Bạn thân,
Một thời, chúng ta từng ngồi đọc sách ở các thư viện Sài Gòn. Nơi đó, thời đó, chữ nghĩa còn là cái gì rất mực thiêng liêng.
Một thời, chúng ta ngồi đọc sách ở phòng đọc sách, nơi ngọn tháp gác chuông của Chùa Xá Lợi. Khi đó, từng trang sách lật qua đều được khẽ khàng chạm tới, như dường sợ làm hư vỡ những tấm lòng người xưa.
Bây giờ thì, thô bạo hơn nhiều lắm. Báo Người Cao Tuổi ghi lại lá thư của cụ Đào Ngọc Đệ ở Hải Phòng, kể chuyện mà cụ gọi là “Chuyện không hay ở nhiều thư viện.”
Lá thư tuyệt vời này, trích như sau:
“Tôi thường đến đọc sách báo ở một số thư viện TP Hải Phòng. Các thư viện bây giờ hoạt động èo uột lắm, do quá ít kinh phí đầu tư về nhà cửa, trang thiết bị, nhất là về số lượng sách báo, tạp chí.
Thư viện Khoa học - Tổng hợp Hải Phòng, ở đường Lạch Tray to đẹp, khá nhiều sách báo, nhưng độc giả chủ yếu là sinh viên trong nội thành. Họ lấy đây làm nơi học bài là chính, để tránh ồn ào trong kí túc xá hoặc nhà trọ chật hẹp, còn đọc sách báo thư viện chỉ là phụ. Tình trạng vắng độc giả tại các thư viện trở nên phổ biến. Văn hóa đọc đang dần mai một. Công tác thư viện không được các cơ quan hữu trách quan tâm.
Một chuyện khác cũng khiến tôi phải suy nghĩ đó là chuyện "nhận phần" báo của một số độc giả cao tuổi. Thực ra tôi cũng không muốn nói, nhưng không nói thì không được, vì mấy vị độc giả cao tuổi ấy, cứ lặp đi lặp lại việc "nhận phần" ở thư viện. Khi có người thẳng thắn góp ý thì họ nổi khùng. Cả thư viện chỉ có 8 - 9 tờ báo, thông thường mỗi buổi chỉ có 3 - 4 độc giả cao tuổi, ngoài vài tờ người khác đang đọc, còn các cụ "vơ" tất, cất ngay dưới tờ báo đang đọc dở. Khi có độc giả đến mượn thì không những không đưa mà còn nổi cáu và buông một câu… xanh rờn: "Chẳng có luật nào cấm tôi việc này"! Hai cô thủ thư đành phải nhắc nhở: "Văn hóa đọc sách báo thôi, chứ không có luật nào quy định ạ!
"Thủ báo" đã đành, nhiều thư viện còn có tình trạng "đạo báo". Cứ đọc xong là đút ngay vào túi, nếu bị phát hiện thì trả lại, không thì thôi. Một chị thủ thư kể: "Năm ngoái có ông "đạo báo", chúng cháu góp ý, thế là từ đó không đến đây đọc báo nữa". Những thư viện nhi đồng cũng có trường hợp các em gấp truyện thiếu nhi, giấu vào trong vạt áo. Cô thủ thư phát hiện, "phê" cho một chập rồi mời người nhà đến nhắc nhở và bảo lãnh.
Thư viện là "thánh đường" văn hóa, mong rằng mọi người đến đây thể hiện mình là người có văn hóa, đi nhẹ, nói khẽ, tôn trọng cán bộ thủ thư, các độc giả… Bởi "không có sách thì không có tri thức".
Làm thế nào để dân cả nước biết yêu thương sách? Hãy hình dung rằng các thế hệ em, cháu của chúng ta sẽ tới lúc than trách rằng thế hệ chúng ta đã không giữ gìn thật khéo các trang sách chuyên chở tri thức đó.
Tới lúc đó, chúng ta chạy tội cũng không nổi, không lẽ cứ đổ tội cho mối, sâu, chuột, gián đã gặm sách. Nhưng tự mình sẽ ý thức rằng, nhiều người chúng ta đã hành xử cũng rất mực mối, sâu, chuột, gián vậy.
Một thời, chúng ta từng ngồi đọc sách ở các thư viện Sài Gòn. Nơi đó, thời đó, chữ nghĩa còn là cái gì rất mực thiêng liêng.
Một thời, chúng ta ngồi đọc sách ở phòng đọc sách, nơi ngọn tháp gác chuông của Chùa Xá Lợi. Khi đó, từng trang sách lật qua đều được khẽ khàng chạm tới, như dường sợ làm hư vỡ những tấm lòng người xưa.
Bây giờ thì, thô bạo hơn nhiều lắm. Báo Người Cao Tuổi ghi lại lá thư của cụ Đào Ngọc Đệ ở Hải Phòng, kể chuyện mà cụ gọi là “Chuyện không hay ở nhiều thư viện.”
Lá thư tuyệt vời này, trích như sau:
“Tôi thường đến đọc sách báo ở một số thư viện TP Hải Phòng. Các thư viện bây giờ hoạt động èo uột lắm, do quá ít kinh phí đầu tư về nhà cửa, trang thiết bị, nhất là về số lượng sách báo, tạp chí.
Thư viện Khoa học - Tổng hợp Hải Phòng, ở đường Lạch Tray to đẹp, khá nhiều sách báo, nhưng độc giả chủ yếu là sinh viên trong nội thành. Họ lấy đây làm nơi học bài là chính, để tránh ồn ào trong kí túc xá hoặc nhà trọ chật hẹp, còn đọc sách báo thư viện chỉ là phụ. Tình trạng vắng độc giả tại các thư viện trở nên phổ biến. Văn hóa đọc đang dần mai một. Công tác thư viện không được các cơ quan hữu trách quan tâm.
Một chuyện khác cũng khiến tôi phải suy nghĩ đó là chuyện "nhận phần" báo của một số độc giả cao tuổi. Thực ra tôi cũng không muốn nói, nhưng không nói thì không được, vì mấy vị độc giả cao tuổi ấy, cứ lặp đi lặp lại việc "nhận phần" ở thư viện. Khi có người thẳng thắn góp ý thì họ nổi khùng. Cả thư viện chỉ có 8 - 9 tờ báo, thông thường mỗi buổi chỉ có 3 - 4 độc giả cao tuổi, ngoài vài tờ người khác đang đọc, còn các cụ "vơ" tất, cất ngay dưới tờ báo đang đọc dở. Khi có độc giả đến mượn thì không những không đưa mà còn nổi cáu và buông một câu… xanh rờn: "Chẳng có luật nào cấm tôi việc này"! Hai cô thủ thư đành phải nhắc nhở: "Văn hóa đọc sách báo thôi, chứ không có luật nào quy định ạ!
"Thủ báo" đã đành, nhiều thư viện còn có tình trạng "đạo báo". Cứ đọc xong là đút ngay vào túi, nếu bị phát hiện thì trả lại, không thì thôi. Một chị thủ thư kể: "Năm ngoái có ông "đạo báo", chúng cháu góp ý, thế là từ đó không đến đây đọc báo nữa". Những thư viện nhi đồng cũng có trường hợp các em gấp truyện thiếu nhi, giấu vào trong vạt áo. Cô thủ thư phát hiện, "phê" cho một chập rồi mời người nhà đến nhắc nhở và bảo lãnh.
Thư viện là "thánh đường" văn hóa, mong rằng mọi người đến đây thể hiện mình là người có văn hóa, đi nhẹ, nói khẽ, tôn trọng cán bộ thủ thư, các độc giả… Bởi "không có sách thì không có tri thức".
Làm thế nào để dân cả nước biết yêu thương sách? Hãy hình dung rằng các thế hệ em, cháu của chúng ta sẽ tới lúc than trách rằng thế hệ chúng ta đã không giữ gìn thật khéo các trang sách chuyên chở tri thức đó.
Tới lúc đó, chúng ta chạy tội cũng không nổi, không lẽ cứ đổ tội cho mối, sâu, chuột, gián đã gặm sách. Nhưng tự mình sẽ ý thức rằng, nhiều người chúng ta đã hành xử cũng rất mực mối, sâu, chuột, gián vậy.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình