Bạn,
Theo báo quốc nội, trên địa bàn huyện Đông Sơn của tỉnh Thanh Hóa, tỉnh cực Bắc của miền Trung, có một con sông được đào vào thời Hậu Lê, được dân địa phương gọi là sông Vua. Sông này đã tồn tại trên 3 thế kỷ, nhưng chỉ trong vòng hơn một thập niên qua, khi nghề xẻ đá bắt đầu manh nha tại địa phương vào năm1989, sông này đã bị huỷ diệt hoàn toàn. Tiếng là sông nhưng giờ đây bị co lại không khác một con mương rộng chưa đầy chục mét, từng mảng rác đóng băng nổi lều phều, bột đá thải lắng xuống, theo thời gian con sông từng ngày, từng ngày bị ùn đầy lên, tắc nghẽn. Báo Dân Trí ghi nhận hiện trạng tại sông này qua bài phóng sự "Sông Vua kêu cứu" với nội dung được lược ghi như sau.
Dòng sông Vua bắt nguồn từ sông Mã (đoạn chảy qua Thiệu Hóa) đến xã Đông Vinh, nhập vào sông Thiệu Lý, xuôi về Nghệ An và đổ ra biển, giờ cắt thành từng khúc, tắc nghẽn ngay nửa đầu ngọn xứ Thanh HóaTrên sông Vua, có hơn 4 km uốn lượt quanh xã Đông Hưng thì có đến 2 km dòng sông bị lấp lại, nhiều đoạn "đóng băng" trắng xoá. Đi dọc bờ sông, có thể nhẩm đếm đến hàng trăm mương cống nước thải ra từ các xưởng mài, xẻ đá ồng ộc tuôn ra.
Cùng với thời gian, bột đá lắng đọng, ùn lên, nhô rộng hai bên, sông co lại thảm hại như một con mương chưa đầy chục mét, băng đóng rải rác, từng mảng. Phóng viên đến xóm Nam Hưng, nơi có nghề làm đá rầm rộ nhất trong tổng số 11 xóm của xã Đông Hưng. Qua cây cầu Nấp (giáp ranh với xã Quảng Thắng) phóng viên không còn nhận ra dấu vết đâu đó của một dòng sông. Dọc bờ sông, những cánh đồng nối liền hai xã, bột đá từ dòng sông Nhà Lê trào xuống nhầy nhụa, nổi lèo phèo.
Chiều cuối đông, gió đông nam bất chợt ùa về, khói bụi loã xoã sà xuống mặt sông Vua (sông Nhà Lê). Dọc Quốc lộ 45, những tảng đá 4-5 người khiêng nằm chình ình hai bên đường. Nhà cửa đóng kín. Ngoài đường thỉnh thoảng một vài bóng người oằn mình, rẽ bụi đạp vội xe qua. Trong xóm, hàng chục xưởng mài, xẻ đá hoà quện tạo nên những âm thanh đinh tai, nhói óc. Nước xối xả, lênh láng xuống lòng đường. Dưới chân núi Vấc, nơi sản xuất đá lớn nhất của huyện Đông Sơn, những người đàn ông treo mình đu bám trên vách đá dùng thuổng, xà beng bẩy từng mảng đá hất lăn long lóc xuống chân núi. Cái cảnh đào khoét nguyên thuỷ đó khiến phóng viên rùng mình vì không thể lường hết được những nguy hiểm có thể xảy ra với họ bất cứ lúc nào.
Bạn,
Báo Dân Trí dẫn lời một viên chức địa phương cho biết: "Xã Đông Hưng ruộng ít, lại bạc màu, thu nhập của người dân trong xã vào loại thấp nhất, nên không ngăn được việc tự phát làm nghề xẻ đá. Hiện xã có khoảng 9 ngàn người tham gia làm nghề này". Chính nghề xẻ đá đã hủy diệt con sông này.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình