Tiến Sĩ Huỳnh Tấn Lê, Trưởng Ban Tổ Chức, ngỏ lời chào mừng, cảm ơn quan khách và tuyên bố lý do buổi lễ.
Santa Ana (Thanh Huy, Việt Báo) – Sáng Thứ Sáu, 19 Tháng Sáu, 2026, trong chánh điện Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ, không khí buổi lễ tưởng niệm diễn ra trang nghiêm và ấm cúng. Trước bàn thờ hương trầm nghi ngút, các cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh, thân hữu và đại diện truyền thông cùng về dự Lễ Tưởng Niệm Lần Thứ 55 Cố Giáo Sư Nguyễn Văn Bông, cùng quý giáo sư và cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh đã quá vãng.
Buổi lễ được tổ chức tại trụ sở Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ ở Santa Ana, do Tiến Sĩ Huỳnh Tấn Lê, Chủ Tịch Tổng Hội, làm trưởng ban tổ chức. Năm nay, buổi tưởng niệm còn có ý nghĩa đặc biệt vì cũng là ngày giỗ đầu của cựu sinh viên, Giáo Sư Cao Văn Hở.
Tham dự buổi lễ có một số cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh, trong đó có ông Trần Bạch Thu, cựu hội trưởng, hiện là cố vấn Hội Cựu Sinh Viên Quốc Gia Hành Chánh; Hội Trưởng Nguyễn Văn Hòa; các cựu sinh viên Nguyễn Văn Sáu, Bùi Đắc Danh, Nguyễn Phú Hùng, cùng nhiều thân hữu.
Bà quả phụ Cao Văn Hở phát biểu cảm ơn ban tổ chức trong ngày giỗ đầu của cố Giáo Sư Cao Văn Hở.
Trong hàng thân quyến có bà quả phụ Huỳnh Xuân Thanh, hiền thê của cố Giáo Sư Cao Văn Hở; Nha Sĩ Cao Minh Hưng, Hội Trưởng Câu Lạc Bộ Tình Nghệ Sĩ, cháu của Giáo Sư Cao Văn Hở; cùng đại diện một số cơ quan truyền thông.
Mở đầu buổi lễ, Tiến Sĩ Huỳnh Tấn Lê thay mặt ban tổ chức ngỏ lời chào mừng và cảm ơn quý quan khách, quý đồng môn và thân hữu đã đến tham dự. Ông nhắc lại rằng ngày 19 Tháng Sáu năm nay là ngày tưởng niệm Giáo Sư Nguyễn Văn Bông, quý giáo sư và cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh đã quá vãng.
Giáo Sư Nguyễn Văn Bông bị ám sát tại Sài Gòn ngày 10 Tháng Mười Một, 1971. Tính đến năm nay, đã 55 năm kể từ ngày ông nằm xuống. Theo Tiến Sĩ Huỳnh Tấn Lê, lễ tưởng niệm Giáo Sư Nguyễn Văn Bông lần đầu tiên được tổ chức tại Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ vào ngày 30 Tháng Mười Một, 2003, nhân lễ tưởng niệm lần thứ 32. Khi ấy, đại diện Tổng Hội Cựu Sinh Viên Quốc Gia Hành Chánh là ông Lưu Văn Trang cùng Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo đã quyết định phối hợp tổ chức ngày giỗ chung cho quý giáo sư và cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh quá vãng.
Hai năm sau, tôn tượng cố Giáo Sư Nguyễn Văn Bông được Ban Chấp Hành Tổng Hội Cựu Sinh Viên Quốc Gia Hành Chánh, lúc đó do ông Lê Hữu Em làm chủ tịch, thực hiện hoàn tất. Theo nguyện vọng của cụ bà thân sinh Giáo Sư Nguyễn Văn Bông, tôn tượng được đưa về an vị tại Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ.
Từ đó, hằng năm, Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ đều tổ chức lễ giỗ quý giáo sư và cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh đã quá vãng. Năm nay, nhân ngày giỗ đầu của Giáo Sư Cao Văn Hở, một cựu sinh viên và cũng là giáo sư của Học Viện Quốc Gia Hành Chánh, buổi lễ được tổ chức như một ngày giỗ chung của thầy và bạn Quốc Gia Hành Chánh.
Trong lời phát biểu, Tiến Sĩ Huỳnh Tấn Lê nói buổi lễ là dịp để bày tỏ lòng tri ân và tôn kính đối với những người đã góp phần xây dựng Học Viện Quốc Gia Hành Chánh, một định chế từng đào tạo nhiều viên chức phục vụ nền hành chánh Việt Nam Cộng Hòa.
Sau đó, bà quả phụ Huỳnh Xuân Thanh, hiền thê cố Giáo Sư Cao Văn Hở, lên phát biểu. Bà cảm ơn Tiến Sĩ Huỳnh Tấn Lê cùng quý anh chị cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh đã đứng ra tổ chức buổi lễ. Trong niềm xúc động, bà nhắc lại một vài kỷ niệm trong những ngày cuối đời của Giáo Sư Cao Văn Hở. Được biết, Giáo Sư Cao Văn Hở tốt nghiệp Khóa 9 Học Viện Quốc Gia Hành Chánh, còn bà tốt nghiệp Khóa 10 cùng học viện.
Tiếp theo, Nha Sĩ Cao Minh Hưng, cháu gọi Giáo Sư Cao Văn Hở bằng chú, lên cảm ơn ban tổ chức đã tạo cơ hội để gia đình được tham dự ngày giỗ trang trọng này. Ông cũng nhắc đến công ơn của người chú trong gia đình, người đã bảo lãnh thân nhân sang định cư tại Hoa Kỳ. Với ông, cố Giáo Sư Cao Văn Hở không chỉ là một người thầy, một cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh, mà còn là một người thân đã mở ra một đời sống mới cho con cháu nơi xứ người.
Cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh Trần Bạch Thu phát biểu trong buổi lễ tưởng niệm
Cựu sinh viên Trần Bạch Thu sau đó lên phát biểu. Ông nhắc lại hình ảnh cố Giáo Sư Cao Văn Hở như một người học rộng, viết nhiều, từng là thủ khoa của khóa, và từng phục vụ trong chính quyền Việt Nam Cộng Hòa với chức vụ Phó Quận Trưởng Nhà Bè.
Cựu sinh viên Nguyễn Văn Sáu cũng chia sẻ một vài kỷ niệm từ thời còn là sinh viên Học Viện Quốc Gia Hành Chánh cho đến khi ra trường phục vụ trong chính quyền Việt Nam Cộng Hòa. Những câu chuyện được nhắc lại không chỉ là ký ức riêng của một thế hệ, mà còn là một phần sinh hoạt của một nền hành chánh đã không còn, nhưng vẫn được những người từng bước qua ngôi trường ấy gìn giữ trong lòng.
Sau phần phát biểu, nghi thức cầu siêu tưởng niệm được cử hành theo nghi thức Phật Giáo, do Ni Sư Chúc Hiếu làm chủ lễ. Trong tiếng kinh trầm, các cựu sinh viên và thân hữu cùng chắp tay tưởng niệm cố Giáo Sư Nguyễn Văn Bông, cố Giáo Sư Cao Văn Hở, cùng quý giáo sư và cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh đã quá vãng.
Một số cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh, thân hữu và quan khách tham dự buổi lễ.
Kết thúc phần lễ, cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh Nguyễn Phú Hùng thay mặt ban tổ chức cảm ơn quý quan khách, quý đồng môn và thân hữu đã đến tham dự.
Sau lễ tưởng niệm là buổi tiệc chay do phu nhân Tiến Sĩ Huỳnh Tấn Lê khoản đãi. Trong không khí thân tình, các cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh có dịp ngồi lại với nhau, nhắc chuyện trường xưa, bạn cũ, và những vui buồn trong đời công chức sau ngày ra trường.
Giáo Sư Nguyễn Văn Bông từ lâu được nhiều thế hệ sinh viên và đồng sự nhớ đến như một người thầy đức độ, giản dị, có học vị cao nhưng không xa cách. Theo các tư liệu được nhắc lại trong buổi lễ, ông sinh tại làng Kiểng Phước, Vàm Láng, Gò Công, vùng đất từng sản sinh nhiều nhân vật nổi tiếng trong lịch sử và văn học miền Nam.
Năm 1949, ông sang Pháp du học. Tại Pháp, ông vừa làm vừa học, lần lượt lấy các văn bằng tú tài, cử nhân, tiến sĩ, rồi thạc sĩ Công Pháp Quốc Tế năm 1962. Năm 1963, ông về nước theo lời mời của chính phủ Việt Nam Cộng Hòa, trong lúc nhiều trí thức trẻ chọn ở lại ngoại quốc hoặc đi theo một hướng khác.
Khi trở về Sài Gòn, Giáo Sư Nguyễn Văn Bông được mời giảng dạy tại Đại Học Luật Khoa Sài Gòn. Đến ngày 15 Tháng Mười Một, 1964, ông được cử làm Viện Trưởng Học Viện Quốc Gia Hành Chánh. Ở cương vị này, ông góp phần đào tạo nhiều thế hệ viên chức cho nền hành chánh quốc gia.
Điều làm nhiều người kính phục nơi Giáo Sư Nguyễn Văn Bông không chỉ là học vị hay chức vụ, mà còn là phong cách sống. Ông được nhớ đến như một trí thức mộc mạc, gần gũi, “trước sao sau vậy.” Là viện trưởng một học viện quan trọng, nơi đào tạo những người sẽ phục vụ trong bộ máy hành chánh, ông vẫn giữ cốt cách của một người thầy hơn là một quan chức.
Một chi tiết thường được nhắc lại là vào ngày 1 Tháng Tám, 1963, giữa lúc tình hình chính trị miền Nam còn nhiều xáo trộn, Giáo Sư Nguyễn Văn Bông đã đăng đàn thuyết trình về đề tài “Đối Lập Chánh Trị Trong Chế Độ Dân Chủ.” Bài thuyết trình ấy, trước cử tọa gồm các viện trưởng, khoa trưởng, giáo sư và hàng ngàn sinh viên, cho thấy tư thế của một trí thức dám nói về dân chủ ngay giữa thời cuộc nhiều biến động.
Ni Sư Chúc Hiếu chủ lễ trong nghi thức cầu siêu tưởng niệm.
Sau Cách Mạng 1 Tháng Mười Một, ông tiếp tục đảm nhận nhiều trách nhiệm, trong đó có chức vụ Viện Trưởng Học Viện Quốc Gia Hành Chánh, cố vấn cho Tối Cao Pháp Viện, và ủy viên Hội Đồng Quản Trị Ngân Hàng Quốc Gia Việt Nam.
Bi kịch xảy đến vào trưa ngày 10 Tháng Mười Một, 1971. Trên đường từ Học Viện Quốc Gia Hành Chánh ở đường Trần Quốc Toản về nhà ở đường Phan Thanh Giản, khi xe đến ngã tư Cao Thắng – Phan Thanh Giản, ông bị kẻ khủng bố ném chất nổ sát hại. Giáo Sư Nguyễn Văn Bông nằm xuống khi chưa đầy 43 tuổi.
Hơn nửa thế kỷ đã qua, tên tuổi Nguyễn Văn Bông vẫn được nhắc đến như hình ảnh của một người thầy, một trí thức, một kẻ sĩ của miền Nam. Lễ tưởng niệm hằng năm tại Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ vì vậy không chỉ là một ngày giỗ. Đó còn là dịp để những người từng đi qua Học Viện Quốc Gia Hành Chánh cùng nhau nhắc lại một nền giáo dục, một nền hành chánh, và một lớp người đã sống với niềm tin phụng sự quốc gia.
Trong khói hương của buổi sáng Santa Ana, những người cựu sinh viên tóc đã bạc vẫn ngồi bên nhau, gọi nhau bằng tiếng “đồng môn,” nhắc tên thầy, tên bạn. Có những ngôi trường không còn trên bản đồ. Nhưng bao lâu còn người nhớ, còn người kể lại, còn những nén hương được thắp lên mỗi năm, thì còn ở mãi trong ký ức của cộng đồng.
Thanh Huy
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình