ÂN ĐỀN NGHĨA TRẢ
Nguyen Nguyet Minh
Trong bữa ăn tuần trước, cháu ngoại Hưng của tôi nói chuyện về việc gây qũy của lớp cho chuyến đi thăm Hoa Thịnh Đốn. Hưng năm nay 13 tuổi, học lớp 8. Nhóm bốn đứa bạn thân của cháu rất hứng thú về dự án này. Chúng bàn nhau bán bánh. Mẹ của Ray sẽ giúp làm bánh ngọt với chocolat; Marc định làm bánh pie; Mẹ Sam sẽ làm bánh dẻo đặc biệt của người Nhật.
“Mình có thể làm gì hả Ba?” Hưng hỏi.
“Con muốn làm gì? Bánh ngọt với yến mạch? Mình có thể làm nhiều loại khác nhau…”
“Hay mình làm chả giò?” Tôi xen vào.
Tôi thích sự đóng góp thức ăn từ những nền văn hóa khác nhau. Chế biến các loại thục phẩm đa dạng như những đứa trẻ này: cơm dẻo Nhật, chả giò Việt Nam..., rồi đem đi bán để giúp chúng có phương tiện cho chuyến đi đến thủ đô, nơi được coi là đại diện cho chúng.
“Bà có thể giúp cháu làm chả giò,” tôi nói.
“Thật sao Bà? Hay quá! Ai cũng thích ăn chả giò! Chả giò của bà ngon hết xảy! Chắc sẽ bán hết ngay!”
Thế là hôm sau tôi đi chợ. Và hôm sau nữa chúng tôi bắt tay vào việc từ 10 giờ sáng: rửa rau, cắt rau, thái nhỏ, ướp thịt, lột vỏ và cắt tôm, các công việc cần thiết để làm nhân chả giò. Nhân của chúng tôi bao gồm thịt heo xay, tôm tươi, khoai môn, hành tây, cà-rốt, nấm mèo, củ sắn, đậu xanh hầm, bún tàu, và nhiều loại tương ướp khác nhau, vì thế chỉ làm nhân thôi đã mất nguyên buổi sáng. Mẹ và dì của Hưng bắt đầu cuốn chả giò lúc trưa. Cả 3 người mất 2 tiếng để cuốn 150 cái chả giò, và tôi đứng chiên hơn 3 tiếng. Chúng tôi làm một nửa nhân mặn và một nửa nhân chay, vì ở Berkeley không thiếu người ăn chay do họ chú trọng đến sức khoẻ.
Thế rồi hôm nay, vào ngày lễ tưởng niệm Tiến sĩ Martin Luther King Jr., bốn cậu con trai hăng hái đặt một chiếc bàn dài ngay tại chợ Berkeley Bowl West để làm việc thiện. Các cậu không làm để phục vụ cá nhân mình, mà để gây quỹ chung của trường, giúp các học sinh thiếu khả năng tài chánh có được cơ hội tham dự chuyến đi. Các cậu đặt tên cho bàn mình là Bàn Bánh Tu Chính Án thứ 14, bộ luật bảo vệ quyền bình đẳng của các cựu nô lệ da đen. Những người trẻ tuổi này hết lòng tin rằng mọi học sinh đều có quyền được tiếp cận với hệ thống giáo dục như nhau, ngay cả khi họ khác nhau về khả năng kinh tế và tài chánh. Các cậu ý thức rằng việc gây quỹ này đồng nghĩa với sự bảo vệ quyền lợi bình đẳng cho các bạn cùng trường.
Vì vậy, mặc dù đã thấm mệt sau một ngày làm việc dài, tôi thấy vui vì giúp được cháu và giúp cháu giúp người. Tôi nhớ những năm đầu mới đến Mỹ định cư, đang tranh đấu để tìm hiểu và hoà nhập với lối sống của người Mỹ, trong khi vẫn cố gắng gìn giữ phong tục tập quán của một gia đình Việt Nam. Từ một nước Việt bị chiến tranh tàn phá, chúng tôi trở thành cư dân của một nước Mỹ giàu mạnh, với mong mỏi duy nhất rằng các con sẽ được học hành để tạo nên một tương lai tốt đẹp cho chúng.
Như hầu hết những người mới định cư, chúng tôi đã ra đi chỉ với hai bàn tay trắng và manh áo trên người, nhưng đã hết sức làm việc để chu toàn cho gia đình. Chỉ vừa đủ ăn, nên chúng tôi không có điều kiện tham dự bất cứ các chuyến đi xa của trường hay các dự án đặc biệt nào vào thời điểm đó. Các cháu thấu hiểu hoàn cảnh tài chánh của gia đình nên chúng cũng ít khi nào xin đi. Tôi còn nhớ những giọt nước mắt rơi vì xấu hổ và buồn tủi khi buộc lòng từ chối chúng. Tuy nhiên, đối với những sinh hoạt quan trọng có liên hệ đến toàn lớp, trường đã không bỏ rơi các cháu. Các giáo sư và học sinh cùng lớp đã nỗ lực để gây quỹ tạo phương tiện cho các cháu cùng tham gia.
Không có sự giúp đỡ của thày và bạn thì đứa con gái lớn của tôi đã không có được chuyến đi Pháp đầu tiên trong đời dưới chương trình trao đổi sinh viên. Không có sự giúp đỡ đó thì đứa con gái kế lớp 11 đã không được viếng thăm Hoa Thịnh Đốn lần thứ nhất khi được tuyển chọn tham dự hội nghị sinh viên lãnh đạo toàn quốc. Mẹ của Hưng, con gái út, cũng đã nhận sự giúp đỡ tương tự để có khả năng đi Hoa Thịnh Đốn khi học lớp 8. Còn nhiều trường hợp giúp đỡ khác không nhiều bằng, mà bây giờ tôi không còn nhớ rõ.
Điều mà tôi không bao giờ quên được là kết quả của những giúp đỡ này. Sau ngày Sài Gòn sụp đổ hơn 40 năm về trước, quá nhiều người trong chúng ta đả bỏ nước ra đi tìm tự do. Nếu nước Mỹ không mở rộng vòng tay lúc đó, chúng ta đã không cách xây dựng lại cuộc đời. Nếu họ không cấp giấy phép làm việc, làm sao chúng ta nuôi con? Làm sao chúng ta có được mái ấm gia đình?
Tim tôi rướm máu khi nhìn thấy những người tị nạn hiện nay bị khước từ quyền nhập cảnh. Họ đã bỏ nước ra đi như chúng ta 40 năm trước, cũng chỉ với niềm hy vọng tìm được một tương lai tốt đẹp hơn cho con. Những người đã định cư và đã nhận ân huệ ở xứ sở này, họ nỡ nào từ chối giúp đỡ những người mới đến có được quyền lợi tương tự như mình trước kia? Làm sao những người tị nạn mới có thể sinh sống? Làm sao có thể bắt một người mẹ phải lo lắng đến mức không dám nhận phiếu thực phẩm (food stamps) để nuôi con bởi vì sợ sẽ bị trục xuất? Thật quá sức tàn ác, phũ phàng! ‘Miếng khi đói bằng gói khi no’, sự giúp đỡ trong lúc đầu là quý giá nhất, đã cho phép gia đình chúng tôi sống sót, rồi ổn định và thành công, để sau cùng đóng góp cho xứ sở này bằng tất cả khả năng và tấm lòng của mình.
Cũng vì vậy, tôi đã xem cuộc gây quỹ này của cháu tôi là một việc làm rất tốt, xứng đáng để tôi bỏ công sức và chịu đau lưng trong vài ngày tới. Chúng ta giúp không phải chỉ để trả lại những gì ta đã nhận. Nhìn các cháu học cách giúp đỡ và che chở lẫn nhau, tôi nhận ra rằng, chúng ta thực sự trả ân nghĩa cho tương lai con cháu và cho chính chúng ta khi chúng ta tham dự vào các công tác xã hội.
Nguyen Nguyet Minh là một cư dân cao niên tại California và thành viên của hội phi đảng phái PIVOT (Hội Người Mỹ Gốc Việt Cấp Tiến). Bà gửi bài viết này cho Việt Báo.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình