Bạn,
Theo báo Tiền Phong, tại thành phố Lạng Sơn, miền Bắc VN, có khu phố cổ Phai Món tập trung người sắc tộc Nùng Cháo đã sinh sống nhiều đời với những phong tục, tập quán được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Nhiều gia đình ở đây có tục chọn ngày tốt để đặt con chó đá trước cửa. Nó có ý nghĩa trừ những điều không hay, không tốt và chó đá giúp con người trông nom cửa nhà... Báo Tiền Phong viết về phong tục này như sau.
Phố Phai Món (phường Hoàng Văn Thụ, TP Lạng Sơn) được coi là phố cổ của người xứ Lạng. Nơi đây còn lưu giữ được nhiều ngôi nhà trình tường với mái ngói âm dương cổ kính, rêu phong. Tại phố này, phóng viên chứng kiến cảnh 1 phụ nữ tên là Hà Thị Lý đến bên góc cửa bên phải hiên nhà, tay cầm một gói kẹo để trước tượng một con chó bằng đá. Sau khi đỏ hương nghi ngút, bà Lý lầm rầm khấn có nội dung được dịch sang tiếng Việt như sau: “Mở bài khấn này ra chào xuân, cho rằng duyên người có thân thương, cầu rằng duyên người có xuân sắc, tôi cúi xin chào để vui xuân.” Hồi lâu bà cầm lấy kẹo phát cho con trẻ. Năm nào cũng vậy, cứ dịp Tết đến, xuân về, bà Lý lại làm một công việc thường niên là thắp hương cúng kẹo cho con chó đá gia đình đặt trước cửa...
Quay lại ngồi bên chén rượu Mẫu Sơn ấm nồng, gia đình bà Lý cho biết: "Không chỉ ngày 30 Tết, cúng ông Công, ông Táo lên giời mà trong những ngày lễ trọng của gia đình như lễ cưới, hỏi, cúng rằm, con chó đá đều được gia chủ quan tâm đặc biệt. Nhất là ngày Tết, chó đá được "tắm" bằng lá bưởi đun nóng, sau đó được gia chủ quàng trên cổ những vòng vải đỏ hoặc giấy hồng điều...". Bà Lý tiết lộ: Từ khi có con chó đá để trước cửa, bà đi làm ăn yên tâm hẳn...Con chó đá đã về gia đình bà Hà Thị Lý kể từ mùa xuân 1998. Nó do một nghệ nhân người Nùng ở Bản Thí (Chi Lăng, Lạng Sơn) tạc, nặng 40 kg, 3 người đi thồ về mới nổi vì phải đưa rước nó thật cẩn thận theo chỉ dẫn của thầy mo, tránh va chạm, xô đập...
Nhiều nơi còn tục thờ con chó đá như: Chi Lăng, Đồng Mỏ, Khòn Lèng, Phai Món, Thất Khê, Tràng Định, Đồng Đăng, Cao Lộc...". Nói rồi nghệ sĩ Triệu Thuỷ Tiên dẫn tôi đến bên một con chó của ngôi nhà cạnh gia đình chị và nói: "Thường thì con chó đá nặng 30 - 35 kg, nhưng cũng có gia đình đặt làm to hơn.”
Bạn,
Cũng theo báo TP, tại phố cổ nói trên, vào ngày Tết, ngoài việc cúng kẹo, cúng cơm cho chó đá. Khi đến nhà chúc tết, mọi người có thể "phong bao" mừng tuổi cho chó đá để tỏ lòng biết ơn nó đã trông giữ yên bình trong một năm cho gia chủ và cho láng giềng...".
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình