Tôi ít học, nhưng tôi được dạy rằng ở đâu có dân thì phải có chợ, ở các khu dân cư thì có chợ nhỏ còn ở các vị trí trung tâm của thành phố hay thị xã thì có chợ lớn, hay còn gọi là chợ trung tâm. Nhu cầu đi chợ mua sắm của người dân rất lớn, cho nên các chợ mọc lên ở khắp nơi, đặc biệt là ở những vùng đang đô thị hoá tự phát rất thiếu chợ và các dịch vụ, bất cứ đâu có nhu cầu là có chợ, vì vậy chợ cóc cũng mọc lên tự phát theo nhu cầu của người dân. Chả phải các chuyên gia về quy hoạch xây dựng, các chuyên gia kinh tế-xã hội và các nhà quản lý đã nghĩ nhiều đến vấn đề này hay sao, trong khi họ nghĩ về những viễn cảnh tương lai thì cuộc sống hiện tại của họ vẫn gắn liền với chợ, vậy mà họ đã nghĩ ra một việc làm: “Hãy phá bỏ các chợ trung tâm của thủ đô Hà Nội, kể cả các ngôi chợ có giá trị văn hoá lịch sử lâu đời, để rồi xây dựng nên các trung tâm thương mại hiện đại, đó là các công trình đa chức năng gồm cả siêu thị và văn phòng cho thuê, nó sẽ góp phần tạo nên bộ mặt của thủ đô trong thế kỷ 21, vừa văn minh hiện đại vừa đậm đà bản sắc dân tộc.”
Tôi hiểu rằng nếu phá đi các chợ có giá trị văn hoá lịch sử để xây các toà nhà trung tâm thương mại hiện đại thì không thể gọi là giữ gìn bản sắc văn hoá được, hơn nữa những người mua và người bán thường xuyên ở các chợ đó cũng không thể chuyển từ chợ vào trung tâm thương mại được, về vấn đề này, tuy với vốn kiến thức ít ỏi, tôi vẫn xin được mạo phép bàn luận với các chuyên gia, xem đúng sai thế nào.
Thứ nhất các toà nhà trung tâm thương mại phải đặt ở các vị trí trung tâm, cùng với nó là các công trình phục vụ văn hoá, dịch vụ và các công trình công cộng khác, các toà trung tâm thương mại mọc lên giữa các khu đô thị mới sẽ tạo nên cảnh quan đô thị hiện đại văn minh. Đối với vị trí các chợ trung tâm mà đa phần nằm trong các khu phố cổ ở Hà Nội, đây không phải là vị trí thích hợp để xây dựng các toà trung tâm thương mại, điều này thật dễ để nhận biết, không phải chỉ vì người dân đã quá quen với việc đi chợ mà còn vì trong quy hoạch xây dựng không ai lại đặt một công trình “hiện đại văn minh” như thế vào một nơi có giá trị “văn hoá lịch sử” của thành phố.
Thứ hai, ở đây là vấn đề bản sắc văn hoá, nếu như việc phá chợ xây trung tâm thương mại xảy ra, thì nét văn hoá đi chợ sẽ dần biến mất, đây là biến mất một cách cưỡng bức, vì thực tế đa phần người dân Việt Nam chưa thể thích ứng ngay với nếp sinh hoạt như các nước phát triển, ở các nước này mức thu nhập của người dân cao hơn gấp nhiều lần của ta. Nhiều người đã nghĩ đến việc “văn hoá chợ cóc” sẽ có cơ hội phát triển và dần trở thành nét văn hoá đặc trưng của người Việt Nam, trước đây nó chỉ là các hiện tượng lẻ tẻ phân tán, thì nay sẽ trở thành có hệ thống và phổ biến. Không biết lúc đó bộ mặt của thủ đô sẽ sao" Các bạn hãy thử cố gắng tưởng tượng xem nhé.
Tiếp theo, tôi muốn nói đến ảnh hưởng của việc phá chợ xây trung tâm thương mại đến vấn đề dân sinh. Các bạn đã biết đến nguyên tắc Tam Dân: Dân sinh, dân chủ và dân quyền, đấy là ba nguyên tắc cơ bản nhất của cuộc cách mạng nhằm xoá bỏ nền quân chủ tiến tới nền cộng hoà, và xa hơn là tiến lên Chủ nghĩa Xã hội, trong đó nguyên tắc dân sinh được coi là quan trọng nhất. Dân sinh, hiểu đơn giản là việc mưu sinh của dân, nghĩa là việc sinh sống và tồn tại, để sống họ cần có công việc. Nhà nước ta là nhà nước vì dân, nghĩa là “bao nhiêu lợi ích đều vì dân”, trong đó lợi ích cơ bản nhất của dân là cần nhà nước cho một công việc để sinh sống. Tôi ít học nhưng cũng hiểu được điều này, vậy những người có học thì có hiểu được không" Khi mà họ phá một chợ trung tâm, nghĩa là bao nhiêu con người kinh doanh nhỏ mất công việc, thay vào đó là xây một trung tâm thương mại vốn chỉ dành cho các doanh nghiệp lớn vào đó kinh doanh. Chưa nói đến việc các trung tâm thương mại còn là nơi để “Hàng Ngoại thống trị hàng Việt”, chỉ một vài doanh nghiệp Việt Nam có tên tuổi là đứng vững được ở đây, còn các doanh nghiệp vừa và nhỏ thì sao, họ cũng bị mất công việc. Vậy ai sẽ đứng ra nhận trách nhiệm về việc này, chính quyền coi trọng vấn đề “dân sinh” hay ưu tiên “quan sinh”, và người được lợi nhiều nhất khi phá chợ xây trung tâm thương mại là ai, là người dân hay là các quan chức" Các câu hỏi này xin được dành cho những người có học.
Tôi chỉ xin mạn phép bàn luận các vấn đề nêu trên, vì ít học nên tôi không dám đưa ra giải pháp, bởi lẽ người ít học mà đưa ra giải pháp thì có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho đất nước. Xin được dành phần nghiên cứu giải pháp cho những người có học. Hi vọng rằng họ vì lợi ích của dân mà làm việc, tránh gây ra hậu quả nghiêm trọng.
Sài Gòn, ngày 19-9-2007
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình