“Thà như giọt mưa, vỡ trên tượng đá
Thà như giọt mưa, khô trên tượng đá
Thà như mưa gió, đến ôm tượng đá
Có còn hơn không,
Có còn hơn không …”
Đó là những câu mở đầu bài thơ của một người làm thơ như ăn cơm, làm thơ như uống nước, làm thơ như thiền hành, làm thơ như tĩnh tọa, làm thơ như say ngủ …. Làm thơ mà như chưa từng nghĩ là mình làm thơ, huống chi, nhọc nhằn khoác vào mình những hư danh nhân thế.
Đó là người làm thơ, tên gọi Nguyễn Tất Nhiên. Tên như định mệnh. Tất Nhiên. Tất nhiên là thế. Tất nhiên như vậy. Nhưng “Là thế” là thế nào? “Như vậy” là ra sao? Có thắc mắc chăng là nhân thế. Nguyễn Tất Nhiên không thắc mắc. Bởi vì người đó làm gì có sát-na nào dành cho thắc mắc! Từng giây từng phút hiện hữu, người đó chỉ làm thơ và cõi thơ của người đó là hoa tâm mở rộng. Không nghi hoặc gì. Không oán than gì. Không giận hờn gì. Không chờ đợi cũng chẳng đòi hỏi gì. Đời cho. Ta cám ơn. Đời không cho. Ta cũng cám ơn. Như gió. Cũng ngọn gió đó, mùa hè được trân quý, mùa đông lại bị nguyền rủa, đuổi xua! Nhưng gió chỉ lặng thinh, vẫn đến và đi, trăm năm như thoáng chốc, thoáng chốc tựa trăm năm…
Chiều nay, tâm tôi bỗng quyện vào những giọt mưa từ cõi huyễn hoặc này. Những giọt mưa tưởng như chỉ mới rơi từ nhiều thập niên qua, nhưng tới nay tôi mới nhận ra là mưa đã rơi từ vô lượng kiếp.
Tại sao tới nay mới nhận thấy? Có lẽ, bởi từ vô lượng kiếp tôi đã mù lòa! Tôi đã từng hát những câu thơ này từ thuở thơ ngây, nhưng hát, như con chim ngứa cổ, ngẩng nhìn trời mây và cất tiếng, tuyệt nhiên chẳng cần biết cái ngôn ngữ được diễn đạt bằng âm thanh đó mang tâm ý gì. Thế nên, từ nhiều thập niên qua, tôi cứ vô tâm hát mà không nhận ra bài pháp “TỨ DIỆU ĐẾ” ở ngay trong những tiếng mưa rơi:
“Người từ trăm năm, về như dao nhọn
Người từ trăm năm, về như dao nhọn
Dao vết ngọt đâm ta chết trầm ngâm
Dòng máu chưa kịp tràn
Dòng máu chưa chảy đầm”
Đó là SỰ CÓ MẶT CỦA KHỔ ĐAU. Vì thế mà ngọn Bát Phong dạt tới có làm tơi tả lá hoa thì cây vẫn cam chịu như những gì chẳng thể tránh! Bởi thế, tiếng mưa lại xôn xao nhắc nhở:
“Người từ trăm năm, về khơi tình động
Người từ trăm năm, về khơi tình động
Ta chạy vòng vòng, ta chạy mòn hơi
Nào có hay đời cạn,
Nào có hay cạn đời”
Đó là SỰ CÓ MẶT CỦA NHỮNG NGUYÊN NHÂN CỦA KHỔ ĐAU.
Mưa không ngừng rơi, không ngừng quán chiếu:
“Thà như giọt mưa, vỡ trên tượng đá
Thà như giọt mưa, khô trên tượng đá
Thà như mưa gió, đến ôm tượng đá
Có còn hơn không
Có còn hơn không”
Có gì?
Có sự tỉnh thức để CHẤM DỨT SỰ KHỔ ĐAU. Muốn chấm dứt khổ đau phải nhìn ra huyễn giả:
“Người từ trăm năm, về qua sông rộng
Người từ trăm năm, về qua sông rộng
Ta ngoắc mòn tay, ta ngoắc mòn tay
Chỉ thấy sông lồng lộng,
Chỉ thấy sông chập chùng
Người từ trăm năm, về phai tóc nhuộm
Người từ trăm năm, về phai tóc nhuộm
Ta chạy mòn đời, ta chạy tàn hơi
Quỵ té trên đường rồi,
Sợi tóc vương chân người”
Mây tan rồi mà mưa vẫn rơi. Vì mưa thương trần thế. Mưa nhỏ lệ từng giọt, dẫn CON ĐƯỜNG ĐI TỚI SỰ CHẤM DỨT KHỔ ĐAU.
“Thà như giọt mưa, vỡ trên tượng đá
Thà như giot mưa, khô trên tượng đá
Để ta nghe thoáng tiếng mưa vội đến
Những giọt rưng rưng, ướt ngọn lông măng
Khiến người trăm năm, đau khổ ăn năn …”
Trời ơi, bài thơ từ nhiều thập niên qua, bao người đã “hát cho vui”, sao giờ phút này, trong am thất lạnh lẽo tiết đông, tôi lại nhìn ra?
Thôi,
Chẳng còn chi nghi hoặc nữa.
Người mang tâm Phật như thế mới có thể thoát tục giữa bủa vây phiền não.
Người như thế mới có thể thanh thản đến sân chùa, cô đơn, tĩnh lặng nghe hương đêm.
Trong sân chùa cô tịch năm nào, với Đêm và Sao, người làm thơ mang tên Nguyễn Tất Nhiên đã an nhiên thị tịch.
Một người Đến và Đi như thế, khi thốt lên: “ Có còn hơn không” thì không phải cái Có, Không của cõi Ta-bà, mà cái Có đó phải là CÁI CÓ CỦA NÚI TU DI TRONG HẠT CẢI, CÁI CÓ CỦA ĐẠI DƯƠNG NẰM TRONG VỎ ỐC.
Cái Có đã như thế thì cái Không phải là TỰ TÁNH KHÔNG CỦA VẠN PHÁP. Tự tánh đó chính là “KHÔNG có, KHÔNG không, KHÔNG sanh, KHÔNG diệt, KHÔNG thành, KHÔNG hoại”
Khi sóng biết mình là nước thì sóng sẽ vượt thoát khỏi sanh tử luân hồi.
Không một pháp nào từ KHÔNG thành CÓ.
Không một pháp nào từ CÓ thành KHÔNG.
Còn thấy Có, thấy Không là còn đang oằn vai ngũ trược, làm sao chiêm ngưỡng Tổ Đạt Ma cưỡi bè lau về Thiên Trúc, hay qua sông bằng chiếc dép cỏ mà lòng chẳng chút hoài nghi?
Huệ Trân
(Về một ngày, 3 tháng 8, 20 năm trước)
* Thơ Nguyễn Tất Nhiên
* Phạm Duy phổ nhạc.
Thà như giọt mưa, khô trên tượng đá
Thà như mưa gió, đến ôm tượng đá
Có còn hơn không,
Có còn hơn không …”
Đó là những câu mở đầu bài thơ của một người làm thơ như ăn cơm, làm thơ như uống nước, làm thơ như thiền hành, làm thơ như tĩnh tọa, làm thơ như say ngủ …. Làm thơ mà như chưa từng nghĩ là mình làm thơ, huống chi, nhọc nhằn khoác vào mình những hư danh nhân thế.
Đó là người làm thơ, tên gọi Nguyễn Tất Nhiên. Tên như định mệnh. Tất Nhiên. Tất nhiên là thế. Tất nhiên như vậy. Nhưng “Là thế” là thế nào? “Như vậy” là ra sao? Có thắc mắc chăng là nhân thế. Nguyễn Tất Nhiên không thắc mắc. Bởi vì người đó làm gì có sát-na nào dành cho thắc mắc! Từng giây từng phút hiện hữu, người đó chỉ làm thơ và cõi thơ của người đó là hoa tâm mở rộng. Không nghi hoặc gì. Không oán than gì. Không giận hờn gì. Không chờ đợi cũng chẳng đòi hỏi gì. Đời cho. Ta cám ơn. Đời không cho. Ta cũng cám ơn. Như gió. Cũng ngọn gió đó, mùa hè được trân quý, mùa đông lại bị nguyền rủa, đuổi xua! Nhưng gió chỉ lặng thinh, vẫn đến và đi, trăm năm như thoáng chốc, thoáng chốc tựa trăm năm…
Chiều nay, tâm tôi bỗng quyện vào những giọt mưa từ cõi huyễn hoặc này. Những giọt mưa tưởng như chỉ mới rơi từ nhiều thập niên qua, nhưng tới nay tôi mới nhận ra là mưa đã rơi từ vô lượng kiếp.
Tại sao tới nay mới nhận thấy? Có lẽ, bởi từ vô lượng kiếp tôi đã mù lòa! Tôi đã từng hát những câu thơ này từ thuở thơ ngây, nhưng hát, như con chim ngứa cổ, ngẩng nhìn trời mây và cất tiếng, tuyệt nhiên chẳng cần biết cái ngôn ngữ được diễn đạt bằng âm thanh đó mang tâm ý gì. Thế nên, từ nhiều thập niên qua, tôi cứ vô tâm hát mà không nhận ra bài pháp “TỨ DIỆU ĐẾ” ở ngay trong những tiếng mưa rơi:
“Người từ trăm năm, về như dao nhọn
Người từ trăm năm, về như dao nhọn
Dao vết ngọt đâm ta chết trầm ngâm
Dòng máu chưa kịp tràn
Dòng máu chưa chảy đầm”
Đó là SỰ CÓ MẶT CỦA KHỔ ĐAU. Vì thế mà ngọn Bát Phong dạt tới có làm tơi tả lá hoa thì cây vẫn cam chịu như những gì chẳng thể tránh! Bởi thế, tiếng mưa lại xôn xao nhắc nhở:
“Người từ trăm năm, về khơi tình động
Người từ trăm năm, về khơi tình động
Ta chạy vòng vòng, ta chạy mòn hơi
Nào có hay đời cạn,
Nào có hay cạn đời”
Đó là SỰ CÓ MẶT CỦA NHỮNG NGUYÊN NHÂN CỦA KHỔ ĐAU.
Mưa không ngừng rơi, không ngừng quán chiếu:
“Thà như giọt mưa, vỡ trên tượng đá
Thà như giọt mưa, khô trên tượng đá
Thà như mưa gió, đến ôm tượng đá
Có còn hơn không
Có còn hơn không”
Có gì?
Có sự tỉnh thức để CHẤM DỨT SỰ KHỔ ĐAU. Muốn chấm dứt khổ đau phải nhìn ra huyễn giả:
“Người từ trăm năm, về qua sông rộng
Người từ trăm năm, về qua sông rộng
Ta ngoắc mòn tay, ta ngoắc mòn tay
Chỉ thấy sông lồng lộng,
Chỉ thấy sông chập chùng
Người từ trăm năm, về phai tóc nhuộm
Người từ trăm năm, về phai tóc nhuộm
Ta chạy mòn đời, ta chạy tàn hơi
Quỵ té trên đường rồi,
Sợi tóc vương chân người”
Mây tan rồi mà mưa vẫn rơi. Vì mưa thương trần thế. Mưa nhỏ lệ từng giọt, dẫn CON ĐƯỜNG ĐI TỚI SỰ CHẤM DỨT KHỔ ĐAU.
“Thà như giọt mưa, vỡ trên tượng đá
Thà như giot mưa, khô trên tượng đá
Để ta nghe thoáng tiếng mưa vội đến
Những giọt rưng rưng, ướt ngọn lông măng
Khiến người trăm năm, đau khổ ăn năn …”
Trời ơi, bài thơ từ nhiều thập niên qua, bao người đã “hát cho vui”, sao giờ phút này, trong am thất lạnh lẽo tiết đông, tôi lại nhìn ra?
Thôi,
Chẳng còn chi nghi hoặc nữa.
Người mang tâm Phật như thế mới có thể thoát tục giữa bủa vây phiền não.
Người như thế mới có thể thanh thản đến sân chùa, cô đơn, tĩnh lặng nghe hương đêm.
Trong sân chùa cô tịch năm nào, với Đêm và Sao, người làm thơ mang tên Nguyễn Tất Nhiên đã an nhiên thị tịch.
Một người Đến và Đi như thế, khi thốt lên: “ Có còn hơn không” thì không phải cái Có, Không của cõi Ta-bà, mà cái Có đó phải là CÁI CÓ CỦA NÚI TU DI TRONG HẠT CẢI, CÁI CÓ CỦA ĐẠI DƯƠNG NẰM TRONG VỎ ỐC.
Cái Có đã như thế thì cái Không phải là TỰ TÁNH KHÔNG CỦA VẠN PHÁP. Tự tánh đó chính là “KHÔNG có, KHÔNG không, KHÔNG sanh, KHÔNG diệt, KHÔNG thành, KHÔNG hoại”
Khi sóng biết mình là nước thì sóng sẽ vượt thoát khỏi sanh tử luân hồi.
Không một pháp nào từ KHÔNG thành CÓ.
Không một pháp nào từ CÓ thành KHÔNG.
Còn thấy Có, thấy Không là còn đang oằn vai ngũ trược, làm sao chiêm ngưỡng Tổ Đạt Ma cưỡi bè lau về Thiên Trúc, hay qua sông bằng chiếc dép cỏ mà lòng chẳng chút hoài nghi?
Huệ Trân
(Về một ngày, 3 tháng 8, 20 năm trước)
* Thơ Nguyễn Tất Nhiên
* Phạm Duy phổ nhạc.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình