Hôm nay,  

Chuyện Chung Nói Riêng

02/01/202600:00:00(Xem: 12224)
Hình VB (27)
“Điều khiến người ta nhớ mãi về sau không phải là lời của kẻ thù, mà là sự im lặng của bạn bè.”
— Martin Luther King Jr. Ảnh minh họa: istockphoto
 
Sau khi bài “Chúng Ta Sống Sót” đăng tuần qua, Việt Báo nhận được nhiều hồi âm hơn thường lệ: tin nhắn, điện thoại, thư điện tử. Có người quen, có độc giả chưa từng gặp. Nội dung không khác nhau mấy. Phần lớn là sự đồng cảm. Có người nói đọc xong thấy nhẹ lòng, vì biết mình không phải là kẻ đơn độc nghĩ như thế. Có người gửi lời cảm kích khi có người nói hộ tiếng nói lòng mình.

Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở nội dung, mà ở cách người ta nhắn gửi hồi âm. Tất cả đều chọn nói riêng. Không bình luận công khai. Không chia sẻ kèm ý kiến. Họ đi bằng “cửa hậu”. Lý do dễ hiểu: không muốn bàn chuyện chính trị nơi công cộng, nhất là trên mạng xã hội — nơi một câu nói có thể bị chụp mũ nhanh hơn tốc độ người ta kịp giải thích mình muốn nói gì.

Đây không còn là chuyện thận trọng cá nhân. Nó đã thành tập quán. Một nếp sống mới: nghĩ trong đầu, nói nhỏ với người mình tin, và giữ im lặng trước đám đông. Người ta không tranh luận nữa. Người ta né. Né cho yên thân. Né cho khỏi phiền.

Khảo cứu công bố năm 2025 của giáo sư James L. Gibson cho thấy người Mỹ hôm nay ngại phát biểu ý kiến chính trị nơi công cộng hơn cả thời cao điểm Red Scare giữa thế kỷ trước. Gần hai phần ba người được hỏi nói họ tránh nêu quan điểm chốn công cộng. Gần một nửa thú nhận họ không còn cảm thấy tự do nói như trước. So với thời McCarthy, khi danh sách đen được lập ra công khai và trát tòa có địa chỉ rõ ràng, con số của ngày nay cao đáng ngại. Bởi giữa một xã hội vẫn tự nhận là tự do, con người lại chọn im.

Không cần luật cấm. Không cần cảnh sát tư tưởng. Xã hội tự vận hành một hệ thống kỷ luật mềm. Ngày trước có tuyên úy. Ngày nay có dư luận. Bản án không đóng dấu, không ký tên, nhưng treo lơ lửng trong ánh nhìn của người quen, trong sự lảng tránh của đồng nghiệp, trong những mối quan hệ thân tình bỗng dưng nguội lạnh. Không ai cấm nói. Nhưng ai cũng hiểu: nói ra là tự chuốc vạ vào thân.

Người ta gọi hiện tượng ấy là tự kiểm duyệt. Hai chữ này quá nhẹ nhàng, không phản ảnh đủ bản chất. Thực ra đây là một hình thức trừng phạt xã hội rất hiệu quả: không giam giữ, nhưng cô lập; không kết án, nhưng làm cho mất uy tín; không bịt miệng, nhưng khiến người ta tự biết điều mà rút lui. Những hình phạt ấy chưa cần đến tòa án. Chúng diễn ra ở bàn ăn gia đình, ở chỗ làm, trong nhóm bạn cũ, trên mạng xã hội. Một ý kiến trái chiều đủ làm bữa cơm kém vui. Một câu nói khác giọng đủ khiến tin nhắn không còn được trả lời.

Elisabeth Noelle-Neumann nhà xã hội học người Đức gọi đó là vòng xoáy im lặng. Khi một người nói khác số đông và bị phản ứng, họ lùi lại. Khi nhiều người cùng lùi, quan điểm ấy biến mất khỏi không gian chung. Đám đông e rằng chỉ còn một luồng ý tưởng, và vì không muốn bị lên án, họ tiếp tục thu mình. Im lặng sinh ra im lặng. Trong thời đại mạng xã hội, vòng xoáy ấy quay nhanh hơn. Thuật toán thưởng cho lời lẽ phẫn nộ, không thưởng cho suy xét ôn hòa. Một câu bị cắt khúc lan nhanh hơn một lập luận tử tế. Người chứng kiến học được bài học rất thực tế: tốt nhất là đừng nói gì.


Khi không gian công cộng trống đối thoại, nó không trở nên yên bình. Nó trở thành sân chơi của những tiếng nói hung hăng nhất. Khi không còn phản biện, không cần thuyết phục. Ý kiến mạnh mồm biến thành chân lý mặc định. Một nền dân chủ không yếu đi vì người ta cãi nhau. Nó suy yếu khi người ta thôi cãi.

Chính trong khoảng trống đó, quyền lực nhà nước bước vào mà không gặp nhiều cản trở. Từ đầu năm 2025, chính quyền Donald Trump công khai nói đến “trả đũa chính trị”: đe dọa truy tố đối thủ cũ, nhắm vào các công tố viên từng điều tra mình, dọa cắt ngân sách liên bang với những thành phố và đại học bị coi là không thuận chiều, và ban hành các sắc lệnh nhằm siết chặt điều được gọi là “thông tin sai lệch” trên mạng xã hội. Mọi việc đều được gói trong lời hứa làm sạch bộ máy.

Vụ ám sát Charlie Kirk tháng 9 năm 2025 khiến nỗi sợ ấy rõ hình hơn. FBI truy lùng hơn hai chục cá nhân trong các nhóm trò chuyện bàn về Kirk. Giám đốc Kash Patel tuyên bố sẽ theo đuổi đến cùng những ai có lời lẽ chống đối. Không cần một đạo luật kiểm duyệt thành văn. Chỉ cần khiến người ta cảm giác rằng Bạch Ốc sẵn sàng nhớ mặt ghi tên, là đủ. Áp lực xã hội cộng thêm sức nặng quyền lực. Hố im lặng sâu thêm một tầng.

Những đề tài đang xâu xé nước Mỹ hôm nay – từ Israel–Palestine, Gaza, đến DEI hay chính sách ưu tiên cộng đồng thiểu số nhằm bù đắp bất bình đẳng – cho thấy điều đó. Phần đông công dân không nghĩ đơn giản. Họ phân vân. Họ do dự. Họ muốn phản biện. Nhưng họ không nói. Vì nói có thể mất việc. Mất bạn. Mất thanh danh. Trong một bầu khí nơi phẫn nộ được coi là thước đo đạo đức, chỉ cần nói khác là đủ nguy hiểm. Sợ hãi khiến người ta dè lời. Rồi dè luôn suy nghĩ. Từ chỗ lo giữ thân, người ta đánh mất một phẩm chất căn bản của công dân tự do: dám nói điều không vừa tai người khác.

Những tin nhắn riêng tôi nhận được sau bài viết tuần qua vì vậy không chỉ là lời cảm thông. Chúng là dấu hiệu của một xã hội đang tự khép cửa lòng. Người ta vẫn suy tư, vẫn trăn trở, vẫn quan tâm. Nhưng họ thì thầm. Một xã hội mà chuyện chung chỉ được bàn bằng lối nói hạ giọng là một xã hội bất an. Im lặng ấy không là thản nhiên. Nó là sinh tồn.

Lịch sử cho thấy: không nền dân chủ nào được cứu bằng im lặng. Tự do không phải món đồ quý để cất kỹ trong tủ kính. Nó là thứ phải dùng mỗi ngày. Một dân tộc chỉ thật sự mạnh khi người dân còn dám nói điều mình nghĩ, dẫu trái ý số đông, trái ý chính quyền. Có thể, nói ra lúc này chưa thay đổi được gì. Nhưng nếu im mãi, đến lúc cần nói, sẽ không còn ý nghĩa. Im lặng kéo dài hóa đồng lõa.

Trong năm 2025,chúng ta đã học cách sống sót. Nhưng sống sót không đủ. Muốn sống cho ra sống năm 2026, chúng ta phải dám nói – bằng lý trí, bằng chừng mực, bằng trắc ẩn, và trên hết, bằng lòng tôn trọng sự thật. Trong một thời buổi mà ai cũng dè dặt giữ mồm giữ miệng, một tiếng nói ngay thẳng đã là một hành động, cũng là cách lặng lẽ nhất để giữ lấy niềm tin.
 
Nina Hòa Bình Lê

Tranh chấp tại Biển Đông với Trung Quốc khiến 6 nước ASEAN liên minh tìm biện pháp đối phó. ✱ East Asia Forum: Bắc Kinh phá hoại Biển Đông ✱ EAF Forum: Malaysia quyết tâm khai thác năng lượng ngoài khơi bất chấp áp lực ngày càng tăng từ phía Bắc Kinh ✱ CSIS Center: Các hệ thống tên lửa EXTRA của Việt Nam có khả năng tấn công tất cả các căn cứ của Trung Quốc ở Trường Sa ✱ Mỹ tặng tàu tuần tra cho Việt Nam để tăng cường an ninh hàng hải ✱ Chathamhouse Org: 6 nước trong khu vực Biển Đông hình thành Liên minh mới tìm cách đối phó với Trung Quốc. ✱ ABC News AUS.: Liên minh AUKUS, gồm Úc, Anh và Mỹ, cho phép Hoa Kỳ điều động Thủy quân lục chiến quân số "lớn hơn, đa dạng hơn, tham vọng hơn".
Nhà nước Pháp quyền Xã hội Chủ nghĩa (NNPQXHCN) là một khái niệm chỉ có tại Việt Nam sau ngày Đổi Mới năm 1986 và cho đến nay vẫn còn gây nhiều tranh luận về nội dung và dịch thuật trong khi tinh thần thượng tôn luật pháp là một thuật ngữ được phổ biến sâu rộng tại miền Nam trước năm 1975 và không có liên hệ đến nhà nước pháp quyền.
Trung Quốc đóng vai trò gì trong cuộc xung đột Ukraine? Putin và Tập gặp nhau khi khai mạc Thế vận hội ở Bắc Kinh. Sự ủng hộ của Trung Quốc đối với lợi ích của Nga có ý nghĩa gì đối với tình hình ở biên giới Ukraine? Trong bối cảnh căng thẳng của họ với Mỹ, Nga và Trung Quốc đang xích lại gần nhau hơn.
Sáu nước thuộc khối ASEAN họp riêng tìm biện pháp đối phó với Trung Quốc tại Biển Đông. ✱ SCMP: Phó TT Philippines mô tả sự hiện diện của Trung Quốc ở vùng biển Philippines là "mối đe dọa nghiêm trọng nhất" kể từ thế chiến thứ hai ✱ RFI: Ấn Độ cung cấp tên lửa cho Philippines để tăng cường khả năng phòng thủ, còn giúp New Delhi thực hiện một công đôi việc ✱ VOA: lực lượng dân quân biển của Việt Nam ở Biển Đông ... tổng số 3.000 người hoạt động gần quần đảo Hoàng Sa, 10.000 người khác vận hành các tàu đánh cá có vũ trang ngoài khơi miền Nam Việt Nam ✱ RFA: BT Ngoại Giao Phi: Bắc Kinh hiện “không nhắc đến 'đường 9 đoạn” mà họ gọi là “Tứ Sa”, yêu sách này "thậm chí nguy hiểm hơn" yêu sách cũ ✱ Reuters: Bộ trưởng An ninh Indonesia tuyên bố công khai rằng Indonesia sẽ "không bao giờ đầu hàng Trung quốc dù một tấc nào" tại Biển Đông.
"... Liệu có ai còn khờ khạo tin rằng “Đảng Cộng sản Việt Nam sẽ tiếp tục có những bước phát triển mạnh mẽ, lãnh đạo nhân dân Việt Nam đạt được nhiều thành tựu có ý nghĩa lịch sử, to lớn hơn nữa, để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc”, hay đảng này đang tàn lụi dần vì đã quá già và chậm tiến?" -- Tác giả Phạm Trần tiếp tục nêu lên những thất bại của Đảng CSVN, đi ngược lại nguyện vọng của người dân, xa rời hiện thực trong việc cai trị, để tin tưởng rằng tương lai của đảng này không còn bao lâu nữa. Việt Báo trân trọng giới thiệu.
✱ Sau 45 năm tồn tại, ASEAN lần đầu tiên không ra được thông cáo chung vì Campuchia.✱ Tuyên bố của Philippines cho biết sự chia rẽ làm giảm sút mục tiêu của ASEAN trong việc giải quyết các tranh chấp như một khối ✱ "Không còn Campuchia": Tiền Trung Quốc đang thay đổi Sihanoukville ✱ Campuchia phá hủy cơ sở do Mỹ xây dựng tại căn cứ hải quân Ream ✱ Mỹ kêu gọi Campuchia giải thích kế hoạch xây dựng căn cứ Hải quân Ream.
"Xa rời hiện thực cuộc sống, Nhân Dân tết Nhâm Dần 2022 là tờ báo nhạt nhẽo và rất vô chính trị. Càng vô chính trị nghiêm trọng khi báo Nhân Dân đưa lên trang báo tết Nhâm Dần 2022 như ghi nhận, như biểu dương một can phạm hàng đầu trong vụ gian dối cấp quốc gia lưu hành 'kit' giả Việt Á, bộ trưởng Y tế Nguyễn Thanh Long. -- Đó là nhận định của tác giả Phạm Đình Trọng -- nhà báo và cũng là nhà phản biện tiếng tăm trong nước -- về những cái loa của Đảng và nhà nước CSVN: VTV, Nhân Dân Nhật Báo... Việt Báo trân trọng mời đọc.
Những ngày đầu năm Nhâm Dần, truyền thông Việt ngữ và cộng đồng mạng đã chia sẻ lời chúc Tết năm mới của Tân Đại Sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam là Marc E. Knapper. Đã từng sống và làm việc tại Việt Nam, cũng như là tân đại sứ đến Việt Nam chỉ vài ngày trước Tết, Đại Sứ Knapper chúc Tết người dân Việt Nam là một nghi thức ngoại giao thông thường. Điều quan trọng hơn là cần tìm hiểu thêm về người thay mặt chính phủ Hoa Kỳ và đứng đầu cơ quan ngoại giao của Hoa Kỳ tại Việt Nam là ai, quan điểm như thế nào để từ đó có thể ít nhiều hiểu thêm về chính sách của Hoa Kỳ tại Việt Nam trong thời gian tới ra sao.
Chưa bao giờ Tết nhất ở Việt Nam lại có nhiều tham nhũng cùng vui Tết với người dân như măm Nhân Dần 2022 khiến Tổng Bí thư đảng Nguyễn Phú Trọng phải than: “Vì sao chúng ta chống tham nhũng mạnh mẽ, quyết liệt như thế nhưng những người thực hiện hành vi tham nhũng, tiêu cực không thấy xấu hổ mà vẫn trơ ra đó?”
✱ AsiaWE Center: “6 nước họp vào tháng 2.2022 để thảo luận về tranh chấp ... Trung quốc là kẻ gây ra xáo trộn ở Biển Đông" ✱ Dept of State: “...nghiên cứu này là cơ sở rất quan trọng để từ đó bạn bè và đồng minh bác bỏ các yêu sách của Trung Quốc ở Biển Đông” ✱ Hãng tin Anh Reuters: Việc Trung Quốc tiếp quản vùng đất rộng 20 cây số vuông khiến nhiều người Lào đã lo lắng bị đuổi khỏi nơi cư ngụ. ✱ Báo Pháp Courrier International: chúng tôi đã có rất nhiều bạn bè (TQ) ở đó. Chúng tôi có thể kiếm tiền ở đó và giúp làm cho Lào giống Trung Quốc hơn. ✱ Radio Pháp RFI: Đã có hiện tượng Lào bị « mất » chủ quyền tại một số « nhượng địa » cho Trung Quốc khai thác.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.