BIỂN TRÍ HUỆ (3)
Nguyên tác: Đức Đạt Lai Lạt Ma
Chuyển ngữ: HT.Thích Trí Chơn
Trích từ cuốn sách: “Ocean of Widom”
(tiếp theo)
Ngày nay, vấn đề chính của xã hội con người là nhân quyền. Nhờ sự phát triển vượt bực của nền khoa học kỹ thuật, chúng ta có thể giải quyết bất cứ vấn đề gì liên quan đến vật chất của con người như nghèo đói, bệnh tật v.v... nhưng cùng lúc quý vị cũng tạo ra thêm nhiều các mối lo sợ và lòng ham muốn. Ví dụ, ngày nay chúng ta sợ hãi một vụ nổ bom nguyên tử thình lình, xảy ra trên thế giới. Điều ấy đã trở thành một sự thực.
Như các bạn thấy nếu chúng ta lo sợ một vụ nổ bom nguyên tử tàn phá khủng khiếp như vậy, quý vị sẽ đau khổ vô cùng trừ phi tâm bạn có sự an lạc. Ngoài sự khổ đau thông thường của con người, chúng ta còn bị đe dọa và sợ hãi thường xuyên. Cho nên, các bạn rất cần đến giáo lý của lòng từ bi và tình thương anh em ruột thịt.
Để sống hòa hợp trên quả đất này, chúng ta cần có không khí yêu thương hơn hận thù. Nhằm giải quyết các cuộc khủng hoảng, tranh chấp, bạn nên sống trong môi trường thân hữu với nhau. Do đó, mặc dù có nhiều tổ chức tôn giáo khác biệt, nhưng các đạo giáo đều có chung mục đích là xây dựng một nội tâm an lạc.
Chúng ta nên biết rằng chủ đích căn bản của các tôn giáo đều giống nhau là nhằm điều phục, cải đổi tâm của bạn trở thành con người tốt hơn. Là Phật tử, quý vị nên kính trọng các tôn giáo khác như Thiên Chúa, Do Thái và Ấn Độ giáo v.v... Người Phật tử cũng không nên phân biệt giữa giáo phái Nguyên Thỉ hay Nam Tông và Bắc Tông (Đại thừa) vì tất cả chúng ta cùng chung thờ một đức Từ Phụ Thích Ca. Cho nên, bạn cần nhận thức rằng các tông phái Phật giáo đều giúp con người tu tập làm chủ cái tâm của mình.
Để làm tăng trưởng lòng yêu thương mọi người, điều quan trọng trước tiên là cần nhận thấy sự sai lầm chỉ biết quý mến bản thân của mình và điều chân chính là nên luôn luôn thương yêu mọi người. Nếu chúng ta mến yêu người khác thì cả hai chúng ta và kẻ khác đều cảm thấy vô cùng hạnh phúc. Phần lớn các thành quả tốt đẹp và lợi ích xuất hiện trên thế gian đều bắt nguồn từ lòng yêu thương người khác của chúng ta.
Trường hợp ngược lại cũng đúng ở đây. Khi bạn mến yêu chính mình hơn kẻ khác, quý vị sẽ tạo ra những khổ đau cho cả chúng ta và nhiều người xung quanh. Do đó, bạn cần cố gắng thực hiện điều tốt căn bản này là nên mở rộng lòng thương yêu những kẻ khác.
Bây giờ hãy xét đến trường hợp chúng ta có một số rất ít bạn bè mà mình thương yêu, nếu muốn tăng trưởng lòng từ bi, quý vị cần phát triển nhóm nhỏ thành số đông. Bởi lẽ các bạn của mình và tất cả chúng sinh đều bình đẳng muốn hạnh phúc và không thích khổ đau. Quý vị và những người khác đều có quyền tránh đau khổ và mong có hạnh phúc. Trên căn bản của sự bình đẳng này, bạn chỉ là một, còn những kẻ khác là số đông.
Giáo lý đức Phật bao gồm trong ba tạng kinh. Tại sao những lời Phật dạy được diễn đạt tóm lược trong ba kinh tạng " Bởi lẽ đức Thế Tôn trình bày ba phương pháp tu luyện. Thế nào gọi là ba cách thức tu tập " Trước tiên là tập luyện về đạo hạnh. Sự tu tập này bao gồm trong cách ăn ở hành động cho có phước đức. Tiếp đến là tu tập thiền định và giải thích, hướng dẫn phương pháp ngồi thiền. Hành giả thực hành Phật pháp nhằm mục đích kiểm soát thân, khẩu, và ý, đặc biệt nhất là ý nghiệp. Con người nên làm chủ tâm của mình. Bạn cần có ý chí mạnh mẽ và một cái tâm tĩnh thức. Cho nên, chúng ta cần phát triển cái tâm thanh tịnh. Trong nỗ lực thành đạt trí tuệ, điều quý vị không muốn là đau khổ và để chấm dứt khổ đau, chúng ta cần có trí sáng suốt phân biệt giữa điều thiện và ác, xấu và tốt v.v... Do đó bạn cần có trí tuệ.
Tam tạng gồm có kinh, luật và luận. Luật tạng ghi chép những giới luật do đức Phật chế áp dụng cho hàng nam nữ cư sĩ tại gia và chư Tăng Ni xuất gia. Trong luật đức Phật ngăn cấm người tu hành không nên cất chứa dư thừa các thức ăn, đồ mặc hoặc ở phòng ốc quá sang trọng, đắt tiền. Ngài cũng khuyên Tăng sĩ không nên tu ép xác khổ hạnh làm hại đến sức khỏe. Cho nên vị Tỳ kheo cần chọn con đường Trung đạo, nằm giữa hai thái độ cực đoan dục lạc và ép xác.
Khi thực hành các giới luật, hành giả nên xét nghĩ đến điều răn nào đức Phật dạy cần áp dụng và cho mục đích gì. Ví dụ, một vị Tỳ kheo Tăng hoặc Ni không được ăn phi thời, tức là sau hai giờ chiều. Tuy nhiên, có trường hợp ngoại lệ, chẳng hạn vị Tăng bị đau ốm, nếu không dùng thức ăn thì bịnh nặng và khó chữa lành. Tương tự, đức Phật cấm nhà Sư không được nói dối. Ví dụ một vị Tỳ kheo phát nguyện luôn luôn nói sự thật, thấy một con vật đang chạy ngang qua khu rừng. Thình lình gặp anh thợ săn đến hỏi nhà Sư có trông thấy con vật ở đâu không. Mặc dù luật đức Phật cấm vị Tăng không được nói vọng ngữ, nhưng vì muốn cứu mạng sống con vật cho nên lúc bấy giờ ông đã trả lời : “Tôi không thấy con vật nào chạy qua đây cả” hay “Ồ, tôi vừa thấy nó nhảy trèo lên cây”. Qua câu chuyện này, bạn nên hiểu rằng có giới luật đức Phật cấm, nhưng tùy trường hợp, Ngài phương tiện cho phép chúng ta hành động ngược lại, vì lợi ích cứu giúp chúng sanh.
Trong Phật giáo, đức Phật dạy quý vị không nên tin vào bất cứ ai, cũng không nên tin vào giáo lý. Bạn không thể bảo rằng những lời dạy ấy là đúng vì người thuyết giảng là một bậc thầy cao cả. Nhằm kính trọng Phật pháp, bạn không nên tin vào mỹ từ của lời nói mà cần chú ý đến nghĩa lý sâu xa qua những lời dạy ấy. Với tinh thần kính trọng giáo pháp, quý vị không nên tin vào lời kính được diễn đạt mà cần chú tâm vào nghĩa lý chính xác của nó. Do đó, chính đức Phật đã dạy: “Này chư Tỳ kheo, các con không nên vì tôn kính Ta mà chấp nhận nghe theo giáo lý của đức Thế Tôn. Trái lại, các con nên tìm hiểu, nghiên cứu những lời dạy của Như Lai như người thợ kim hoàn nấu, lọc và phân tách vàng ra khỏi chất bẩn”.
Chính tâm thức của mình nhìn thấy mọi hiện tượng đích thực của sự sống. Cũng do tâm làm chủ nhằm diệt trừ các ý tưởng vọng động tạo nên sự nhận thức sai lầm về bản chất của các hiện tượng ngoại giới. Khi diệt trừ được vô minh, con người có thể đoạn dứt hết dục vọng và sự hận thù. Lúc ấy hành giả cũng chấm dứt sự tích lũy các hành động xấu hay nghiệp ác quá khứ. Nhờ vậy mà bạn dứt trừ được vòng luân hồi. Khi vòng luân hồi kết thúc chúng ta chấm dứt hết khổ đau.
Tôi nghĩ rằng căn bản của đời sống tâm linh phát xuất từ sự quan tâm của mình đối với những kẻ khác. Bạn có thể phát triển tình cảm thân thương này hướng đến mọi người trên căn bản của tình thương, lòng từ bi và sự kính trọng qua nhận thức tất cả mọi chúng sinh đều đồng nhất thể. Với tâm hồn vị tha bạn có thể làm bất cứ công việc gì như nông dân, kỹ sư, bác sĩ, luật sư hay giáo sư v.v... và các nghề nghiệp này đều trở thành những công cụ thực sự để giúp đỡ cho cộng đồng nhân loại.
Tôi tin tưởng vào sự công bằng và quyết tâm của con người. Lịch sử nhân loại đã chứng tỏ cho thấy rằng ý chí của con người mạnh hơn nòng súng. Và cũng đúng trong trường hợp của Tây Tạng. Đất nước chúng tôi đã trải qua hơn hai nghìn năm kinh nghiệm với Trung Hoa, Ấn Độ, Nepal, Ngoại Mông Cổ và nhiều quốc gia khác. Mặc dù đây là thời kỳ khó khăn và đen tối nhất của tổ quốc chúng tôi, tôi vẫn tin tưởng vững chắc dân tộc Tây Tạng với nền văn hóa và tôn giáo lâu đời sẽ tiếp tục phát triển và tồn tại. Tôi luôn luôn tin tưởng như vậy.
Người Phật tử tin tưởng luân hồi từ vô thỉ. Cho nên con người không gây nghiệp ác trong kiếp này thì sẽ tạo nghiệp xấu trong đời khác. Nó cũng không nhất thiết tích lũy nghiệp ác xảy ra vào một lúc và tại một nơi. Nhưng nhiều người vào các thời gian và nơi chốn khác nhau có thể gây nên cùng một nghiệp giống nhau. Rồi chúng ta sinh ra vào lúc này tại một nơi kia. Sự đau khổ mà bạn gánh chịu là kết quả của nghiệp báo của mình đã gây ra. Hôm nay các bạn đang chung hưởng với nhau thời tiết tốt đẹp cùng lúc và tại nơi đây. Nhưng nghiệp duyên tạo cơ hội cho chúng ta gặp nhau có thể do quý vị gây ra tại nhiều nơi trong đời trước.
Trong các dân tộc, quyền được hưởng hạnh phúc của mỗi cá nhân phải được công nhận. Nên quan tâm bình đẳng đến phúc lợi của mọi quốc gia, ngay cả đến nước bé nhỏ nhất. Tôi không bảo rằng chủ nghĩa này tốt đẹp hơn hệ thống chính trị kia và bắt buộc mọi người phải chấp nhận nó. Trái lại, nhiều hệ thống chính trị và ý thức hệ sẽ làm giàu cho cộng đồng nhân loại bao lâu các dân tộc được tự do phát triển những chủ trương, đường lối chính trị, xã hội và kinh tế của riêng mình trên căn bản quyền tự quyết của mỗi quốc gia. Nếu dân tộc ở các nước nghèo bị chối bỏ nguồn hạnh phúc mà họ mong ước và xứng đáng được hưởng, họ sẽ bất mãn và gây nên nhiều vấn đề khó khăn cho những quốc gia giàu có.
Nếu các hình thức xã hội, chính trị và văn hóa không thích hợp được áp đặt bởi một quốc gia này đối với một dân tộc khác thì nền hòa bình thế giới sẽ không thực hiện được. Các vấn đề khó khăn của thế giới phần lớn đều xuất phát từ những xã hội văn minh nhất. Đối với tôi điều rõ ràng là chỉ sự tiến bộ vật chất không thể thay thế những giá trị tâm linh và nhân bản cổ thời đã góp phần vào sự phát triển của nền văn minh thế giới như chúng ta biết ngày nay. Tôi nghĩ, các bạn nên tạo sự quân bình giữa sự tiến bộ vật chất và tinh thần. Tôi nghe nhiều người Tây Phương than phiền về sự tiến bộ vật chất, nhưng đây là điều nghịch lý, bởi thế giới Âu Mỹ từ trước nay vẫn hãnh diện vì sự tiến bộ này.
Tôi thấy không có điều gì sai lầm đối với sự tiến bộ vật chất. Mặc dù kiến thức về duy vật chủ nghĩa đã góp phần to lớn cho sự phúc lợi của con người, nhưng vẫn không thể xây dựng hạnh phúc lâu dài. Tại Hoa Kỳ nơi có nền khoa học kỹ thuật phát triển vượt trội hơn bất cứ quốc gia nào khác trên thế giới, vẫn đang còn nhiều sự khổ đau tinh thần. Lý do bởi vì sự hiểu biết vật chất chỉ có thể cung cấp cho con người loại hạnh phúc tùy thuộc vào các điều kiện vật chất, nhưng nó không mang lại cho các bạn nguồn hạnh phúc phát xuất từ nội tâm không liên quan gì đến ngoại giới.
(còn tiếp)
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình