Bạn,
Theo báo quốc nội, tại Tây Nguyên, rượu cần đối với người Thượng nói chung và người Ê Đê, M'Nông nói riêng là " sản phẩm văn hoá" của mỗi gia đình. Đặc biệt trong các lễ hội và để mời khách quý, rượu cần còn biểu thị tinh thần cộng đồng là vật dâng hiến cho thần linh. Thế nhưng ngày nay rượu cần đã bị "Kinh hoá" đi rất nhiều. Trong khi đó, tại tỉnh Đắc Lắc, có một người phụ nữ là người Ê Đê lấy chồng người Kinh, sống xa buôn làng của mình nhưng rượu cần do người này nấu đã giữ được hương vị và ngon nổi tiếng khắp nơi. Báo Lao Động viết về người đàn bà đã giữ hồn cho rượu cần qua đoạn ký sự như sau.
Để tìm hiểu về rượu cần của người đàn bà này và văn hoá rượu cần, phóng viên đã tìm đến nhà chị ở số 172, quốc lộ 14, xã Đạt Lý, thành phố Buôn Ma Thuột (Đắc Lắc), một ngôi nhà nhỏ khá khiêm tốn với tấm bảng ngoài cổng cũng khá khiêm tốn: Rượu cần A Mi Tô Ny. Vừa bước vào nhà bắt gặp một người phụ nữ trông khá trắng trẻo xinh đẹp, khiến phóng viêni phải hỏi lại xem có đúng là chị không" Chị cười hiền... Chị tên là H'uk Byă - tên theo tiếng Kinh là A Mi Tô Ny.Sau khi trình bày mục đích của mình, phóng viên lấy làm thắc mắc, sao chị không đề bảng hiệu to một chút cho mọi người dễ tìm. Chị trả lời thật như "cái bụng" của người sắc tộc: Mình nấu rượu cần không phải để kinh doanh mà chủ yếu là để phục vụ cho anh em trong buôn và cho những người thực sự thích thưởng thức hương vị độc đáo của rượu cần mà thôi. Rồi chị kể, có lần do tò mò, đến một cửa tiệm bán rượu cần khá nổi tiếng ở thành phố Buôn Ma Thuột (tiệm của người Kinh nhưng lấy tên người sắc tộc). Họ nghĩ là người Kinh nên quảng cáo: "Đây nấu rượu cẩn thận chứ không như người sắc tộc, họ nấu rượu cần bẩn, uống ghê chết!". Chị không nói gì nhưng trong lòng thì tự ái vô cùng. Vì họ đã mượn mác rượu cần của người sắc tộc để bán được rượu, lại còn đi nói xấu người sắc tộc... Từ đó chị thầm hứa đến một lúc nào đó phải cho người ta biết rượu cần của sắc tộc mình không như người ta nghĩ... Và chị đã làm được.
Giờ chị có thể dùng tay vô men mà không cần cân, đong, đo, đếm gì. Rượu cần do chị nấu có 4 vị đặc trưng: Đắng, ngọt, chua, chát giống như hương vị của cuộc sống vậy. Rượi cần của chị còn có mùi mật ong rất độc đáo, có người nghĩ chị đổ mật ong vào rượu mới được như vậy, chị không ngần ngại nấu cho họ xem và họ đã phải phục sát đất. Các buôn mang rượu cần đi thi, một số được ban giám khảo chấm đồng giải nhất vì rượu cần từ một nơi chị mà ra..Chị cho biết có người đến đây hỏi rượu cần có ngon không, người đàn bà này không trả lời mà để họ mang về uống rồi tự nhận xét như thế hay hơn. Thế rồi có người về thử thấy ngon quá, quay lại đặt mua số lượng lớn để mang vô Sài Gòn bán lại nhưng chị không chịu.
Bạn,
Cũng theo báo Lao Động, có người đã đề nghị trả 10 triệu đồng để được truyền lại nghề nhưng người đàn bà không đồng ý, vì theo chị ta, rượu cần chỉ những anh em cùng huyết tộc truyền cho nhau chứ người ngoài có truyền cách gì họ cũng không nấu được vì rượu cần có cái hồn trong đó...
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình