(Lời tâm tình: “Sử Việt” chỉ khái quát các Nhân vật lịch sử, không đi sâu từng chi tiết của Nhân vật. Cuối mỗi bài viết, phần “Thiết nghĩ” nếu có chỉ là góp ý của tác giả, không ngoài mục đích làm sáng tỏ thêm về nội dung của đề tài đã biên soạn. “Sử Việt” đăng vào ngày thứ Ba (Tuesday) mỗi tuần.
_______
KHÚC HẠO
(? - 917)
Khúc Hạo còn gọi là Khúc Thừa Hạo. Năm 905, ông đã giúp cha giành quyền tự chủ cho nước nhà, lúc đó Khúc Thừa Dụ là Tĩnh Hải quân. Khi cha làm Tiết độ sứ Tĩnh Hải quân thì phong ông chức “Tĩnh Hải hành quân tư mã quyền tri lưu hậu”,(kế nghiệp Tiết độ sứ Tĩnh Hải sau này). Tháng 7 năm 907, Khúc Thừa Dụ mất, Khúc Hạo lên làm Tiết độ sứ Tĩnh Hải quân. Nhà Hậu Lương thay nhà Đường, công nhận ông làm “An Nam đô hộ, sung Tiết độ sứ”. Nhưng năm sau (908), vua Hậu Lương là Chu Ôn lại phong cho Tiết độ phó sứ Quảng Châu là Lưu Ẩn kiêm chức “Tĩnh Hải quân tiết độ, An Nam đô hộ”. Điều đó, rõ ràng Tàu muốn đặt lại chế độ đô hộ An Nam.
Trước tình hình đó, muốn xây dựng nền độc lập quốc gia, phải tự thoát khỏi sự kiềm chế phương Bắc, Khúc Hạo đã tiến hành cuộc cải cách toàn diện tại An Nam. Bờ cõi An Nam lúc bấy giờ gồm: Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ VN ngày nay; kéo dài tới phía bắc Hoành Sơn, cộng một phần phía tây nam tỉnh Quảng Tây hiện nay. Khúc Hạo tiến hành cải cách hành chính bằng việc xây dựng lại bộ máy cai trị mới. Trung tâm Tĩnh Hải quân vẫn được đặt tại Đại La (Tống Bình cũ, nay là Hà Nội).
Chính sách của ông: “Chính sự cốt chuộng khoan dung, giản dị, nhân dân đều được yên vui”. Nghĩa là: cai trị không gắt gao với dân, không làm phiên hà, sách nhiễu bởi nhiều thủ tục quan liêu và tạo cho dân được an cư lạc nghiệp. Khúc Hạo cho sửa lại chế độ điền tô, thuế lực dịch nặng nề của thời thuộc Đường. Ông cho “bình quân thuế ruộng, tha bỏ lực dịch, lập sổ hộ khẩu, kê rõ quê quán, giao cho giáp trưởng trông coi”.
Khúc Hạo là người đầu tiên đã có những cải cách triệt để, nhằm xây dựng chính quyền độc lập, thống nhất từ trung ương đến làng xã. Ông chia cả nước thành những đơn vị hành chính các cấp: Lộ, phủ, châu, giáp, xã. Mỗi xã đặt ra xã quan, một người chánh lệnh trưởng và một người tá lệnh trưởng. Mỗi giáp có một quản giáp và một phó tri giáp để trông nom việc kê hộ khẩu và việc thu thuế. Lúc bấy giờ có thêm 150 giáp, cộng với những giáp trước đây từ nhà Đường, Tĩnh Hải quân có 314 giáp.
Khúc Hạo thấy họ Lưu ở Quảng Châu (Tàu); Lưu Nghiễm thay anh là Lưu Ẩn năm 911, đến tháng 9 năm 917, lại xưng đế, lập ra nước Nam Hán, một trong 10 nước thời Ngũ đại Thập quốc và có ý lăm le xâm lấn nước ta. Khúc Hạo sai con là Khúc Thừa Mỹ làm “khuyến hiếu sứ” sang Quảng châu, bên ngoài là để “kết mối hoà hiếu”, song bên trong là xem xét tình hình hư thực của địch. Cuối năm 917, khi Khúc Thừa Mỹ trở về thì ông mất, Khúc Thừa Mỹ lên thay, vua Nam Hán sai Lý Tiến và Lý Khắc Chính đem quân đánh chiếm Giao Châu vào năm 923. Dù Khúc Hạo chưa từng xưng đế nhưng đời sau nhớ công lao của ông, gọi ông là “Khúc Trung chủ”.
*- Thiết nghĩ: Sử thần Lê Tung (nhà Hậu Lê, thế kỷ 16), đã nhận định về công đức của Khúc Hạo: “Khúc Trung Chúa (Khúc Hạo) nối nghiệp mở nước, khoan hòa, có phong thái trù mưu định kế quyết thắng, ngoài ý mọi người, chống chọi các nước Bắc triều, thật là bậc chúa hiền của nước Việt”. Đúng vậy, khi Khúc Hạo cầm quyền, hoàn cảnh lịch sử đang gặp nhiều khó khăn, vì An Nam khi ấy còn sự ràng buộc bởi Tàu trên danh nghĩa là một bộ phận hành chánh của chúng.
Hiểu rõ thời cuộc, tự biết thực lực của mình, Khúc Hạo đã khôn khéo và uyển chuyển, không xưng đế hay xưng vương, tránh gây chú ý của đối phương, trong khi đó các vùng lãnh thổ liền kề nơi phía bắc, đã lần lượt xưng đế, xưng vương. Nhưng ông thấy rõ sự im hơi lặng tiếng của mình, không thổi kèn khua trống đế vương ồn ào, là để ông có thời gian củng cố chính quyền, sang sửa đất nước, nuôi dưỡng sức dân, tạo cơ hội thuận lợi cho những người nắm vận mệnh quốc gia kế tiếp, có điều kiện thăng tiến hơn. Ngoài ra, những thành tựu cải cách về hành chánh, kể cả xã hội, kinh tế... những thành công rực rỡ của ông, đã ảnh hưởng rộng lớn và làm nền móng cho các triều đại: Ngô, Đinh, Tiền Lê sau này.
Cảm phục: Khúc Hạo
Ngoại giao khéo léo, nước nhà yên
Cai trị khoan dung khắp mọi miền
Sang sửa trong ngoài, yên ổn nước
Một nhà cải cách vững đầu tiên
Nguyễn Lộc Yên
_______
KHÚC HẠO
(? - 917)
Khúc Hạo còn gọi là Khúc Thừa Hạo. Năm 905, ông đã giúp cha giành quyền tự chủ cho nước nhà, lúc đó Khúc Thừa Dụ là Tĩnh Hải quân. Khi cha làm Tiết độ sứ Tĩnh Hải quân thì phong ông chức “Tĩnh Hải hành quân tư mã quyền tri lưu hậu”,(kế nghiệp Tiết độ sứ Tĩnh Hải sau này). Tháng 7 năm 907, Khúc Thừa Dụ mất, Khúc Hạo lên làm Tiết độ sứ Tĩnh Hải quân. Nhà Hậu Lương thay nhà Đường, công nhận ông làm “An Nam đô hộ, sung Tiết độ sứ”. Nhưng năm sau (908), vua Hậu Lương là Chu Ôn lại phong cho Tiết độ phó sứ Quảng Châu là Lưu Ẩn kiêm chức “Tĩnh Hải quân tiết độ, An Nam đô hộ”. Điều đó, rõ ràng Tàu muốn đặt lại chế độ đô hộ An Nam.
Trước tình hình đó, muốn xây dựng nền độc lập quốc gia, phải tự thoát khỏi sự kiềm chế phương Bắc, Khúc Hạo đã tiến hành cuộc cải cách toàn diện tại An Nam. Bờ cõi An Nam lúc bấy giờ gồm: Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ VN ngày nay; kéo dài tới phía bắc Hoành Sơn, cộng một phần phía tây nam tỉnh Quảng Tây hiện nay. Khúc Hạo tiến hành cải cách hành chính bằng việc xây dựng lại bộ máy cai trị mới. Trung tâm Tĩnh Hải quân vẫn được đặt tại Đại La (Tống Bình cũ, nay là Hà Nội).
Chính sách của ông: “Chính sự cốt chuộng khoan dung, giản dị, nhân dân đều được yên vui”. Nghĩa là: cai trị không gắt gao với dân, không làm phiên hà, sách nhiễu bởi nhiều thủ tục quan liêu và tạo cho dân được an cư lạc nghiệp. Khúc Hạo cho sửa lại chế độ điền tô, thuế lực dịch nặng nề của thời thuộc Đường. Ông cho “bình quân thuế ruộng, tha bỏ lực dịch, lập sổ hộ khẩu, kê rõ quê quán, giao cho giáp trưởng trông coi”.
Khúc Hạo là người đầu tiên đã có những cải cách triệt để, nhằm xây dựng chính quyền độc lập, thống nhất từ trung ương đến làng xã. Ông chia cả nước thành những đơn vị hành chính các cấp: Lộ, phủ, châu, giáp, xã. Mỗi xã đặt ra xã quan, một người chánh lệnh trưởng và một người tá lệnh trưởng. Mỗi giáp có một quản giáp và một phó tri giáp để trông nom việc kê hộ khẩu và việc thu thuế. Lúc bấy giờ có thêm 150 giáp, cộng với những giáp trước đây từ nhà Đường, Tĩnh Hải quân có 314 giáp.
Khúc Hạo thấy họ Lưu ở Quảng Châu (Tàu); Lưu Nghiễm thay anh là Lưu Ẩn năm 911, đến tháng 9 năm 917, lại xưng đế, lập ra nước Nam Hán, một trong 10 nước thời Ngũ đại Thập quốc và có ý lăm le xâm lấn nước ta. Khúc Hạo sai con là Khúc Thừa Mỹ làm “khuyến hiếu sứ” sang Quảng châu, bên ngoài là để “kết mối hoà hiếu”, song bên trong là xem xét tình hình hư thực của địch. Cuối năm 917, khi Khúc Thừa Mỹ trở về thì ông mất, Khúc Thừa Mỹ lên thay, vua Nam Hán sai Lý Tiến và Lý Khắc Chính đem quân đánh chiếm Giao Châu vào năm 923. Dù Khúc Hạo chưa từng xưng đế nhưng đời sau nhớ công lao của ông, gọi ông là “Khúc Trung chủ”.
*- Thiết nghĩ: Sử thần Lê Tung (nhà Hậu Lê, thế kỷ 16), đã nhận định về công đức của Khúc Hạo: “Khúc Trung Chúa (Khúc Hạo) nối nghiệp mở nước, khoan hòa, có phong thái trù mưu định kế quyết thắng, ngoài ý mọi người, chống chọi các nước Bắc triều, thật là bậc chúa hiền của nước Việt”. Đúng vậy, khi Khúc Hạo cầm quyền, hoàn cảnh lịch sử đang gặp nhiều khó khăn, vì An Nam khi ấy còn sự ràng buộc bởi Tàu trên danh nghĩa là một bộ phận hành chánh của chúng.
Hiểu rõ thời cuộc, tự biết thực lực của mình, Khúc Hạo đã khôn khéo và uyển chuyển, không xưng đế hay xưng vương, tránh gây chú ý của đối phương, trong khi đó các vùng lãnh thổ liền kề nơi phía bắc, đã lần lượt xưng đế, xưng vương. Nhưng ông thấy rõ sự im hơi lặng tiếng của mình, không thổi kèn khua trống đế vương ồn ào, là để ông có thời gian củng cố chính quyền, sang sửa đất nước, nuôi dưỡng sức dân, tạo cơ hội thuận lợi cho những người nắm vận mệnh quốc gia kế tiếp, có điều kiện thăng tiến hơn. Ngoài ra, những thành tựu cải cách về hành chánh, kể cả xã hội, kinh tế... những thành công rực rỡ của ông, đã ảnh hưởng rộng lớn và làm nền móng cho các triều đại: Ngô, Đinh, Tiền Lê sau này.
Cảm phục: Khúc Hạo
Ngoại giao khéo léo, nước nhà yên
Cai trị khoan dung khắp mọi miền
Sang sửa trong ngoài, yên ổn nước
Một nhà cải cách vững đầu tiên
Nguyễn Lộc Yên
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình