Hôm nay,  

Món Nợ Phải Trả

09/10/202600:00:00(Xem: 501)

Đảng-voi

Năm 1874, họa sĩ biếm họa Thomas Nast lần đầu dùng hình ảnh con voi để tượng trưng cho lá phiếu của Đảng Cộng Hòa. Trong tranh, con voi dường như chưa biết hết sức nặng của chính mình, đang bước qua những tấm ván tượng trưng cho cương lĩnh của đảng. Ảnh: Thomas Nast/Harper’s Weekly, 1874, Smithsonian Institution.

 
Người ta thường nói, giữ cơ nghiệp đã khó, giữ gia phong còn khó hơn. Trong chính trị cũng vậy. Một chính đảng có thể thua một cuộc bầu cử rồi thắng lại; có thể theo đuổi một chính sách sai lầm rồi sửa đổi; thậm chí có thể trải qua một thời kỳ suy yếu rồi vẫn có thể phục hồi. Nhưng khi một chính đảng bắt đầu đánh đổi những tiêu chuẩn từng làm nên danh nghĩa và uy tín của mình để đạt lợi ích trước mắt, cái mất đi là danh dự — thứ không thể tính bằng quyền hay bằng tiền.

Đảng Cộng Hòa Hoa Kỳ được thành lập năm 1856. Trong gần hai thế kỷ tồn tại, đảng này đã đưa nhiều chính khách kiệt xuất vào Tòa Bạch Ốc, từ Abraham Lincoln, Theodore Roosevelt, Dwight Eisenhower cho đến Ronald Reagan. Điều khiến tên tuổi họ được lưu lại không phải vì họ hoàn hảo hay họ luôn luôn đúng, mà vì họ hiểu đâu là giới hạn của quyền lực và đâu là trách nhiệm đi kèm với quyền lực.

Người ta có thể đồng ý hay phản đối các chính sách của họ, nhưng khó phủ nhận rằng các vị quốc trưởng này xem chức vụ tổng thống là việc công chứ không phải lợi tư; là sự ủy thác của quốc dân chứ không phải phần thưởng dành cho người chiến thắng. Họ có thể tham vọng, có thể kiêu hãnh, có thể phạm sai lầm, nhưng họ luôn giữ một ý niệm rõ ràng về phẩm cách của chức vụ mình đang nắm giữ. Đó là một phần của truyền thống chính trị Mỹ, và cũng là điều mà Đảng Cộng Hòa từng xem như niềm hãnh diện của mình.

Bởi vậy, sự lựa chọn mà đảng này thực hiện gần đây không thể xem như một biến cố chính trị thông thường. Nó là một bước ngoặt. Nói cho đúng hơn, đó là một cuộc ly khai với những mực thước từng làm nên bản sắc của Đảng Cộng Hòa.

Đảng Cộng Hòa không suy yếu vì Donald Trump xuất hiện. Donald Trump xuất hiện vì Đảng Cộng Hòa đã chấp nhận hạ thấp những tiêu chuẩn mà chính họ từng xem là cột trụ căn bản.

Điều hôm qua bị xem là không xứng đáng với chức vụ tổng thống, hôm nay có thể được giải thích là “phong cách.” Điều hôm qua bị coi là vượt quá giới hạn, hôm nay trở thành sức mạnh “chiến đấu.” Điều mà một tổng thống Dân Chủ làm sẽ bị lên án, một tổng thống Cộng Hòa làm lại có thể được bỏ qua.
Cái giá lớn nhất của sự lựa chọn ấy không phải là Donald Trump đã thay đổi Đảng Cộng Hòa. Mà là Đảng Cộng Hòa đã thay đổi chính mình để có thể tiếp tục chấp nhận Donald Trump.

Điều đó cũng có nghĩa rằng không thể giải thích hiện tượng Trump như một tai nạn. Tai nạn là chuyện xảy ra ngoài ý muốn. Ở đây, Donald Trump đã đi qua mọi tầng nấc sàng lọc của một chính đảng lớn, từ các cuộc bầu cử sơ bộ cho đến đại hội đảng, từ cử tri cơ sở cho đến những người có ảnh hưởng nhất trong bộ máy lãnh đạo. Nếu gọi đó là một tai nạn âu quá coi nhẹ vai trò của những người góp phần tạo ra nó.

Hiện tượng Trump không phải từ trên trời rơi xuống, mà là kết quả của những quyết định được thực hiện có ý thức, hết quyết định này đến quyết định khác. Thoạt đầu chỉ là một số người đặt cược vào ông Trump như một hành động nhất thời. Sau đó là những người nghĩ rằng có thể sử dụng ông như một công cụ chính trị. Cuối cùng là cả một hệ thống dần dần thích nghi với sự hiện diện của ông, rồi xem điều bất thường trở thành bình thường.

Trong tiến trình ấy, trách nhiệm không chỉ thuộc về một cá nhân. Không một chính khách nào, dù tài giỏi hay nhiều tham vọng đến đâu, có thể làm thay đổi hướng đi của một chính đảng lớn nếu không được tiếp sức bởi hàng ngàn viên chức dân cử, những người gây quỹ, những nhà hoạt động, những cây bút bênh vực và hàng chục triệu lá phiếu. Trumpism là sản phẩm của Donald Trump. Nhưng Trumpism cũng là sản phẩm của những người đã chấp nhận Donald Trump.

Sự thật ấy có thể gây khó chịu cho nhiều người. Nhưng sự thật chính trị thường có tính cách đơn giản như vậy. Không có hiện tượng nào ở tầm vóc lớn mà chỉ do một người tạo ra. Và cũng không có sai lầm nào đủ lớn mà không có sự góp phần của rất nhiều người khác.

Tuy nhiên, lịch sử không đứng yên. Mọi thời đại chính trị dù mạnh yếu thế nào rồi cũng đến lúc phải sang trang.

Nước Mỹ hôm nay dường như đang bước vào một thời điểm như thế. Một phần vì quy luật quyền lực. Nhiệm kỳ thứ hai của bất kỳ vị tổng thống nào cũng là lúc những người kế vị bắt đầu xuất hiện. Khi một thời đại còn chưa kết thúc, cuộc tranh giành ảnh hưởng cho thời đại kế tiếp thường đã âm thầm khởi sự. Các chính khách có tham vọng bước vào Tòa Bạch Ốc bắt đầu hoạt động nhiều hơn, lên tiếng nhiều hơn, xuất hiện nhiều hơn. Bề ngoài họ vận động cho đảng mình; thực chất họ cũng đang vận động cho chính họ.

Nhưng còn một yếu tố khác mà không ai có thể thương lượng được.

Đó là thời gian.

Thời gian vốn công bằng một cách lạnh lùng. Nó không cần biết người ấy đang nắm bao nhiêu quyền lực. Nó không bận tâm người ấy có bao nhiêu kẻ trung thành. Nó chỉ âm thầm làm công việc của mình. Donald Trump hôm nay không còn là Donald Trump của mười năm trước. Điều đó không cần đối thủ chính trị nói ra. Ai quan sát cũng có thể tự nhận thấy.

Chính vì vậy mà trong nội bộ Đảng Cộng Hòa, câu hỏi về thời kỳ hậu Trump đã bắt đầu được đặt ra. Điều đáng chú ý không phải là chuyện ấy xảy ra. Điều đáng chú ý là nó xảy ra sớm hơn nhiều người tưởng.

Mới cách đây không lâu, bất đồng công khai với Donald Trump gần như đồng nghĩa với việc tự khóa cánh cửa tương lai chính trị của mình. Marjorie Taylor Greene, Thomas Massie và những người từng bước ra khỏi hàng ngũ đều đã hiểu cái giá của việc ấy.

Nhưng đó là chuyện của hôm qua.

Đến cuối tháng Chín năm nay, ít nhất 17 dân cử Cộng Hòa đương nhiệm hoặc ứng cử viên trong những cuộc tranh cử Quốc Hội và thống đốc đã công khai kêu gọi chấm dứt chiến tranh Iran hoặc tìm cách giới hạn quyền tiến hành chiến tranh của Tổng Thống. Một năm trước, một sự phản kháng tập thể như vậy gần như không thể tưởng tượng.

Những dấu hiệu khác cũng xuất hiện ở những nơi không liên quan trực tiếp đến chiến tranh.

Tại Florida, Byron Donalds, người từng đặt sự hậu thuẫn của Trump ở vị trí nổi bật trên trang vận động tranh cử thống đốc, đã sửa lại trang mạng của mình. Những lời nhắc đến Trump biến mất. Tấm hình chụp với Trump cũng không còn. Khẩu hiệu thực hiện “chương trình nghị sự của Trump” được thay bằng những vấn đề gần với cử tri hơn như giá sinh hoạt và bảo hiểm.

Byron Donalds vẫn nói ông hãnh diện được Trump ủng hộ. Chính vì vậy, sự thay đổi càng đáng chú ý. Ông không đoạn tuyệt với Trump. Ông chỉ không để Trump đứng ngay giữa sân khấu.

Tại Kansas, Thượng Nghị Sĩ Cộng Hòa Roger Marshall, lâu nay là người ủng hộ chính sách di trú cứng rắn, đã công khai phê bình cách ICE thi hành các cuộc bố ráp tại tiểu bang mình. Ông trách rằng giới công lực địa phương không được báo trước, và các cuộc bố ráp đã gây xáo trộn lớn cho cộng đồng và thương nghiệp.

Tại Florida, Dân Biểu Cộng Hòa María Elvira Salazar còn đi xa hơn. Trong một quảng cáo vận động, bà nhìn thẳng vào ống kính và nói với Tổng Thống Trump rằng một số biện pháp thi hành luật di trú của ông đã “đi quá xa”.  Bà cảnh cáo rằng những cử tri gốc Hispanic từng giúp ông trở lại Tòa Bạch Ốc năm 2024 nay cảm thấy bị phản bội.

Không một trường hợp riêng lẻ nào đủ để chứng minh một thời đại đã kết thúc. Trong chính trị, lòng trung thành thường có một dụng cụ đo rất chính xác: khoảng cách với quyền lực. Khi quyền lực đang lên, người ta tranh nhau đứng gần. Khi xuống, khoảng cách bỗng trở thành một tài sản.

Nhưng nếu giải thích hiện tượng ấy bằng tuổi tác của Donald Trump hay bằng những cuộc thăm dò dư luận đang thay đổi thì vẫn chưa đủ.

Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ khác.

Nhiều người trong Đảng Cộng Hòa không phải không biết.

Sai lầm của họ không nằm ở chỗ bị đánh lừa. Trái lại, phần đông hiểu rất rõ con người và phẩm cách Donald Trump. Nếu không hiểu, người ta còn có thể viện dẫn sự lầm lẫn. Đằng này, nhiều người nhìn thấy vấn đề từ rất sớm nhưng vẫn chấp nhận vì tin rằng quyền lợi thu được sẽ lớn hơn hậu quả phải gánh chịu.

Nói cách khác, đây không phải là thất bại của nhận thức mà là thất bại của sự phán đoán.

Họ thấy những nguy cơ nhưng nghĩ rằng mình có thể kiểm soát được chúng. Họ thấy những biểu hiện bất ổn nhưng tin rằng đó là cái giá phải trả để đạt được những mục tiêu khác - những vị thẩm phán theo khuynh hướng bảo thủ, những chính sách giảm thuế, những chiến thắng bầu cử hay đơn giản là sự tồn tại của chính họ trong nội bộ đảng.

Họ cho rằng có thể nhận lấy cái lợi mà không phải trả cái giá.

Đó là một lối tính toán rất quen thuộc trong chính trị. Người ta thường tự nhủ cứ vượt qua cây cầu trước mặt rồi hãy tính bước tiếp theo. Điều người ta quên là chính trị cũng như mọi chuyện khác ở đời, không có bữa ăn nào hoàn toàn miễn phí. Một chính đảng có thể tạm thời thắng cử nhờ hy sinh những nguyên tắc từng tạo nên thanh thế của mình. Điều họ quên là đến một lúc nào đó, chính thắng lợi ấy sẽ trở thành món nợ phải thanh toán.

Khoảnh khắc đó dường như đang đến.

Đối với những người đang chuẩn bị cho cuộc đua tổng thống năm 2028, câu hỏi khó nhất có lẽ không phải là họ sẽ làm gì cho nước Mỹ trong tương lai, mà là họ đã làm gì trong những năm vừa qua.

Khi nhìn thấy những điều mà hôm nay họ gọi là sai lầm, lúc đó họ đã nói gì?

Khi nhận ra những nguy cơ mà ngày nay họ thừa nhận là có thật, lúc đó họ đã hành động ra sao?

Khi phải chọn giữa nguyên tắc và quyền lợi chính trị, họ đã chọn điều gì?

Một chính đảng có thể thua một cuộc bầu cử rồi lại thắng. Quyền lực mất đi có thể giành lại. Nhưng khi một chính đảng tự miễn cho mình khỏi những mực thước đạo đức, trách nhiệm và phẩm cách từng làm nên cốt cách, niềm kiêu hãnh và kim chỉ nam của chính mình, cái mất đi khó lấy lại.

Mua danh ba vạn, bán danh ba đồng.

Món nợ lớn nhất mà thời đại Trump để lại cho Đảng Cộng Hòa, có lẽ, chính là cái giá của sự đổi chác ấy.
 
Nina HB Lê

Đầu năm 70, bạn đồng minh Huê kỳ quyết định bỏ rơi VNCH, không thực hiện cam kết rút quân, Việt-nam hóa chiến tranh, mặc nhiên giao Miền nam cho Hà nội. Ngày 30/04/75, quân Bắt Việt tiến vào Sài gòn, ngỡ ngàng. Dân chúng hoảng loạn bỏ chạy. Nhưng 14 năm sau thất bại nhục nhã ở Việt nam, bức tường Bá-linh bổng sụp đổ, kéo theo cộng sản Liên xô xuống hố, giúp Huê kỳ kết thúc cuộc chiến tranh lạnh làm kẻ chiến thắng.
Người Mỹ nói “Nothing is certain but tax and death” (Không ai tránh khỏi thuế và chết). Thuế mang ý nghĩa đặc biệt vì lịch sử nước Mỹ được thành hình từ ngày dân chúng thuộc địa nổi loạn chống nhà nước bảo hộ Anh Hoàng với khẩu hiệu bất hủ “Taxation without representation is tyranny” (Bị đánh thuế mà không được có đại biểu là bạo quyền.) Cho nên mỗi kỳ bầu cử đều tranh luận gay gắt về thuế má – nhưng không chỉ là cải cọ vô bổ vì khi thành luật sẽ theo đó móc từ túi tiền của mỗi người dân nhiều hay ít.
Đảng cộng sản VN cũng “khởi nghiệp” với những tuyên ngôn và khẩu hiệu nghe (tử tế) tương tự. Họ hô hào chống lại áp bức, bất công, kỳ thị … Nhờ vậy, họ vận động được quần chúng - kể cả những thành phần thiểu số, “ở vùng sâu, vùng xa, vùng căn cứ cách mạng” - nổi dậy “giành lấy chính quyền về tay nhân dân.” Chả phải vô cớ mà Cách Mạng Tháng Tám vẫn được mệnh danh là “Cuộc Khởi Nghĩa Của Những Người Tay Không.” Chỉ có điều đáng phàn nàn là sau khi “những người tay không” nắm được quyền bính trong tay thì họ (tức khắc) hành xử như một đám côn đồ, đối với tất cả mọi thành phần dân tộc
Người lính Mỹ, trong nhân dáng hiên ngang, với những bước chân chắc nịch, đôi mắt nhìn thẳng và kỹ thuật tác chiến tuyệt vời. Nhưng người lính Mỹ cũng có trái tim biết rung động, biết nhớ thương, biết đau khổ như bạn và tôi. Xin đừng “thần thánh hóa” hoặc đòi hỏi những điều mà người lính Mỹ không thể thực hiện được; vì người lính Mỹ còn phải chu toàn bổ phận đối với người hôn phối, gia đình và người thân. Xin hãy nghĩ đến những trái tim tan vỡ trong mỗi gia đình, khi một người lính Mỹ gục ngã!
Như vậy, tuy không công khai, nhưng Bà Harris có quan tâm đến nhân quyền, các quyền tự do và vai trò của các tổ chức Xã hội Dân sự ở Việt Nam, một việc mà đảng và nhà nước CSVN luôn luôn chống đối và đàn áp. Tuy nhiên, tất cả báo Việt Nam, kể cả những báo “ôn hòa” như Thanh Niên, Tuổi Trẻ, Lao Động và Người Lao Động đều không đăng lời tuyên bố chống Trung Hoa của Bà Phó Tổng thống Harris.
Sau hơn một năm vất vả phòng chống Covid và kể từ khi có thuốc tiêm ngừa, nước Mỹ đang trở lại bình thường trong những điều kiện mới. Việc đeo khẩu trang và giãn cách xã hội sẽ trở thành những nét sinh hoạt trong đời sống. Bắt buộc cũng có mà tự nguyện cũng có. Từ mùa xuân năm nay nhiều tiểu bang đã bỏ những giới hạn sinh hoạt vì Covid. Riêng California, nơi có nhiều hạn chế gắt gao nhất trong công tác phòng chống, giới hạn được bỏ từ ngày 15/6 vừa qua.
Dan Rather là nhà bình luận kỳ cựu trên hệ thống CBS và là một ký giả tên tuổi của làng truyền thông Hoa Kỳ trong nhiều thập niên. Cùng với Peter Jennings của ABC và Tom Brokaw của NBC, ông thuộc về nhóm "Big Three" đầy ảnh hưởng này của nước Mỹ. Ở tuổi 89 hiện nay, ông vẫn tiếp tục dự phần vào các hoạt động truyền thông một cách thông tuệ, luôn gởi ra những thông điệp đáng suy nghĩ và lan truyền cảm hứng đến hàng triệu khán-thính-độc giả đang luôn theo dõi các bài viết, những cuộc nói chuyện cùng các cuộc phỏng vấn, trò chuyện của ông với một vài nhân vật nổi tiếng.
Trong chiến lược “Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở” của Hoa Kỳ, Việt Nam là môt cưc tuy nhỏ nhưng quan trong trọng cô gắng tạo thế đa phương quyền lực (multipolarity) để phá thế đơn cưc (unipolarity) mà Trung Quốc muốn thực hiện đặt khu vực này dưới “luật chơi của Trung Quốc.” Cả đại sứ chỉ định của Hoa Kỳ Marc Evans Knapper, Bộ trưởng Quốc Phòng Lloyd J. Austin, và có lẽ Phó Tổng Thống Kamala Harris, cũng đề cập đến triển vọng nâng tầm quan hệ Việt-Mỹ từ mức “đối tác toàn diện” lên mức “đối tác chiến lược.”
Đặc biệt, Singapore và Việt Nam có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế Hoa Kỳ. Singapore là một trung tâm tài chính khu vực, nơi đặt trụ sở châu Á của các doanh nghiệp của Hoa Kỳ bao gồm Microsoft và Google. Việt Nam đang trở nên chủ yếu hơn đối với chuỗi cung ứng toàn cầu, bao gồm cả chuỗi cung ứng chất bán dẫn, khi ngày càng có nhiều doanh nghiệp chuyển cơ sở sản xuất ra khỏi Trung Quốc.
Xem lại “nguyên tắc thứ ba” của chúng ta, thấy ngay một cái định nghĩa bảnh hơn nhiều: “Di động là liên tục tiến về vùng chân không hoặc có áp lực thấp hơn áp lực hiện tại đang bao quanh mình”. Rõ ràng, đầy đủ, hàm chứa tất cả những yếu tố vật lý gây ra chuyển động. Vậy thì, khỏi cần trông cậy vào ai. Trong vườn chiều nay, ta vừa nhâm nhi cà phê vừa làm một vài thí nghiệm giản dị, dễ như trò chơi con trẻ, để khám phá thêm một huyền bí của đất trời.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.