấn cảnh sát trưởng thật to ngay trang đầu.
Nhờ cuộc biểu tình và báo chí truyền hình kết hợp lại để gióng lên tiếng chuông báo động về sự lạm dụng quyền hành của nhân viên công lực đối với dân chúng, đặc biệt là dân thiểu số, nhất là sau biến cố 9-11.
Văn phòng Biện lý nói là sẽ mở phiên tòa với đại bồi thẩm đoàn để xử vụ này, đây là một sự kiện hiếm thấy, hai chục năm trước mới có một lần. Cơ quan FBI nói là cũng sẽ điều tra. Nhưng phải chờ vài tháng để xem họ có làm như đã hứa hay không. Có đêm thắp nến cầu nguyện cho nạn nhân với sự góp mặt của nhiều sắc dân. Tin tức địa phương đã trở thành tin toàn quốc.
Người viết đã đến tận nhà để quan sát hiện trường và tìm hiểu tại sao viên cảnh sát Chad Marshall nổ súng giết hại một người phụ nữ nhỏ bé như vậy.
Người chồng không chính thức của nạn nhân đã nói với cảnh sát khi mở cửa cho họ vào nhà là : " She is crazy all day…", chính vì câu nói này đã làm cho cảnh sát hiểu lầm, theo quan điểm của Madison Nguyễn, cô cho là có "Miscommunication" nên đã tạo ra thảm kịch.
Theo sự suy đoán của người viết bài này là chị Bích Câu đang giận dữ cãi lộn với chồng vì cửa phòng bị đóng không mở được suốt cả buổi chiều. Sự rạn nứt tình cảm đã có vì người tình đang sống chung đã bảo lãnh vợ qua Mỹ. Cũng vì mối tình này mà ba của chị đã cắt đứt mối liên hệ. Những nỗi sầu đó áp đặt lên làm người ta tưởng là chị có bệnh tâm thần. Và trong cơn giận đó thì cảnh sát bước vào bất ngờ, lúc đó chị đang cầm con dao bào trong tay. Con dao bào dùng để gọt vỏ có một cạnh bén dùng để cắt có bày bán ở chợ VN tại Mỹ. Chị đang ngồi gần bàn và thấy người lạ vào nhà liền đứng dậy và tay vẫn cầm cây dao bào định mệnh, viên cảnh sát hô bảo bỏ dao xuống bằng tiếng Anh và chị không hiểu kịp, đầu óc lúc đó đầy ắp sự bực tức giận dữ không còn sáng suốt để hiểu là tình thế nguy hiểm đang cận kề.
Và Chad Marshall đã nổ súng theo sự huấn luyện ở trường với chỉ thị bắn là bắn cho chết. Luật sư Nguyễn Tâm đã phát biểu là nếu viên cảnh sát vào nhà một người phụ nữ da trắng, y đã không bắn. Rất nhiều người tuy không dám dùng chữ "kỳ thị chủng tộc" nhưng người ta đã có những ngụ ý tương tự. Tôi viết bài "Khi người cảnh sát có máu lạnh" thì có báo đăng, có báo không đăng vì sợ bị kiện.
Những người có máu lạnh như vậy không nên làm cảnh sát, có thể làm một người lính thì được hơn, tha hồ bắn giết quân thù ngoài mặt trận. Trong cuộc biểu tình hôm thứ tư thì có một em bé VN tay cầm biểu ngữ: "The police killed my father Trần Phi Long", anh này cũng là nạn nhân của một vụ bắn lầm trong nhà mấy năm trước nhưng sự việc bị chìm xuồng.
Khi đang ngồi viết bài này thì chiều nay thứ sáu 1-8-03, mẹ của Bích Câu đã đến phi trường San Francisco từ VN để tham dự đám tang của con gái vào ngày thứ bảy. Sẽ có nhiều người tham dự buổi tiễn đưa cuối cùng. Tôi chợt nhớ tới mấy câu thơ rất hay mở đầu cuốn thơ Bích Câu Kỳ Ngộ đã học hồi lớp đệ ngũ: "Thành tây có cảnh Bích Câu. Cỏ hoa góp lại một bầu xinh sao. Đua chen thu cúc, xuân đào. Lựu phun lửa hạ, mai chào gió đông."
Đó là một truyện thơ lãng mạn của chàng nho sĩ Tú Uyên cùng người đẹp tiên nữ trong tranh. Và câu chuyện thương tâm của người phụ nữ VN tên Trần Thị Bích Câu bị cảnh sát Mỹ sát hại sẽ lưu lại trong trí nhớ của cộng đồng Việt tại San Jose, giúp đồng hương cẩn trọng hơn trong đời sống lưu vong xứ người, nói gì thì nói mình dân tóc đen, mũi tẹt vẫn là sắc dân thiểu số cho dù giàu hay nghèo, sang hay hèn, ngu hay thông minh.
Tháng bảy có chuyện vận động treo cờ vàng ba sọc đỏ tại thành phố San Francisco gây xôn xao khắp nơi. Suốt mấy tháng ròng rã, đã có cuộc vận động âm thầm 11 giám sát viên thành phố đồng ý ký vào nghị quyết công nhận lá cờ này và chỉ chờ thị trưởng ký ban hành thành luật. Cho dù thị trưởng không ký thì sau mấy ngày nó cũng tự động trở thành luật.
Báo chí Việt ngữ mừng rỡ loan tin hơi sớm trước ngày ký. Nhưng cộng sản hay biết và làm áp lực lên bộ ngoại giao Mỹ cùng viên thị trưởng cùng các giám sát viên bằng ngoại giao, chính trị lẫn kinh tế và cuối cùng trận chiến gây cấn giữa một bên là cộng đồng Việt Nam ở Mỹ, một bên là nhà cầm quyền Hà nội ở một thành phố nổi tiếng thế giới. Kết quả tạm thời nghị quyết cho phép treo cờ vàng bị gác lại và chờ một thời gian nào đó sẽ trở lại.
Chuyện treo cờ vàng chỉ là cái cớ để khuấy động lên công cuộc tranh đấu của người VN hải ngoại dành tự do dân chủ cho người trong nước. Nó nhắc lại nguồn gốc của sự hình thành cộng đồng tị nạn khi rời xứ sở lánh nạn cộng sản sau năm 1975, công cuộc đấu tranh còn dài.
Có người đề nghị là hình ảnh nền vàng ba sọc đỏ sẽ trở thành một dấu hiệu, một biểu tượng để thay thế lá cờ vốn bị coi là của chế độ đối nghịch với Cộng sản, như thế sẽ dễ dàng được chính phủ liên bang chấp nhận. Nhưng có thể có người không đồng ý vì họ muốn giữ nguyên hình ảnh một lá cờ. Vấn đề là tính chuyện tương lai, chuyện của thế hệ trẻ tiếp nối đấu tranh vì đã 28 năm qua, lứa tuổi thanh niên bây giờ đâu biết quá khứ.
Tháng bảy vừa qua, tháng bảy có ngày 20-7-54 kỷ niệm chia đôi đất nước ở vỹ tuyến 17 với hiệp định Geneve, cũng là ngày sinh nhật người yêu cũ, khó quên. Tháng bảy ngày cuối cùng, nước Mỹ vừa chính thức mở vòng tay đón nhận một nghệ sỹ để làm phong phú thêm sinh hoạt văn hóa cộng đồng.
Giã từ tháng bảy 2003 với những xúc động vui buồn lẫn lộn và cũng xin chào em tháng tám.
San Jose 1-8-03
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình