Tiếp nối Nghị quyết 36 (năm 2004) và Quyết định 1334 (năm 2023), nhà cầm quyền Việt Nam vừa tiếp tục ban hành văn bản thứ ba nhắm trực tiếp vào cộng đồng người Việt tự do tại hải ngoại, đó là Nghị quyết 23-NQ/TW. Văn bản này do chính Tô Lâm ký ban hành ngay trước chuyến công du đến Úc và Tân Tây Lan, hai quốc gia có cộng đồng người Việt sinh sống đông đảo như một "món quà” ra mắt đầy tính toán.

Trong chương trình phát hình kéo dài hơn 6 phút trên đài truyền hình quốc gia VTV vào tối ngày 16/08/2026, lần đầu tiên, sau gần một năm rưỡi, công chúng mới được nghe công bố công khai cái gọi là kết quả điều tra về vụ tai nạn giao thông tại đường Nguyễn Huy Tự, Hà Nội. Bản tin xác nhận người cầm lái xe ô tô lấn trái, vi phạm Luật Giao thông Đường bộ làm chết một nữ sinh và khiến người cha mang thương tích nặng chính là cựu Đại biểu Quốc hội Nguyễn Sỹ Cương.

Khi tôi viết như vậy dòng này, Đại hội Thánh Mẫu năm nay đã khép lại, dòng người lại hối hả tỏa ra muôn phương, trở về với cuộc sống thường nhật tại mọi nơi trên thế giới. Nhưng trong hành trang trở về của mỗi người, chắc chắn có thêm một ngọn lửa đức tin rực sáng, để tiếp tục lan tỏa, gieo mầm yêu thương từ Đức Mẹ Maria đến với tha nhân, với nhân quần xã hội.

Nhìn ra thế giới, các siêu đô thị lớn cũng từng phải trải qua những cuộc khủng hoảng, xung đột gay gắt tương tự khi mở rộng không gian hướng sông. Cách họ chọn lựa giải pháp đối đầu hay thỏa hiệp với di sản mang lại những bài học vô giá mà Hà Nội không thể phớt lờ.

Trong hơn 2 năm tạm cư tại Hoa Kỳ, nhờ công việc, nên tôi được đi lại khá nhiều. Từ các tiểu bang bờ Đông xuống Florida. Tại bờ Tây, tôi được đi từ tiểu bang Washington xuống dọc đến San Diego, thành phố cực nam của tiểu bang California. Tại phía Nam nước Mỹ, tôi được đi băng ngang qua nhiều tiểu bang dọc theo biên giới Mexico, kể cả một số tiểu bang miền Trung nước Mỹ, trong đó có Arkansas – nơi tôi lái xe đến thăm gia đình Luật sư Võ An Đôn.

Giới sành điệu thời trang xa xỉ vẫn cứ kháo nhau về những chiếc túi xách làm từ da cá sấu bạch tạng – thứ báu vật khan hiếm đến mức chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Mà quả thực, giữa hàng triệu con cá sấu trong tự nhiên, việc bắt gặp một cá thể bạch tạng đã là hy hữu, đằng này có thể đưa được về đến xưởng thuộc da thì chẳng khác nào một giấc mơ hoang đường.

Nếu đến hôm nay người ta vẫn phải thí điểm những “phường xã hội chủ nghĩa”, thì điều đó chính là bằng chứng rõ ràng nhất rằng công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam chưa từng đạt được mục tiêu đã đề ra. Lịch sử có thể khoan dung với những sai lầm. Nhưng lịch sử sẽ không tha thứ cho việc kéo dài một sai lầm suốt nhiều thế hệ mà vẫn từ chối thừa nhận nó.

Tại sao chế độ lại muốn loại bỏ sự tồn tại của định chế luật sư truyền thống vào lúc này? Một trong những lý do khả dĩ là mong muốn kiểm soát không gian pháp lý và thông tin. Luật sư, đặc biệt trong các vụ việc nhạy cảm, thường là những người đưa thông tin ra công luận, tạo áp lực dư luận và pháp lý. Điều khá dễ nhận thấy, khi một cựu cán bộ an ninh như Tô Lâm nắm giữ quyền lực, thì việc đề cao sự ổn định chính trị và kiểm soát an ninh là một nhu cầu hàng đầu. Theo đó, sự tồn tại của một lực lượng có khả năng phản biện như luật sư có thể bị xem là “rủi ro”, một sự thách thức quyền lực và kiểm soát của chế độ.

Trong dòng chảy lịch sử nhân loại, ý tưởng về một xã hội công bằng, mọi người làm theo năng lực và hưởng theo nhu cầu luôn là một đích đến đầy hấp dẫn. Chẳng vì thế mà nó đã làm mê hoặc, quyến rũ biết bao nhiêu trí thức Việt Nam dấn thân theo chủ nghĩa Cộng Sản từ giữa những năm của thập kỷ bốn mươi, đến tận năm 1975, để đổi lấy kết cục ê chề, bẽ bàng khi nhận chân ra sự thật. Cho đến nay, sau hơn một trăm năm thực hiện xây dựng Chủ nghĩa Xã hội (CNXH), bắt đầu từ khi ra đời nhà nước Liên Xô cho đến nay, thế giới vẫn chưa từng chứng kiến một quốc gia nào tuyên bố đã xây dựng thành công Chủ nghĩa Xã hội theo đúng nghĩa hoàn chỉnh của nó. Mà trái lại, thế giới chứng kiến sự từ bỏ CNXH của hàng loạt quốc gia, bên cạnh sự sụp đổ của Liên Xô, đến mức, chỉ teo tóp chỉ còn năm quốc gia trên thế giới gồm Trung Cộng, Triều Tiên, Lào, Cuba và Việt Nam.

Trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay, không khó để nhận ra những khác biệt rõ nét trong cách giao tiếp giữa người miền Bắc và người miền Nam. Những khác biệt ấy hiện rõ từ cách xưng hô, cách tranh luận, cho đến cả cách xin lỗi hay từ chối. Một ví dụ điển hình mà chúng ta thường thấy là cách xưng hô mang tính “đè đầu cưỡi cổ” như “Bố mày”. Câu nói này khá phổ biến với một bộ phận người miền Bắc, nhưng lại hoàn toàn xa lạ, thậm chí gây sốc trong giao tiếp của người miền Nam.