Tổ chức “The Islamic State In Iraq and Syria” gọi tắt là ISIS phát xuất từ môt lực lượng mà cả thế giới đều biết: “Al Qaeda ở Iraq”. Quân đội Mỹ và đồng minh Sunni đã đánh bại Al Qaeda ở Iraq trong cuộc hậu chiến 2006, nhưng lại không tiêu diệt chúng. Năm 2010, Tướng Ray Odierno, tư lệnh ở Iraq, đã nói là lực lượng này tuy đã phải chìm vào trong bóng tối nhưng thật ra vẫn còn nguyên vẹn. Đến năm 2011, lực lượng Al Qaeda trỗi dậy và giải thoát cho một số tù nhân bị giam ở Iraq và bắt đầu hồi phục lại lực lượng. Vì khác nhau về chính kiến, mà một số Al Qaeda cực đoan trong lực lượng này đã tự thành lập môt tổ chức riêng trong Al Qaeda và lấy tên là ISIS, với mục tiêu là thành lập một quốc gia Hồi Giáo trên toàn cầu, sau khi thanh toán tất cả các nước Tây Phương và các nước không theo đạo Hồi. Trong khi đó, thì Al Qaeda, nói chung, dè dặt hơn với mục tiêu không tưởng này. Trong thời gian cùng hợp tác với nhau, cả hai phe ISIS và Al Qaeda đã nhiều lần hục hặc với nhau, cho đến năm 2014, thì ISIS và Qaeda chia tay nhau thật sự, vì thực tế, hai phe này từng là đồng minh của nhau nhưng chỉ vì quyền lợi chung, còn mục tiêu và lý tưởng thì khác nhau xa. Từ sự khác biệt đó, mà hai phe vẫn căng thẳng với nhau liên tục cho đến khi Syria đẩy hai lực lượng này tách ra thật sự. ISIS bắt đầu thách đố quyền lực của Ayman al-Zawahiri, người được kế vị Osama bin Laden đang lãnh đạo Al Qaeda và yêu cầu lãnh tụ Al Qaeda này rút lui. Đồng thời, ISIS liên tục buộc lãnh tụ Al Qaeda phải giết ít người hơn ở Syria, khiến cho sự nứt rạn không thể tránh được đã đến. Ngày hôm nay, ISIS và Al Qaeda cạnh tranh với nhau để điều khiển các nhóm Hồi giáo cực đoan trên khắp thế giới. Nhưng nhìn vào hoạt động của ISIS hiện nay, người ta cho rằng ISIS đã hoàn toàn thống lãnh Al Qaeda rồi. ISIS đang khủng bố một phần lớn lãnh thổ của Syria và Iraq. Ngoài hành vi khủng bố man rợ với các màn chặt đầu người không theo ISIS, sự chặt đầu hai người Mỹ và một người Anh công khai, ISIS đã là đích nhắm của hầu như toàn thể thế giới. Những dòng chữ mang tên tổ chức khủng bố này bây giờ chiếm các cột lớn trong mọi tờ báo quốc tế gây nỗi khiếp sợ lan tràn khắp toàn cầu.
Sau cuộc chiến Mỹ và Iraq, chính phủ Iraq được thành lập gồm đại đa số các cấp chỉ huy là người Shia, trong khi người Sunni bị thiệt thòi nhiều quyền lợi, mặc dù dân Iraq theo Sunni lại đông hơn Shia. Người Hồi Giáo Sunni chiếm tới 85% dân số theo đạo Hồi trên toàn thế giới. Trong khi đó, người Shia chiếm ngụ nhiều miền ở Iraq, Iran, Yemen, Bahrain, Syria và Lebanon. Việc chia rẽ người Sunni và Shia dẫn đến chiến tranh liên tục và tàn khốc, không phải vì tôn giáo, vì họ có chung một Đấng Tiên Tri Muhammad, nhưng vì quyền lãnh đạo chính trị. Sau khi Tiên Tri Muhammad chết, thì vấn đề ai kế vị được đặt ra. Người Sunni là những người đồng ý với người lãnh đạo là một trong những người phụ tá của Tiên Tri Muhammad, và một cuộc bầu phiếu đã đưa đến người bạn thân nhất và cũng là cố vấn của Muhammad là Abu Bakr. Vị này đã trở thành Caliph (lãnh tụ) của toàn thể thế giới Hồi Giáo. Tuy nhiên, một số người khác lại tin rằng chỉ có hậu duệ của đấng Tiên Tri mới đủ khả năng lãnh đạo thế giới Hồi Giáo, do đó, người con rể của Muhammad, Alibin Abu Talib, được tôn lên làm lãnh tụ. Và thế là khối Shia được thành lập. Từ đó, hai bên tranh chấp nhau, dẫn đến đổ máu liên tục nhiều thế hệ, không bên nào chịu nhường bên nào. Lợi dụng sự chia rẽ đó, mà tổ chức ISIS đã chiếm nhiều ưu tiên. Nhóm này đã chiếm đóng phần lớn đất đai của Iraq, nơi mà đa số dân theo Hồi Giáo Sunni, cũng như ISIS. Vì thế, tổ chức ISIS được sự hậu thuẫn rất rộng rãi của dân Sunni ở đây là những người bất mãn chế độ của Thủ Tướng Maliki, vì ông này không cho người Sunni nhiều quyền lợi như đã hào phóng cho người Shia. Ngoài ra, ISIS còn thu thập được những người theo đảng Baath cũ của chế độ Sadam Hussein, hiện đang bị bỏ rơi. Với lực lượng gồm toàn người bất mãn như thế, ISIS đã tạo được nhiều thắng lợi lớn ở Iraq, chiếm lĩnh những tỉnh thành lớn của Ira và đã âm mưu thống lãnh những mỏ dâu quan trọng của Iraq. Người ta tự hỏi làm sao mà ISIS mới nổi lên mà đã thắng thế nhanh và mạnh như thế. Tìm hiểu kỹ về phương pháp chiến đấu của ISIS, người ta thấy đến từ một sự phối hợp giữa kinh nghiệm chiến đấu của quân đội và những vụ khủng bố man rợ, nhất là đối với người Công Giáo ở bất cứ nơi nào quân ISIS tràn qua. Chúng chặt đầu hàng loạt người Công giáo, treo đầu lâu vào nơi nhiều người qua lại, và trưng những hình ảnh ghê rợn này lên trang mạng Facebook làm cho dân chúng Iraq kinh hoàng phải bỏ chạy, nếu người Công Giáo và những ai không theo ISIS không muốn hình ảnh mình bị chặt đầu trưng ra trên toàn thế giới. Những tấm hình bọn khủng bố này chặt đầu cả các em bé 3,4 tuổi đã làm rung động mạng lưới toàn cầu. Ngoài ra, ISIS còn được hỗ trợ ngấm ngầm bởi sự lơ là, thiếu chiến lược của chính phủ Iraq, cũng như sự thiên vị giữa người Sunni với người Shiiai đã làm cho quân nổi loạn có thêm cớ để chiêu mộ thêm chí nguyện quân. Rất nhiều người ngoại quốc từ Anh, Pháp và ngay cả Mỹ đã tình nguyện bay về Iraq, gia nhập với quân khủng bố này. Một số phụ nữ đã tình nguyện về làm vợ các chiến binh Iraq, số khác làm y tá, hộ lý cho khủng bố bị thương. Một phụ nữ còn hân hoan khi được tham gia chặt đầu kẻ không phục tùng tổ chức này. Theo một thống kê, có khoảng 15,000 người từ 80 quốc gia khác đã về Iraq để tham gia lực lượng khủng bố. Một số lại trở về quốc gia của họ, và bị theo dõi chặt chẽ vì có thể họ nhận lệnh về khủng bố chính nơi họ sinh sống.
Theo ước tính của nhiều nguồn tin tình báo, thì ISIS, lúc chưa bị tấn công bằng không lực của nhiều quốc gia, có khoảng 30,000 đến 40,000 tay súng dữ dằn, giết người như ngóe và tận dụng mọi thủ đoạn khủng bố để áp lực người ta phải đi theo. Ai chống lại lệnh trên để giết người và khủng bố thì sẽ bị chặt đầu ngay tại chỗ.
Với sự đe dọa lớn lao như thế, Tổng Thống Obama đã phải tận dụng mọi phương thế ngoại giao để kêu gọi các nước Á Rập tham gia vào cuộc chiến chống lại ISIS. Ông không muốn một mình đem quân bộ chiến vào cuộc chiến tranh này để tránh sa lầy như cựu Tổng Thống
Bush đã làm. Hơn nữa, ông còn phải khôn khéo để lấy được sự đồng thuận của Quốc Hội Hoa Kỳ mà đa số là theo phe Cộng Hòa, luôn tìm cách chống lại ông, hoặc trói tay ông bằng luật lệ. Sự khôn ngoan của ông đã có kết quả. Ngày 23 tháng 9 năm 2014, Tổng Thống Obama thông báo về cuộc oanh kích lớn đã bắt đầu từ ngày 22 với sự tham dự của một số nước Ả Rập. Mục tiêu đầu tiên của cuộc không tập quốc tế này nhắm vào thành phố Raqqa tại miền Bắc Syria, trung tâm chỉ huy của Nhà Nước Hồi Giáo. Cùng trong đợt không tập này, các vùng phụ cận, căn cứ chính của ISIS, có bộ chỉ huy, trại huấn luyện, trung tâm liên lạc, kho vũ khí, quân dụng và các đơn vị chiến binh Hồi Giáo cực đoan.
Theo tin báo chí, cuộc không tập bắt đầu từ nửa đêm, gồm 3 đợt tấn công liên tục. Để dọn sẵn chiến trường cho cuộc không kích, hai chiến hạm Mỹ USS Arleigh Burke và USS Philippines Sea từ hải phận quốc tế ở Hồng Hải và phía Bắc vịnh Persic phóng 47 hỏa tiễn Tomahawk. Sau đó là vài trăm phi vụ oanh kích của các loại máy bay của Không Quân, Hải Quân, gồm cả các máy bay không người lái. Lực lượng tấn công chính là các máy bay “tàng hình” (rada không thể theo dõi) F-22 Raptor của Không Quân và các máy bay chiến đấu FA-18 Super Hornet của Hải Quân. Những chiếc máy bay này, hoặc bay đến từ các căn cứ gần Syria hay từ các hàng không mẫu hạm đậu ngoài vịnh Ba Tư. Tiếp đó lại là các đợt tấn công bằng hỏa tiễn. Mục tiêu lần này là thành phố Aleppo, một trong những căn cứ của Al-Qaeda. Rồi theo sau là các cuộc tấn công bằng máy bay khác, làm tan nát đại đa số các cơ sở của ISIS. Tuy nhiên, trong các cuộc tấn công này, thiệt hại về nhân sự của ISIS được mô tả là quá ít, vì chúng đã lẩn tránh từ trước, ngay sau khi biết được có sự liên hợp của Hoa Kỳ và Bahrain, Jordan, UAE (Liên Hiệp các Tiểu Vương Quốc Á Rập), sẽ tham gia chiến đấu trong cuộc không kích đầu tiên.
Cuộc không tập này vắng mặt Saudi Arabia dù nước này có 305 máy bay chiến đấu, gồm các máy bay của Mỹ và của Pháp cung cấp cho Saudi Arabia trước đây. Saudi Arabia e ngại về cuộc tấn công lực lượng gồm đại đa số người Sunni này. Riêng Qatar, vì lực lượng không quân quá nhỏ, chỉ có khoảng 12 máy bay chiến đấu loại Mirage của Pháp, nên lãnh nhiệm vụ hỗ trợ mà thôi. Cũng vắng mặt trong cuộc không kích là Thổ Nhĩ Kỳ, là nước đang lo âu về việc 49 con tin đang bị ISIS cầm giữ. Ai Cập cũng né tránh đánh nhau với ISIS vì các sự căng thẳng trong chính trường.
Điều đáng quan tâm là với cuộc không kích ngay trên chính quê hương của mình, chính phủ Syria vẫn giữ im lặng, không hoan hô và cũng không đả kích. Syria ở vào vị thế lưỡng đầu thọ địch, một mặt với lực lượng nổi dậy đang tấn công mãnh liệt trên nhiều thành phố Syria, môt mặt cũng lo ngăn ngừa ISIS thừa thế tấn công trực tiếp vào Syria, một khi Syria không chịu nhượng bộ những đòi hỏi khát máu của chúng.
Cuộc chiến đấu chống khủng bố, đại diện kinh khủng nhất là ISIS sẽ còn tiếp tục. Người ta không biết đến bao giờ thì thế giới mới yên bình, tránh khỏi bàn tay khủng bố, vì nguyên nhân của chiến tranh vẫn còn đó, không thể giải quyết được. Người Sunni và người Shia vẫn lặng lẽ tuyên chiến với nhau. Quyền lợi của hai bên không được giải quyết đồng đều trên xứ sở Iraq hay Iran. Sự căm thù thế giới Tây Phương của người Hồi Giáo quá khích trong các nước Á Rập vẫn nguyên vẹn. Tuy Á Rập bây giờ mạnh hơn Tây Phương về năng lượng dầu hỏa, đa số các quốc gia Á Rập giầu có hơn, nhưng số phận của những người nghèo thuộc giai cấp bần hàn vẫn long đong. Họ vẫn chỉ trích phương Tây là chiếm đoạt nguồn tài nguyên thiên nhiên của họ. Trên hết, là huyền thoại về sự quyến rũ bởi 72 trinh nữ đang ở Thiên đàng chờ đợi những ai giết được nhiều người không theo đấng Tiên Tri Muhammad, hoặc có hành động chống lại Đấng Tiên Tri vẫn còn là sự khuyến khích những tâm hồn ít hiểu biết phải ra tay giết người bằng mọi phương tiện. Trong khi đó, xã hội chúng ta vẫn còn nhiều phức tạp, còn phân biệt người nghèo và người giầu, còn chế độ Cộng Sản gian ác gây chia rẽ, hoang mang trong tư tưởng mọi người thuộc mọi thế hệ, còn chủ nghĩa tôn thờ cá nhân.. thì mong ước sống an bình dưới trần thế này còn mong manh như sợi tơ nhện trước gió.
Chu Tất Tiến
Sau cuộc chiến Mỹ và Iraq, chính phủ Iraq được thành lập gồm đại đa số các cấp chỉ huy là người Shia, trong khi người Sunni bị thiệt thòi nhiều quyền lợi, mặc dù dân Iraq theo Sunni lại đông hơn Shia. Người Hồi Giáo Sunni chiếm tới 85% dân số theo đạo Hồi trên toàn thế giới. Trong khi đó, người Shia chiếm ngụ nhiều miền ở Iraq, Iran, Yemen, Bahrain, Syria và Lebanon. Việc chia rẽ người Sunni và Shia dẫn đến chiến tranh liên tục và tàn khốc, không phải vì tôn giáo, vì họ có chung một Đấng Tiên Tri Muhammad, nhưng vì quyền lãnh đạo chính trị. Sau khi Tiên Tri Muhammad chết, thì vấn đề ai kế vị được đặt ra. Người Sunni là những người đồng ý với người lãnh đạo là một trong những người phụ tá của Tiên Tri Muhammad, và một cuộc bầu phiếu đã đưa đến người bạn thân nhất và cũng là cố vấn của Muhammad là Abu Bakr. Vị này đã trở thành Caliph (lãnh tụ) của toàn thể thế giới Hồi Giáo. Tuy nhiên, một số người khác lại tin rằng chỉ có hậu duệ của đấng Tiên Tri mới đủ khả năng lãnh đạo thế giới Hồi Giáo, do đó, người con rể của Muhammad, Alibin Abu Talib, được tôn lên làm lãnh tụ. Và thế là khối Shia được thành lập. Từ đó, hai bên tranh chấp nhau, dẫn đến đổ máu liên tục nhiều thế hệ, không bên nào chịu nhường bên nào. Lợi dụng sự chia rẽ đó, mà tổ chức ISIS đã chiếm nhiều ưu tiên. Nhóm này đã chiếm đóng phần lớn đất đai của Iraq, nơi mà đa số dân theo Hồi Giáo Sunni, cũng như ISIS. Vì thế, tổ chức ISIS được sự hậu thuẫn rất rộng rãi của dân Sunni ở đây là những người bất mãn chế độ của Thủ Tướng Maliki, vì ông này không cho người Sunni nhiều quyền lợi như đã hào phóng cho người Shia. Ngoài ra, ISIS còn thu thập được những người theo đảng Baath cũ của chế độ Sadam Hussein, hiện đang bị bỏ rơi. Với lực lượng gồm toàn người bất mãn như thế, ISIS đã tạo được nhiều thắng lợi lớn ở Iraq, chiếm lĩnh những tỉnh thành lớn của Ira và đã âm mưu thống lãnh những mỏ dâu quan trọng của Iraq. Người ta tự hỏi làm sao mà ISIS mới nổi lên mà đã thắng thế nhanh và mạnh như thế. Tìm hiểu kỹ về phương pháp chiến đấu của ISIS, người ta thấy đến từ một sự phối hợp giữa kinh nghiệm chiến đấu của quân đội và những vụ khủng bố man rợ, nhất là đối với người Công Giáo ở bất cứ nơi nào quân ISIS tràn qua. Chúng chặt đầu hàng loạt người Công giáo, treo đầu lâu vào nơi nhiều người qua lại, và trưng những hình ảnh ghê rợn này lên trang mạng Facebook làm cho dân chúng Iraq kinh hoàng phải bỏ chạy, nếu người Công Giáo và những ai không theo ISIS không muốn hình ảnh mình bị chặt đầu trưng ra trên toàn thế giới. Những tấm hình bọn khủng bố này chặt đầu cả các em bé 3,4 tuổi đã làm rung động mạng lưới toàn cầu. Ngoài ra, ISIS còn được hỗ trợ ngấm ngầm bởi sự lơ là, thiếu chiến lược của chính phủ Iraq, cũng như sự thiên vị giữa người Sunni với người Shiiai đã làm cho quân nổi loạn có thêm cớ để chiêu mộ thêm chí nguyện quân. Rất nhiều người ngoại quốc từ Anh, Pháp và ngay cả Mỹ đã tình nguyện bay về Iraq, gia nhập với quân khủng bố này. Một số phụ nữ đã tình nguyện về làm vợ các chiến binh Iraq, số khác làm y tá, hộ lý cho khủng bố bị thương. Một phụ nữ còn hân hoan khi được tham gia chặt đầu kẻ không phục tùng tổ chức này. Theo một thống kê, có khoảng 15,000 người từ 80 quốc gia khác đã về Iraq để tham gia lực lượng khủng bố. Một số lại trở về quốc gia của họ, và bị theo dõi chặt chẽ vì có thể họ nhận lệnh về khủng bố chính nơi họ sinh sống.
Theo ước tính của nhiều nguồn tin tình báo, thì ISIS, lúc chưa bị tấn công bằng không lực của nhiều quốc gia, có khoảng 30,000 đến 40,000 tay súng dữ dằn, giết người như ngóe và tận dụng mọi thủ đoạn khủng bố để áp lực người ta phải đi theo. Ai chống lại lệnh trên để giết người và khủng bố thì sẽ bị chặt đầu ngay tại chỗ.
Với sự đe dọa lớn lao như thế, Tổng Thống Obama đã phải tận dụng mọi phương thế ngoại giao để kêu gọi các nước Á Rập tham gia vào cuộc chiến chống lại ISIS. Ông không muốn một mình đem quân bộ chiến vào cuộc chiến tranh này để tránh sa lầy như cựu Tổng Thống
Bush đã làm. Hơn nữa, ông còn phải khôn khéo để lấy được sự đồng thuận của Quốc Hội Hoa Kỳ mà đa số là theo phe Cộng Hòa, luôn tìm cách chống lại ông, hoặc trói tay ông bằng luật lệ. Sự khôn ngoan của ông đã có kết quả. Ngày 23 tháng 9 năm 2014, Tổng Thống Obama thông báo về cuộc oanh kích lớn đã bắt đầu từ ngày 22 với sự tham dự của một số nước Ả Rập. Mục tiêu đầu tiên của cuộc không tập quốc tế này nhắm vào thành phố Raqqa tại miền Bắc Syria, trung tâm chỉ huy của Nhà Nước Hồi Giáo. Cùng trong đợt không tập này, các vùng phụ cận, căn cứ chính của ISIS, có bộ chỉ huy, trại huấn luyện, trung tâm liên lạc, kho vũ khí, quân dụng và các đơn vị chiến binh Hồi Giáo cực đoan.
Theo tin báo chí, cuộc không tập bắt đầu từ nửa đêm, gồm 3 đợt tấn công liên tục. Để dọn sẵn chiến trường cho cuộc không kích, hai chiến hạm Mỹ USS Arleigh Burke và USS Philippines Sea từ hải phận quốc tế ở Hồng Hải và phía Bắc vịnh Persic phóng 47 hỏa tiễn Tomahawk. Sau đó là vài trăm phi vụ oanh kích của các loại máy bay của Không Quân, Hải Quân, gồm cả các máy bay không người lái. Lực lượng tấn công chính là các máy bay “tàng hình” (rada không thể theo dõi) F-22 Raptor của Không Quân và các máy bay chiến đấu FA-18 Super Hornet của Hải Quân. Những chiếc máy bay này, hoặc bay đến từ các căn cứ gần Syria hay từ các hàng không mẫu hạm đậu ngoài vịnh Ba Tư. Tiếp đó lại là các đợt tấn công bằng hỏa tiễn. Mục tiêu lần này là thành phố Aleppo, một trong những căn cứ của Al-Qaeda. Rồi theo sau là các cuộc tấn công bằng máy bay khác, làm tan nát đại đa số các cơ sở của ISIS. Tuy nhiên, trong các cuộc tấn công này, thiệt hại về nhân sự của ISIS được mô tả là quá ít, vì chúng đã lẩn tránh từ trước, ngay sau khi biết được có sự liên hợp của Hoa Kỳ và Bahrain, Jordan, UAE (Liên Hiệp các Tiểu Vương Quốc Á Rập), sẽ tham gia chiến đấu trong cuộc không kích đầu tiên.
Cuộc không tập này vắng mặt Saudi Arabia dù nước này có 305 máy bay chiến đấu, gồm các máy bay của Mỹ và của Pháp cung cấp cho Saudi Arabia trước đây. Saudi Arabia e ngại về cuộc tấn công lực lượng gồm đại đa số người Sunni này. Riêng Qatar, vì lực lượng không quân quá nhỏ, chỉ có khoảng 12 máy bay chiến đấu loại Mirage của Pháp, nên lãnh nhiệm vụ hỗ trợ mà thôi. Cũng vắng mặt trong cuộc không kích là Thổ Nhĩ Kỳ, là nước đang lo âu về việc 49 con tin đang bị ISIS cầm giữ. Ai Cập cũng né tránh đánh nhau với ISIS vì các sự căng thẳng trong chính trường.
Điều đáng quan tâm là với cuộc không kích ngay trên chính quê hương của mình, chính phủ Syria vẫn giữ im lặng, không hoan hô và cũng không đả kích. Syria ở vào vị thế lưỡng đầu thọ địch, một mặt với lực lượng nổi dậy đang tấn công mãnh liệt trên nhiều thành phố Syria, môt mặt cũng lo ngăn ngừa ISIS thừa thế tấn công trực tiếp vào Syria, một khi Syria không chịu nhượng bộ những đòi hỏi khát máu của chúng.
Cuộc chiến đấu chống khủng bố, đại diện kinh khủng nhất là ISIS sẽ còn tiếp tục. Người ta không biết đến bao giờ thì thế giới mới yên bình, tránh khỏi bàn tay khủng bố, vì nguyên nhân của chiến tranh vẫn còn đó, không thể giải quyết được. Người Sunni và người Shia vẫn lặng lẽ tuyên chiến với nhau. Quyền lợi của hai bên không được giải quyết đồng đều trên xứ sở Iraq hay Iran. Sự căm thù thế giới Tây Phương của người Hồi Giáo quá khích trong các nước Á Rập vẫn nguyên vẹn. Tuy Á Rập bây giờ mạnh hơn Tây Phương về năng lượng dầu hỏa, đa số các quốc gia Á Rập giầu có hơn, nhưng số phận của những người nghèo thuộc giai cấp bần hàn vẫn long đong. Họ vẫn chỉ trích phương Tây là chiếm đoạt nguồn tài nguyên thiên nhiên của họ. Trên hết, là huyền thoại về sự quyến rũ bởi 72 trinh nữ đang ở Thiên đàng chờ đợi những ai giết được nhiều người không theo đấng Tiên Tri Muhammad, hoặc có hành động chống lại Đấng Tiên Tri vẫn còn là sự khuyến khích những tâm hồn ít hiểu biết phải ra tay giết người bằng mọi phương tiện. Trong khi đó, xã hội chúng ta vẫn còn nhiều phức tạp, còn phân biệt người nghèo và người giầu, còn chế độ Cộng Sản gian ác gây chia rẽ, hoang mang trong tư tưởng mọi người thuộc mọi thế hệ, còn chủ nghĩa tôn thờ cá nhân.. thì mong ước sống an bình dưới trần thế này còn mong manh như sợi tơ nhện trước gió.
Chu Tất Tiến
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình