Bạn,
Theo báo Đồng Nai, trên địa bàn thành phố Biên Hòa, co cù lao Phố là một thương cảng danh tiếng khi xưa của đất Nam phần với tên gọi Nông Nại đại phố, được mệnh danh là "Xứ đô hội". Nay, địa bàn này thuộc đơn vị hành chính xã Hiệp Hòa, thành phố Biên Hòa. Người có công đầu trong việc xây dựng thương cảng cù lao Phố là nhóm người Hoa do Trần Thượng Xuyên dẫn đầu, được chúa Nguyễn cho vào khai phá đất Đồng Nai năm 1679. Báo Đồng Nai ghi lại lịch sử địa danh này như sau.
Theo "Gia Định thành thông chí" của Trịnh Hoài Đức: tháng 5 năm 1679, Trần Thượng Xuyên và Dương Ngạn Địch, thuộc nhà Minh, không phục nhà Thanh đã dẫn 3 ngàn người với 50 chiến thuyền nhập cửa biển Tư Dung (Đà Nẵng) xin định cư ở Việt Nam. Chúa Nguyễn chấp thuận và sai các tướng Vân Trình, Văn Chiêu hướng dẫn cho vào đất Đông Phố. Nhóm Long Môn của Dương Ngạn Địch theo cửa Đại, cửa Tiểu đến định cư tại Mỹ Tho. Nhóm Cao, Lôi, Liêm của Trần Thượng Xuyên theo cửa biển Cần Giờ đến sinh sống ở xứ Bàn Lân (tức Biên Hòa ngày nay). Khi đến vùng cù lao Phố, Trần Thượng Xuyên thấy địa hình này có ưu thế cho việc phát triển nông nghiệp, lại thuận tiện giao thông thủy, bộ; có lợi cho việc buôn bán nên đã xây dựng nơi đây thành một thương cảng. Đường xá ở cù lao Phố được mở mang, phố xá được tạo dựng, chợ búa được thành lập, hàng hóa dồi dào, thường xuyên có nhiều tàu nước ngoài đến buôn bán.
Cảnh phồn vinh, sầm uất của Cảng thị cù lao Phố được sử sách ghi chép: "Trần Thượng Xuyên tướng quân chiêu mộ người buôn nước Tàu đến khai thác. Nông Nại đại phố ở đầu phía Tây cù lao Ịại phố được kiến thiết phố xá, mái ngói tường vôi, lầu cao quán rộng, dọc theo bờ sông liền lạc tới năm dặm. Chia vạch làm ba đường phố: đường phố lớn lót đá trắng, đường phố ngang lót đá ong, phố nhỏ lót đá xanh, đường rộng bằng phẳng. Kẻ buôn tụ tập, ghe thuyền lớn ở biển và ở sông đều neo liên tiếp nhau, ấy là một chỗ đại đô hội". Năm 1698, Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vâng lệnh chúa Nguyễn kinh lược vùng đất phương Nam, đã đặt Tổng hành dinh tại cù lao Phố. Với những việc làm trong chuyến kinh lược này như sắp đặt hành chánh, tiếp tục chiêu mộ dân đến khai khẩn..., Nguyễn Hữu Cảnh đã góp công lớn trong việc hoạch định và tạo cơ sở cho việc phát triển cù lao Phố nói riêng, xứ Đồng Nai - Gia Định nói chung.
Bạn,
Cũng theo báo Đồng Nai, trong lịch sử phát triển, cù lao Phố được hình thành như một cảng sông sâu trong nội địa nên đã có ưu thế như một trung tâm thu mua hàng hóa được từ nhiều nguồn, đa dạng và thương mại phát triển của một khu vực được khai phá sớm. Ngay từ vùng cù lao Phố là nơi sớm tập trung các ngành nghề thủ công: dệt chiếu, làm tơ lụa, làm gốm, mộc, đúc đồng, làm pháo hay chăn nuôi tằm, trồng mía, nấu đường...
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình