Trong nền kinh tế thị trường, những gì không thích hợp với thị trường sẽ tới một lúc bị xóa sổ. Đó là một định luật kinh tế. Do vậy, chúng ta đã thấy nhiều thương hiệu biến mất, thí dụ như điện thoại Ericsson; hoặc phải bị sáp nhập để trở thành những thương hiệu mạnh hơn, có nhiều sức cạnh tranh hơn, như công ty máy vi tính Compaq phải hóa thân vào HP...
Nhưng đó là khoa học. Còn văn hóa lại khác. Mỗi lần có một nền văn hóa bị xóa sổ, là một mảng tâm hồn dân tộc sẽ không còn (hay sẽ rất khó) được dò tìm nữa. Thí dụ, nền văn hóa Đông Sơn của người Việt cổ. Hay gần nhất, là nền văn hóa Chữ Nôm, hẳn là còn rất nhiều tác phẩm Chữ Nôm chưa được chuyển sang dạng chữ quốc ngữ abc... và đó là những mảnh hồn của cổ nhân vậy.
Do vậy, mỗi lần nghe có gì sắp biến mất, mình lạị bùi ngùi, biết rằng luật vô thường xóa sổ mọi thứ, nhưng vẫn không ngăn được cảm xúc tiêng tiếc.
Báo Bình Định hôm Thứ Hai có bài viết “Cha không truyền, con không nối” để báo nguy về hiện tượng nghệ thuật tuồng Bình Định bên bờ tuyệt chủng.
Báo Bình Định kể:
“Từ nhiều năm nay, công tác bảo tồn di sản nghệ thuật tuồng Bình Định vẫn tồn tại nỗi lo thiếu hụt nghiêm trọng lực lượng kế cận khi việc tìm kiếm và thu hút người trẻ đến với tuồng rất khó. Ngay cả với hơn chục đoàn tuồng không chuyên, số lượng diễn viên trẻ cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay.
Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng này là hình thức đào tạo lực lượng kế cận theo kiểu “cha truyền con nối” như trước đây đã không còn. Nhiều nghệ sĩ tuồng không chuyên chia sẻ, con cái của họ dù có năng khiếu nghệ thuật, cũng không chịu theo nghiệp cha mẹ vì vừa khó vừa khổ. Một số nghệ sĩ tuồng cũng không muốn con mình nối nghiệp trong tình hình nghệ thuật truyền thống ngày càng mai một…”
Tuy nhiên, bài báo cũng nói, Nha Trang lại có nhiều diễn viên trẻ hơn là Bình Định, và đây là một điểm bất ngờ, cho nên “ở Khánh Hòa có khá nhiều đôi vợ chồng có con cái cùng theo nghiệp diễn, có trường hợp cả cha mẹ và 4-5 người con đều là diễn viên tuồng. Tuồng không chuyên tỉnh Khánh Hòa vì thế có được lực lượng diễn viên trẻ. Còn Bình Định là đất tuồng, nhưng hầu hết các đoàn tuồng không chuyên đang ở tình trạng “tre đang già mà măng không mọc”...”
Tình hình có thể kéo dài tới đâu? Nghệ thuật tuồng có cách nào thích ứng với kinh tế thị trường hay không? Bởi vì thực tế, ngay cả các giải pháp bao cấp, tài trợ, bảo trợ, giúp đỡ từ Mạnh Thường Quân, vân vân... cũng sẽ không thể lâu dài được. Những lễ hội ngày Tết, những lễ hội du lịch có thể cứu được nghệ thuật tuồng hay không?
Vấn đề là, những thiên tài nghệ thuật tuồng như cụ Đào Tấn không tự nhiên mà có được, phải có môi trường mới lớn dậy được. Nếu không có môi trường, sẽ lại thêm một mảng hồn dân tộc biến mất vậy.
Thêm nữa, nếu văn hóa thuần Việt không tồn tại nổi, làn sóng Phố Tàu đang mọc khắp VN cũng là một ẩn họa cho cả tuồng Bình Định. Hãy lo sợ, khi một ngày võ Bình Định bị sáp nhập vào võ Thiếu Lâm, và Chùa Long Phước trở thành chi nhánh Chùa Thiếu Lâm. Nhìn tuồng, mà lo vậy.
Nhưng đó là khoa học. Còn văn hóa lại khác. Mỗi lần có một nền văn hóa bị xóa sổ, là một mảng tâm hồn dân tộc sẽ không còn (hay sẽ rất khó) được dò tìm nữa. Thí dụ, nền văn hóa Đông Sơn của người Việt cổ. Hay gần nhất, là nền văn hóa Chữ Nôm, hẳn là còn rất nhiều tác phẩm Chữ Nôm chưa được chuyển sang dạng chữ quốc ngữ abc... và đó là những mảnh hồn của cổ nhân vậy.
Do vậy, mỗi lần nghe có gì sắp biến mất, mình lạị bùi ngùi, biết rằng luật vô thường xóa sổ mọi thứ, nhưng vẫn không ngăn được cảm xúc tiêng tiếc.
Báo Bình Định hôm Thứ Hai có bài viết “Cha không truyền, con không nối” để báo nguy về hiện tượng nghệ thuật tuồng Bình Định bên bờ tuyệt chủng.
Báo Bình Định kể:
“Từ nhiều năm nay, công tác bảo tồn di sản nghệ thuật tuồng Bình Định vẫn tồn tại nỗi lo thiếu hụt nghiêm trọng lực lượng kế cận khi việc tìm kiếm và thu hút người trẻ đến với tuồng rất khó. Ngay cả với hơn chục đoàn tuồng không chuyên, số lượng diễn viên trẻ cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay.
Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng này là hình thức đào tạo lực lượng kế cận theo kiểu “cha truyền con nối” như trước đây đã không còn. Nhiều nghệ sĩ tuồng không chuyên chia sẻ, con cái của họ dù có năng khiếu nghệ thuật, cũng không chịu theo nghiệp cha mẹ vì vừa khó vừa khổ. Một số nghệ sĩ tuồng cũng không muốn con mình nối nghiệp trong tình hình nghệ thuật truyền thống ngày càng mai một…”
Tuy nhiên, bài báo cũng nói, Nha Trang lại có nhiều diễn viên trẻ hơn là Bình Định, và đây là một điểm bất ngờ, cho nên “ở Khánh Hòa có khá nhiều đôi vợ chồng có con cái cùng theo nghiệp diễn, có trường hợp cả cha mẹ và 4-5 người con đều là diễn viên tuồng. Tuồng không chuyên tỉnh Khánh Hòa vì thế có được lực lượng diễn viên trẻ. Còn Bình Định là đất tuồng, nhưng hầu hết các đoàn tuồng không chuyên đang ở tình trạng “tre đang già mà măng không mọc”...”
Tình hình có thể kéo dài tới đâu? Nghệ thuật tuồng có cách nào thích ứng với kinh tế thị trường hay không? Bởi vì thực tế, ngay cả các giải pháp bao cấp, tài trợ, bảo trợ, giúp đỡ từ Mạnh Thường Quân, vân vân... cũng sẽ không thể lâu dài được. Những lễ hội ngày Tết, những lễ hội du lịch có thể cứu được nghệ thuật tuồng hay không?
Vấn đề là, những thiên tài nghệ thuật tuồng như cụ Đào Tấn không tự nhiên mà có được, phải có môi trường mới lớn dậy được. Nếu không có môi trường, sẽ lại thêm một mảng hồn dân tộc biến mất vậy.
Thêm nữa, nếu văn hóa thuần Việt không tồn tại nổi, làn sóng Phố Tàu đang mọc khắp VN cũng là một ẩn họa cho cả tuồng Bình Định. Hãy lo sợ, khi một ngày võ Bình Định bị sáp nhập vào võ Thiếu Lâm, và Chùa Long Phước trở thành chi nhánh Chùa Thiếu Lâm. Nhìn tuồng, mà lo vậy.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình