Bầy Hoàng Yến
...Hoa Kỳ và Trung Quốc đều có tốc độ tăng trưởng sút giảm...
Giới kinh tế thường dùng một ẩn dụ lấy từ kỹ nghệ hầm mỏ. Chim hoàng yến dưới hầm. Phương tiện kỹ thuật của loài người dù tinh vi đến mấy nhiều khi lại không nhạy bằng loài vật. Dưới các hầm sâu, nếu hơi độc bị xì mà phu mỏ không kịp biết thì có thể mất mạng. Vì vậy, họ đem theo lồng chim. Chim mà chết thì đấy là chỉ dấu báo động rằng hầm bị hơi độc và có thể nổ.
Từ kinh nghiệm thực dụng của kỹ nghệ hầm mỏ, giới kinh tế mới nói đến "hoàng yến dưới hầm," như một chỉ dấu nhỏ nhặt báo hiệu những chấn động lớn.
Tuần qua, chim hoàng yến đã chết hàng đàn.
Hai nền kinh tế đầu máy thế giới - với sản lượng tổng hợp bằng hai phần ba mức gia tăng của suốt năm năm qua - là Hoa Kỳ và Trung Quốc đều có tốc độ tăng trưởng sút giảm.
Tại Hoa Kỳ, số nhà mới xây (gọi là "housing starts") đã giảm 15% trong tháng 10 khiến báo chí chơi chữ, thành "housing stops" và nguy cơ trì trệ kinh tế vì thị trường địa ốc suy sụp lại trở về ám ảnh thiên hạ. Nhất là khi mức tăng trưởng tháng Chín đã giảm sút đột ngột.
Tại Trung Quốc, chính quyền Bắc Kinh sau cùng cũng hãm được tốc độ tăng trưởng đầu tư cố định để hạ cánh an toàn. Từ mức gia tăng trung bình là 28% suốt năm ngoái đến ba quý đầu của năm nay, đà tăng trưởng đầu tư cố định của Hoa lục đã chỉ còn là gần 17% trong tháng 10.
Câu hỏi đang lởn vởn trong đầu nhiều người là đầu máy của hai đầu máy kinh tế nói trên còn chạy ngon trớn hay không" Sản lượng kinh tế Mỹ chỉ bằng chừng 22% sản lượng thế giới nhưng Hoa Kỳ đóng góp tới 60% vào đà tăng trưởng của thế giới. Nếu kinh tế thế giới tăng được, ví dụ, 5% thì 3% tùy thuộc vào sức nhập cảng của Mỹ: tiêu thụ tại Hoa Kỳ chiếm 70% tổng sản lượng và đầu máy cho mọi đầu máy là giới tiêu thụ Mỹ.
Họ mà ngưng mua sắm thì đời bỗng mất vui.
Chúng ta sẽ còn thấy một con hoàng yến nữa lăn quay nếu dân Mỹ hãm đà tiêu xài vào mùa lễ lạc đang được mở ra, từ lễ Tạ ơn qua Giáng sinh đến Tân niên 2007.
Nước Mỹ vừa qua bầu cử và đảng Dân chủ đã thắng lớn, vì sao lại còn có sự hoài nghi bi quan như vậy"
Vì Dân biểu Chales Rangel của đảng Dân chủ, nay sắp là Chủ tịch Uỷ ban Chuẩn chi Hạ viện, hăm dọa một điều: tái lập chế độ trưng binh.
Từ thời Richard Nixon, Hoa Kỳ đã bỏ chế độ trưng binh để động viên thanh niên vào quân ngũ mà lập ra một đạo quân toàn những người tình nguyện. Một kinh tế gia có góp phần lý luận vào quyết định ấy là người vừa quá vãng, ông Milton Friedman.
Khi ra điều trần về lý do vì sao nên lập ra một đạo quân thiện nguyện, Giáo sư Friedman, một kinh tế gia có ảnh hưởng nhất trong thế kỷ 20, đã có cuộc đấu khẩu với Tướng William Westmoreland.
Ông Westmoreland rất võ biền đã quạt lý luận của Friedman, rằng: "Ông muốn lập ra một đạo quân đánh thuê"" Và lập tức được trả lời: "Thà vậy còn hơn lập ra một đạo quân nô lệ!"
Quân đội Hoa Kỳ gồm toàn những người tình nguyện. Nay Dân biểu Rangel muốn trở lại chế độ động viên. Mọi thanh niên đến tuổi đều sẽ bị bắt lính, có ủng hộ chiến tranh Iraq hay không cũng vậy mà thôi! Giới quân sự bỗng nổi da gà.
Họ đào tạo ra một đạo quân nhà nghề và tinh nhuệ nhất, nay lại phải nhận thêm những người lính bị cưỡng bách tòng quân và rất khó huấn luyện. Lý do của Dân biểu Rangel là ông muốn bẻ gãy mũi nhọn quân sự của Mỹ, để chính quyền Bush e sợ mà thay đổi đối sách tại Iraq.
Dân Mỹ thiếu am hiểu thì bỗng thấy sợ.
Hoá ra quốc gia này đang ở trong thời chiến thật sự rồi! Ngao ngán thế, còn ai muốn tiêu xài vui vẻ nữa. Thêm một con hoàng yến ngáp ngáp dưới căn hầm kinh tế.
Nhưng, đấy chưa là điều kinh khủng nhất.
Điều kinh khủng là ngay giữa thời chiến, các chính khách có thể đem nền an ninh quốc gia ra làm vật đổi chác. Nhẹ nhất thì cũng là đánh dứ để chính quyền sớm thu quân trở về.
Khi Hoa Kỳ vừa bị khủng bố, người viết bài này đã tiên đoán, rằng từ nay Hoa Kỳ sẽ hành xử như một đế quốc. Hoặc ít ra cũng tìm ra những lập luận biện minh cho một chánh sách đối ngoại bị thế giới lên án là đế quốc. Dù là một đế quốc dân chủ thì cũng là đế quốc. Lời tiên đoán ấy đưa ra khi Hoa Kỳ chưa khai mở chiến dịch Iraq.
Quả nhiên là sau đấy, Hoa Kỳ bị phê phán là đế quốc và Tổng thống Bush lãnh mọi thậm từ nặng nề nhất.
Hơn ba năm sau, chuyện ấy đã hết.
Hoa Kỳ là một đế quốc bị cắt cánh.
Việc xây dựng dân chủ tại Iraq đang thành hão huyền, việc chuyển hoá thế giới Hồi giáo ra các chế độ tự do hơn coi như bất khả. Hoa Kỳ có khi phải đối thoại với những chế độ hung đồ nhất trong khu vực Trung Đông để gỡ rối cho cục diện Iraq. Và đấy là một nguồn cổ võ lớn lao cho khủng bố và độc tài, từ Đông qua Tây…
Khi các cuộc cách mạng dân chủ muôn màu tại Âu châu bị Liên bang Nga chặn đứng, Hoa Kỳ nhũn nhặn nín thinh. Khi một nhà báo Nga bị ám sát vì phê phán chánh sách Chechnya của Tổng thống Vladimir Putin, Hoa Kỳ không có một lời cho bà.
Chính quyền Bush bỗng trở thành hiền hoà như người vưa ngậm hột thị.
Tổng thống Bush chứng minh điều ấy ngay tại Hà Nội vào tuần qua. Ông không thể không biết là để chính quyền Hà Nội long trọng tiếp đón thượng khách, nhiều nhà đấu tranh cho dân chủ đã bị vây hãm, cầm tù. Ông không hề có một câu nhắc nhở đến họ, sau khi kêu gọi dân chủ cho thế giới và phê phán chính quyền Roosevelt ngày xưa đã hy sinh tự do của phân nửa Âu châu để thỏa hiệp với Liên bang Xô viết.
Ông làm nhiều người lầm tưởng về sức mạnh của lý tưởng dân chủ Hoa Kỳ. Rồi buông họ giữa dòng. Như Tổng thống George H. Bush, thân phụ ông, đã buông rơi dân Kurd và dân Shia tại Iraq năm 1991 cho Saddam Hussein tàn sát.
Hoa Kỳ có sức tiết kiệm thấp nhất trong các nước công nghiệp, 0,2% và mỗi ngày kinh doanh phải tìm ra ba tỷ rưỡi từ bên ngoài để tài trợ việc đầu tư và tiêu thụ. Đệ nhất siêu cường thế giới, một đế quốc có từ tâm, lại là một chúa chổm mắc nợ và những vấn đề ấy không hề được các chính khách đề cập tới trong cuộc tranh cử vừa qua. Coi như chuyện không có.
Và nay họ đùa giỡn với quân đội, một lực lượng quy tụ các chí nguyện quân chỉ lãnh lương chừng 18 ngàn Mỹ kim một năm. Không nói đến rủi ro hy sinh, một thanh niên thiếu nữ cấp binh nhì đang xả thân bảo vệ xứ này - rẻ nhất là tám tiếng một ngày - được trả lương trung bình là bảy đồng một giờ! Quốc hội Mỹ đang tranh luận về đồng lương tối thiểu pháp định nhưng không nói gì đến đồng lương mạt rệp của đạo quân mà tướng Westmoreland gọi là "đánh thuê"!
Hoa Kỳ đang bị thế giới coi thường, kẻ thù không sợ mà đồng minh cũng hết tin.
Và ngay giữa cuộc chiến, hậu phương phát huy sáng kiến để cột tay tiền tuyến, đến nỗi Bộ Quốc phòng phải gãi đầu giữa ba giải pháp. Đôn quân, Tử thủ hay Tháo chạy" Truyền thông và chính giới Mỹ đang ồn ào góp phần vào cuộc tranh luận ấy.
Chúng ta đang thấy hoàng yến chết hàng bầy. Chưa biết bao giờ là hầm sẽ sụp!
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình