Già néo đứt dây nên dầu tuột giá!
Trong ba năm, dầu thô đã tăng giá gấp ba trên thế giới và dự đoán giá dầu trên thế giới là việc đầy rủi ro mà ít ai dám bàn nữa. Nhưng, sau khi chờn vờn trên đỉnh cao kỷ lục gần 148 đồng một thùng, giá dầu có khi đã chóng mặt nhìn xuống vực thẳm ở dưới. Và có thể giảm.
Thông thường, khi giá một sản phẩm nào tăng thì số cầu của sản phẩm đó tất giảm. Chuyện ấy, có lẽ ai cũng có thể biết và hiểu được. Nhưng, có hai loại sản phẩm trên đời mà giá tăng số cầu chưa chắc đã giảm. Lương thực là một, năng lượng là hai.
Gạo có lên giá, ta vẫn cần ăn và có khi ăn ít thịt hơn và... độn gạo nhiều hơn. Năng lượng như dầu thô, khí đốt và xăng cũng thế, giá có tăng người ta vẫn cần, vì sản xuất kinh tế lệ thuộc rất nhiều vào loại nhiên liệu đó.
Tuy nhiên, khác với lương thực là loại sản phẩm sinh tử - không ăn là chết - năng lượng là loại sản phẩm chiến lược - vì giá tăng quá mạnh làm phí tổn gia tăng và sản xuất sa sút. Khi sản xuất sa sút, nhà máy đình đọng, nhân công bị sa thải, số cầu về xăng dầu có thể giảm. Nếu số cầu mà sút giảm thì giá cả có thể giảm mạnh hơn, chứ không theo cùng một tỷ lệ (thuật ngữ kinh tế gọi là độ đàn hồi co giãn rất cao của giá cả so với số lượng cung ứng trên thị trường). Một thí dụ mà các nước bán dầu và các nền kinh tế Đông Á đều còn nhớ: sau vụ khủng hoảng Đông Á vào các năm 1997-1998, nạn suy trầm kinh tế khiến số cầu về dầu khí giảm mất 10% trên thế giới.
Số cầu ấy kéo giá dầu sụt mất 75%, có lúc tuột dưới 10 đô la một thùng, vào năm 1999.
Chúng ta có thể gọi đó là quy luật "già néo đứt dây!"
Chuyện ấy có đang xảy ra không sau khi dầu thô vượt 147 đồng một thùng ngày 11 vừa qua và khi toàn cầu đang nói đến nguy cơ suy trầm hay suy thoái kinh tế" Câu hỏi ấy đáng được nêu ra vì từ Thứ Sáu 11 tháng Bảy đó đến Thứ Sáu 25 tháng Bảy, giá dầu đã giảm 24 đồng trong hai tuần, một mức sút giảm đáng kể, gần 19%.
Muốn giá giảm, người ta phải hoặc tăng số cung hoặc hạ số cầu.
Số cung hiện đã lên tới mức gần như tối đa nếu so với số cầu nên chuyện cung cầu ấy là nguyên nhân chính của nạn dầu thô lên giá. Các yếu tố khác như an ninh hay thiên tai có thể đánh sụt số cung - vì khủng bố, chiến cuộc, nguy cơ xung đột, bão lụt trong khu vực khai thác dầu khí như trận bão Dolly vừa qua - làm xăng dầu bốc giá lên trời theo từng tin xấu. Chuyện "đầu cơ xăng dầu" không là yếu tố thổi giá mà vẫn được các chính khách thổi lên để chứng tỏ là họ quan tâm đến túi tiền của dân chúng, ta sẽ không đề cập tới ở đây.
Trong các quốc gia sản xuất và xuất cảng dầu khí, duy nhất một quốc gia vẫn còn khả năng bơm thêm dầu cho thị trường quốc tế, đó là Saudi Arabia.
Nhưng Hoàng gia Saudi chẳng chơi dại mà bơm thêm dầu quá nhiều, vì không quên kinh nghiệm hai chục và 10 năm trước là khi dầu thô tuột giá tới mức tám đồng một thùng làm xứ này bị mắc nợ. Từ mấy năm qua, nhờ dầu thô lên giá, mỗi ngày xứ này thu vào một tỷ đô la để đầu tư và tung hoành, như phóng tài hoá thu nhân tâm và trở thành một thế lực đáng kể cho thế giới Hồi giáo.
Tuy nhiên, dù là thế lực đáng kể, Saudi Arabia cũng biết sợ khi thấy giá dầu lên tới trăm rưởi. Với giá đó thì các đại gia cũng chết - kể cả Hoa Kỳ. Nghĩa là kinh tế bị suy trầm, lạm phát gia tăng và cả xã hội sẽ nghĩ lại về cách tiêu thụ ít hơn hoặc sản xuất ra loại năng lượng thay thế.
Chuyện ấy đang xảy ra tại Hoa Kỳ khi cả nước nói tới khủng hoảng, nào gia cư nào tín dụng, nào ngân hàng, và tranh luận về nhu cầu đào dầu quốc nội, hoặc đầu tư vào các nguồn năng lượng khác. Ngoan cố và mê sảng về chuyện năng lượng như đảng Dân Chủ giờ đây cũng hiểu rằng hai phần ba dân Mỹ nay đã ủng hộ việc đào thêm dầu trong lãnh thổ và lãnh hải của Mỹ! Bài này không nói về chuyện vặt đó, nhưng khi Tổng thống Bush chính thức nói tới yêu cầu đào dầu, dấu hiệu thay đổi tại Mỹ được Hoàng gia Saudi hiểu ngay.
Hôm sau, giá dầu bắt đầu hạ vì có người sợ bị đứt dây khi kinh tế Mỹ đứt hơi vì dầu.
Là một xứ hiếm hoi trong Hiệp hội các nước bán dầu (OPEC), Saudi Arabia còn khả năng gia tăng số cung, dù không nhiều (một triệu thùng mỗi ngày) thì cũng là chỉ dấu quan trọng cho thị trường. Thứ hai, Saudi Arabia còn có khả năng chính trị: với cả ngàn tỷ Mỹ kim trong tay, Hoàng gia Saudi có thể gây ảnh hưởng trong khối Á Rập, trong thế giới Hồi giáo, và tại khu vực Trung Đông. Gây ảnh hưởng qua nỗ lực hoà giải để giảm bớt nguy cơ giao tranh trong vùng, tức là đẩy lui yếu tố rủi ro về an ninh có thể làm dầu thô lên giá. Rủi ro an ninh như mâu thuẫn giữa Israel với Palestine hay Syria, hoặc giao tranh trong eo biển Hormuz làm nghẽn đường tiếp vận dầu khí, v.v... Chuyện ấy dường như đang xảy ra. Và thứ ba, đã nói đến việc tung tiền, vì sao không tung tiền vào các thị trường tài chánh và ngân hàng đang bị rúng động tại Hoa Kỳ và Âu Châu" Chuyện ấy, có khi nay mai ta sẽ thấy!
Đấy là nói về phía cung.
Về phía cầu, khi xăng dầu lên giá quá bốn đồng một ga lông thì lạc quan như dân Mỹ cũng chột dạ mà đạp thắng. Dù chưa nhiều, số tiêu thụ có giảm chừng 5% cũng là dấu hiệu tâm lý quan trọng - chưa từng thấy từ mấy chục năm nay. Giá xăng trung bình tại Mỹ đã giảm từ 4,09 đồng xuống 4,00 đồng một ga lông cũng chẳng là ngẫu nhiên vì s1ô cầu giảm nên lượng dầu tồn kho đã tăng làm giá xăng có nới. Kế tiếp, tin xấu dồn dập trên các thị trường Hoa Kỳ, Âu Châu và cả Nhật Bản (sau 15 năm bị nạn giảm phát và ba năm giá cả ổn định, lần đầu tiên xứ này nói tới nguy cơ lạm phát vì thương phẩm tăng giá) cũng báo hiệu một sự sút giảm đáng kể của sản xuất và số cầu về dầu khí trong tương lai. Nghĩa là con gà đẻ trứng vàng cho Hoàng gia Saudi nay đã mệt mỏi, e rằng mai này có thể toi.
Cho nên cả hai yếu tố cung cầu đều lên tới đỉnh và có khi đổ: số cầu sẽ giảm, số cung sẽ tăng. Mà chỉ cần tình trạng cung cầu căng thẳng được nới một đôi chút là giá sẽ hạ. Khi hạ thì hạ rất nhanh và rất mạnh. Là điều người ta có thể thấy tử tháng Tám trở đi, và sẽ thành rõ rệt hơn trong quý ba, trước ngày dân Mỹ đi bầu.
Một xứ bán năng lượng có thể nghĩ khác, là Liên bang Nga. Nhưng, dùng dầu khí làm võ khí để gây sức ép với Âu Châu hoặc xúi giục Iran gây rối thì trước tiên sẽ khiến một lân bang chí thiết vỡ mặt. Đó là Trung Quốc, một xứ đói ăn và khát dầu nay đang bấm bụng lên sân khấu Thế vận biểu diễn cho xong màn trình diễn đắt tiền của mình.
Vì vậy, nếu giá dầu có giảm mạnh, ta không nên ngạc nhiên.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình