Ngựa chứng McCain và nước đua kỳ lạ...
Sau Thế vận hội Bắc Kinh là Đại hội đảng Dân Chủ tại Denver, với màn pháo bông có kiểu dáng "made in China" - mà ít "hoành tráng" hơn (viết chữ hoành tráng lại thấy nhột vì nhàm, cứ như người Hà Nội). Đại hội Denver vừa hoàn tất, Nghị sĩ John McCain bên Cộng hoà cho nổ lớn với việc mời Thống đốc Sarah Palin của Alaska đứng chung liên danh. Kỳ thú vì Palin là ai, báo chí phải ráo riết săn tìm. Thế rồi trong khi tới lượt đảng Cộng Hoà chuẩn bị ra quân thì Gustav xuất hiện ngoài chân trời: một trận bão sẽ quét vào Vịnh Mê Tây Cơ y hệt như trận Katrina cách đấy đúng ba năm. Lại có dịp nhắc tới George W. Bush, bị tuột dốc từ thiên tai Katrina...
Trận báo Gustav khiến dân Mỹ ở vùng Vịnh phải di tản và Đại hội Cộng Hoà treo màn chờ đợi. Trong khi ấy, truyền thông bận rộn có quyền khui chuyện gia đình Sarah Palin. Nào là đứa con của nàng hình như không là con mà là cháu, là con của con gái! Sai rồi thì ta khui chuyện khác. Đứa con gái đó, trên Bristol, mới 17 tuổi mà đã có thai ngoài hôn nhân, vậy mà gia đình không chịu phá, vvn.... Chính trường Mỹ bỗng thành hý trường, sân khấu của một màn cải lương soap opera hơi bẩn!
Chuyện ấy, xin cứ để đấy cho các tờ lá cải. Truyền thông Âu Châu coi bộ văn minh hơn vì không xoi mói đời tư - nhất là gia đình con em - các chính khách! Cũng lại sai nữa! Tuần qua, báo Pháp cũng bận rộn tìm hiểu xem Tổng trưởng Tư Pháp Rachida Dati có bầu hay không, và có bầu với ai, khi quan Chưởng Ấn này vẫn còn độc thân! Cũng lại soap opera, bên dòng sông Seine.
Trong khi ấy, và đây mới là chuyện đáng chú ý: John McCain và Đại hội Cộng Hoà đã biểu diễn nghệ thuật phù phép cao độ.
***'
Đứng đầu liên danh McCain-Palin là một ứng cử viên lớn tuổi nhất, đã thất thập nhị cổ lai hy. Đứng phó là một ứng cử viên phụ nữ, trường hợp đầu tiên bên Cộng Hoà sau khi đảng Dân Chủ đưa nữ Dân biểu ba nhiệm kỳ Geraldine Ferraro ra chức tranh phó tổng thống năm 1984. Nữ ứng viên Palin này lại ít nổi tiếng, chưa là "khuôn mặt toàn quốc", chưa từng lên các chương trình truyền hình toàn quốc và không hiểu gì về thuật chính trị tại thủ đô! Đấy là chuyện nhỏ của loại truyền thông ngồi lê đôi mách.
Chuyện lớn là sự thoát xác của đảng Cộng Hoà.
Sau khi nắm đa số trong bốn khóa liên tiếp của Quốc hội, từ 1995 đến 2007 - trừ giai đoạn ngắn bị mất đa số tại Thượng Viện năm 2000 khi Nghị sĩ Jim Jeffords rời đảng qua vị trí Độc Lập và bỏ phiếu Dân Chủ - và tám năm kiểm soát Hành pháp của Chính quyền George W. Bush, đảng Cộng Hoà ra tranh cử với chủ trương đổi mới! Tôn chỉ của đảng trong cuộc tranh cử là "Tổ quốc trên hết", khẩu hiệu tranh cử là tấn công hệ thống chính trị đầy ách tắc, bao cấp và vô trách nhiệm của Thủ đô Washington.
Chúng ta phải đọc lại những hàng trên. Một đảng cầm quyền tại cả Hành pháp lẫn Lập pháp trong một giai đoạn khá lâu lại ra tranh cử với chủ trương thay đổi, dưới sự lãnh đạo của một ứng cử viên già nua nhất lịch sử! Và có khi sẽ lại thắng nữa!
Đấy là thành tích của John McCain!
***
Chúng ta nên lần luợt giải thích nghịch lý này.
Trước hết, sau khi thất bại trong vòng loại vào năm 2000, cho đến đầu năm nay, John McCain là con ngựa què. Dân Mỹ không còn thiết tha đến chuyện Iraq, đa số chỉ muốn giải quyết của nợ đó bằng mọi cách, McCain lại chủ trương phải dồn quân dấn tới. Ông đả kích chiến lược Iraq của Chính quyền Bush và trở thành một người hiếm hoi ủng hộ quyết định dồn quân của Bush vào đầu năm 2007, là điều ông kêu gọi từ lâu. Khi dân Mỹ đã chán chuyện Iraq mà mình lại chủ trương đánh tới cho đến khi chiến thắng, McCain lội ngược dòng và coi như vô hy vọng.
Nhưng, vòng sơ bộ của cuộc tranh cử vừa bắt đầu, nguyên Thủ tướng Benazir Bhutto lại bị ám sát ngay giữa cuộc tranh cử tại Pakistan. Biến cố ấy khiến người Mỹ phát giác là thế giới có loạn, và McCain là ứng cử viên tổng thống của thời loạn. Từ vị trí ngựa què, với ban tranh cử bị khủng hoảng và hết tiền, McCain bỗng hồi sinh! Và những tiến triển ngày càng rõ rệt tại Iraq cho thấy McCain có viễn kiến, sẵn sàng thất cử chứ không chịu tháo chạy theo Quốc hội trong tay đảng Dân Chủ. Ngựa què bỗng về ngược, và McCain thắng cử trong vòng sơ bộ của đảng Cộng Hoà.
Khi ấy, người ta mới chú ý tới đặc tính "ngựa chứng" - maverick - của McCain.
Ông là đảng viên Cộng Hoà đã vận động cho cuộc "cách mạng" bảo thủ từ thời Ronald Reagan nhưng sẵn sàng bơi ngược. Bước qua lằn ranh xanh/đỏ - xanh là Dân Chủ và đỏ là Cộng Hoà - McCain bỏ phiếu theo phe Dân Chủ trong một số hồ sơ quan trọng, tấn công thẳng vào thế lực cấu kết giữa tài phiệt và chính giới, và công khai đả kích Chính quyền Bush về nhiều vấn đề. Là người bảo thủ về an ninh, ông có lập trường chủ chiến trước đa số chủ hoà hoặc phản chiến; là người bảo thủ về kinh tế, ông chủ trương phát huy tự do ngoại thương và chống lại việc giảm thuế - của Bush - khi ngân sách bị bội chi; nhưng là người ôn hoà về xã hội, ông gây bực bội cho cánh bảo thủ về tôn giáo và đạo đức, thành trì của Cộng Hoà. Ông là đảng viên Cộng Hoà "không giống ai" mà đã thắng các ứng cử viên khác trong vòng sơ bộ và thành đại diện Cộng Hoà với sự nghi ngờ của nhiều đảng viên Cộng Hoà!
Vì vậy, nhược điểm của McCain không chỉ là tuổi tác!
***
Nhưng, may cho ông, đối thủ lại là Nghị sĩ Barack Obama!
Vào đầu tháng Sáu, đảng Dân Chủ loại bỏ Nghị sĩ Hillary Clinton và chọn Obama, người có tài hùng biện, thiếu kinh nghiệm và chẳng có nội dung. Obama vừa tranh cử vừa tìm cách rót dần vào trong cái chai rỗng của mình một nội dung có vẻ đổi mới. Qua bài diễn văn đọc tại Đại hội ở Denver vào ngày 28, Thứ Năm tuần trước, Obama đã lần đầu tiên hạ cánh khỏi đám mây ngũ sắc của ngôn ngữ và liệt kê ra một số phương thuốc cứu nước của mình. Dân chúng mới phát giác, rằng đổi mới chỉ là làm như cũ, theo chủ trương kinh tế thiên tả, bao cấp và lần này, nhuốm mùi đại chúng, populist, nghĩa là mị dân. Đã thế, vì dầu thô lên giá, xăng dầu tại Mỹ bốc giá lên trời khiến dân Mỹ quan tâm đến vấn đề năng lượng thì họ lại thấy đảng Dân Chủ xa rời đời sống và bám chặt vào ý thức hệ: không cho đào dầu mà hươu vượn về các nguồn năng lượng điền thế, sẽ chỉ có trong mươi năm tới!
Và một phần ba nội dung bài diễn văn dài hơn 4.700 chữ được Obama đọc suốt 50 phút, lại tập trung vào việc tấn công George W. Bush! Ông Bush không tranh cử và McCain không tranh cử cho Bush. Obama đã đẩy một cánh cửa mở - cho McCain bước vào!
Ngày hôm sau, McCain giới thiệu người đứng chung liên danh!
Nội một việc đó, ban tham mưu và bộ máy tranh cử của ông chứng tỏ được hai điều. Thứ nhất là có kỷ luật nên tin tức bên trong không bị tiết lộ - như trong Chính quyền Bush. Thứ hai là có kỹ thuật, nên giỏi đánh hỏa mù với lời đồn đoán về các ứng viên khác, từ Nghị sĩ Joseph Lieberman bên phe Dân Chủ tới cựu Thống đốc Mitt Romney hay đương kim Thống đốc Tim Pawlenty. Cho dư luận xôn xao trong mấy ngày Đại hội của Dân Chủ rồi McCain mới vật lá bài chủ xuống chiếu bạc: Thống đốc Sarah Palin của tiểu bang lớn nhất Hoa Kỳ, Alaska. Một khuôn mặt lạ.
Palin là người rất trẻ, mới 44 tuổi, còn trẻ hơn Obama hai tuổi. Bảo rằng nàng còn quá trẻ và thiếu kinh nghiệm về đối ngoại là đảng Dân Chủ mắc bẫy: kinh nghiệm của Obama thì sao" Huống hồ, Palin đã thực tế có kinh nghiệm điều hành khi làm Thị trưởng rồi Thống đốc. Mà kinh nghiệm bên hành pháp mới là cần thiết cho người muốn lãnh đạo Hành pháp của Hoa Kỳ. Với hơn ba chục năm nghị trường, ứng cử viên Joe Biden có thể có kinh nghiệm đối ngoại mà không biết gì về thị trường và đời sống tư nhân, chưa hề ký một tấm chi phiếu ở mặt trước, trong vị trí của một người phải lấy quyết định trực tiếp ảnh hưởng đến đời sống người khác. Lẻo mép tấn công Palin trong cuộc tranh luận tới, có khi Biden bai miệng.
Mà vẫn là chuyện nhỏ.
Palin không chỉ là Thống đốc phụ nữ và trẻ nhất của Alaska, mà còn là một con ngựa chứng - cũng như McCain. Bà thành danh tại Alaska vì thành tích đánh ngược vào hệ thống chính trị đầy tỳ vết của đảng Cộng Hoà, phá vỡ sự cấu kết giữa các tổ hợp dầu khí với chính khách địa phương, thắng đương kim Thống đốc Cộng Hoà tại vòng loại và thắng luôn cựu Thống đốc Dân Chủ. Thống đốc Sarah Palin được sự ủng hộ của hơn 80% dân chúng Alaska, thành tích không nhỏ khi thương hiệu Cộng Hoà bị mất giá nặng trên thị trường chính trị!
Không chỉ là "phụ nữ tỉnh lẻ" - xin đọc với sự dè bỉu của thủ đô - Sarah Palin còn là một bà mẹ có năm mặt con, có ông chồng gốc thổ dân Eskimo đang cầy hai job để đủ sống, và bà là tay thể thao, ưa săn bắn, đánh banh, đi lễ và có phản ứng điển hình của phụ nữ Hoa Kỳ thời lập quốc: đảm đang mà ngang tàng! Càng tìm hiểu, dư luận càng thấy Sarah Palin là nhân vật độc đáo. Độc đáo nhất là lập trường chống phá thai, là tấm thẻ vĩnh viễn của hội NRA bảo vệ quyền mang súng theo Tu chính án số Hai, là tài đánh bóng rổ như loài cá săn mồi (hổn danh Sarah Barracuda từ lớp Trung học), là phản ứng dữ dội, khi đụng vào thế lực tài chánh chính trị thì lăn xả vào đánh. Xong rồi trở về nhà bế con!
Độc đáo nhất là khi được biết đứa con thứ năm mình đang mang thai lại bị bệnh loạn nhiễm sắc tố và sẽ là trẻ tật nguyền, bà vẫn giữ cái thai và đón nhận đứa con như một ân sủng của Thượng đế.
Cho nên, bằng một đòn đà đao rất lạ và đầy rủi ro, McCain đã đạt hai ba mục tiêu qua sự chọn lựa này. Ông trấn an phe bảo thủ về đạo đức, thành phần cho đến phút cuối vẫn nghi ngờ ông. Thứ hai, ông chứng tỏ mình là người cách mạng, từ xương tủy, vì chọn người cũng dám đi làm cách mạng như mình, trước tiên là dám đánh ngược vào đảng nếu thấy đảng sai. Thứ ba, McCain có một phụ nữ xuất sắc với khả năng huy động được một phần của khối cử tri 18 triệu đã bỏ phiếu cho Hillary - và một phần của 12% dân chúng đang phân vân. Thứ tư, nếu đắc cử, ông có bốn năm bảo vệ Hoa Kỳ bằng sức mạnh trong khi chuẩn bị cho đảng Cộng Hoà một ứng cử viên Tổng thống là phụ nữ, trẻ trung hơn Nghị sĩ Hillary: trong cuộc tranh cử Palin-Clinton vào năm 2012, Hillary đã 65 và gặp Phó Tổng thống Palin mới năm chục, và còn rất đẹp! McCain có tái tranh cử năm 2012 thì Palin vẫn còn trẻ cho cuộc tranh cử 2016, khi Hillary đã thất thập!
Từ nay đến đó, đảng Cộng Hoà vẫn có thể dựa vào đặc tính ngựa chứng của cả McCain lẫn Palin để trương cờ cách mạng tiến vào thủ đô để làm sạch môi trường chính trị đầy ô nhiểm của Hoa Kỳ! Không phải là nghệ thuật phù phép hay sao"
Truyền thông thiên tả và một số đảng viên Dân Chủ đã quýnh quáng bươi móc đời tư của gia đình Sarah Palin, thậm chí xuyên tạc - và sẽ bị phản đòn rất nặng. Gia đình nào mà không có vấn đề riêng tư của đời sống" Ăn thua là cách ứng xử và giải quyết vấn đề, chứ không che giấu hay gian dối, như John Edwards và nhiều người khác.
Và càng thấy ra những vấn đề ngổn ngang của Sarah Palin, người ta càng hiểu ra khẩu hiệu của Joh McCain: "Country First!" Người ta sẽ thấy ra điều ấy khi Đại hội Cộng Hoà kết thúc với bài diễn văn của McCain.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình