Nỗi Buồn Giếng Cổ
Bạn,
Theo báo Sài Gòn, tại miền Trung, trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, dưới tác động của thiên nhiên cũng như con người, giếng cổ Gio An (huyện Gio Linh), một hệ thống khai thác nước độc đáo của người xưa, đang có nguy cơ bị xóa sổ. Báo Người Lao Động ghi nhận về thực trạng này qua bản tin như sau.
Giếng Đào (thuộc thôn An Nha) là nơi đang mang nhiều nguy cơ nhất cho sự xuống cấp của hệ thống giếng cổ Gio An. Đây được coi là giếng cổ có lối kiến trúc đẹp nhất trong hệ thống di tích này. Tuy nhiên, những phiến đá hộc xếp thành bậc thang dẫn xuống giếng nhiều nơi đã bị xói lở, không còn giữ nguyên vị trí cũ. Giếng này nằm ngay điểm nhập thủy dưới chân hai quả núi khá cao kề nhau nên được người Chăm lợi dụng để lấy nước ngầm từ sâu trong lòng núi chảy ra.
Trong những bức ảnh được lưu giữ tại Trung tâm Bảo tồn di tích danh thắng Quảng Trị, giếng Đào được kết cấu bằng một hệ thống đá mồ côi kiên cố chắn ngang điểm hợp thủy đó. Dưới hệ thống đá mồ côi này là một giếng con, cũng được xếp vuông vắn bằng đá có chức năng tích nước, sau đó nước ở đây mới chảy xuống hai máng dẫn đẽo bằng đá xuống lòng giếng chính. Điểm độc đáo của giếng con là nước không thể rò rỉ ra hai bên mà chỉ chảy xuống lòng giếng qua hai máng nước. Tuy nhiên, hiện nay giếng con này gần như chỉ còn là một vũng nước nhỏ. Nước từ giếng con không còn chảy ra hai máng dẫn nước nữa mà chủ yếu rỉ xuống lòng giếng qua các kẽ đá hai bên. Dưới lòng giếng, nhiều phiến đá mồ côi từ trên thành giếng bị xói lở rơi xuống nằm lăn lóc.
Hệ thống mương dẫn nước cũng đã bị bồi lấp nghiêm trọng. Ông Nguyễn Văn Phúng, nhân viên ban văn hóa xã Gio An, nói: "Được công nhận di tích văn hóa quốc gia nhưng chỉ thấy cơ quan chức năng cắm mốc rồi để đó, chẳng thấy trùng tu tôn tạo gì. Mới mấy năm trước lòng giếng còn đủ sâu để tắm được, nhưng giờ đã bị bồi lấp nên mực nước chỉ còn quá mắt cá chân." Với những giếng cổ khác nằm trong hệ thống khai thác nước cổ Gio An, tình hình không khả quan hơn. Giếng Kình, giếng Trạng, giếng Búng gần như đã bị xóa sổ bởi lòng giếng bị xói lở, bồi lấp gần hết, xung quanh cỏ dại mọc um tùm. Hệ thống đá xếp cũng trở nên rời rạc. Các miếng thớt bằng đá ghép nhau tại giếng Pheo.
Bạn,
Cũng theo báo Người Lao Động, một hiện tượng đáng nói khác là hầu hết hệ thống kênh dẫn thủy nhập điền dẫn ra ruộng bậc thang vốn nguyên bản bằng đá mồ côi và đất sét thì nay đều đã được bêtông hóa.Theo ông Ngô Thanh Bảo - giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích danh thắng Quảng Trị, nguyên nhân tình trạng xuống cấp của các giếng cổ nằm trong hệ thống di tích này là do hai năm trở lại đây, những quả đồi phía trên các giếng cổ đã bị san phẳng để trồng cao su.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình