Bạn,
Năm ngày đầu tiên của tháng Giêng năm Tân Tỵ 2001 đã qua nhanh. Tại ngoại thành Sài Gòn, người dân quê lại bắt đầu đối mặt với bao khó khăn trong cuộc sống thường nhật. Riêng tại huyện Duyên Hải, huyện nghèo nhất trong các huyện ngoại thành Sài Gòn, thì hơn 90% dân ở huyện này gần như không có ngày Tết, và tất cả mọi ngày trong một năm đều có mẫu số chung là đói nghèo như câu chuyện sau đây do phóng viên báo Tuổi Trẻ ghi lại khi theo một đoàn từ thiện về thăm huyện này trong dịp Tết vừa qua.
Tại ấp Bình Trung, xã Bình Khánh, chị Đoàn Thị Hạnh, than: Nghèo như tụi tui ngày Tết về là sợ. Nợ cuối năm, chủ nợ đòi. Áo quần mới sắp nhỏ đòi. Một nồi thịt kho hột vịt chẳng biết có kiếm được hay không. Chị Hạnh 39 tuổi, hai vợ chồng, ba đứa con, đứa thứ hai sau một tai biến ở bệnh viện Nhi Đồng, nay đã tám tuổi vẫn sống đời thực vật. Nhà nghèo, đi kiếm con cua, con ốc cũng chỉ mỗi mình anh bươn chải, còn chị thì “chịu chết” cùng đứa con bại não. Cho nên chuyện năm hết tết đến là chuyện người khác. Chị nói thêm: Ngày thường đã thiếu ăn, cuối năm áp Tết có ai kêu mần mướn gì đâu, thành ra tui ghét tết lắm. Khi đoàn từ thiện đến Bình Khánh để tặng quà, rất nhiều phụ huynh những bé khuyết tật vây quanh, nhà nào cũng nghèo. Chị Nguyễn Thị Kè nói: Tết hay không tết không cần biết, cứ ngày rằm mồng một đốt nhang cúng ông bà cái đã, còn có gạo nhiều thì nấu cơm, ít thì nấu cháo, thế thôi. Một phụ nữ tên là Chín, cũng đồng tình: Người giàu mới bày đặt tết nhứt chứ như nhà tui hai vợ chồng ba đứa con, một hột đất cắm chòi cũng không có, ai mướn gì mầm đó, cận tết vác mỏ ngồi ngó thiên hạ, tủi thân thì khóc, thương con thương chồng thì khóc chớ biết sao được, bị cái số nó vậy rồi. Cũng rán có một nồi thịt kho hột vịt cho con cái chứ quanh năm suốt tháng toàn mắm với muối thôi.
Nếu chưa từng lặn lội vào sâu trong xóm ấp, chưa từng ghé thăm những ngôi nhà mà tài sản chỉ là chiếc giường gỗ xộc xệch vừa để tiếp khách, vừa để ăn để ngủ, và nếu chưa từng nhìn những mảnh ruộng cằn cỗi vì thiên tai và cả vì môi trường sinh thái đang bị hủy hoại, chắc sẽ khó tin chung quanh Sài Gòn vẫn có những cảnh đời như thế ở thềm thiên niên kỷ thứ ba. Tết, ước mơ lớn nhất của người nghèo Cần Giờ chỉ là một nồi thịt kho hột vịt. Trong trò chơi khởi động của buổi vui xuân ở hội trường huyện ủy hôm ấy, người dự khán đã thấy cái gì đó xốn xang trong lòng. Một trò chơi đánh đố cho hai bên, kể ra các món ăn thường gặp. Bên này: thịt vịt quay. Bên kia: thịt gà quay. Bên này: thịt ngỗng quay. Bên kia: thịt chó quay... Và rất nhiều những món quay hoặc hầm, hoặc hấp, luộc khác. Phóng viên báo Tuổi Trẻ hỏi một cháu tên Thu Thủy: Vậy chứ cháu đã từng được ăn món nào trong các món đó. Thủy nói: Dạ, coi tivi hàng xóm thì biết vậy thôi chứ đã ăn món nào đâu. Thủy bị ngắn lưỡi, phát âm khó khăn, 15 tuổi, chị cả của hai đứa em cùng cha khác mẹ, nhà làm muối, hỏi ngược lại: Hình như quà tết mấy chú cho có lạp xưởng " Cháu thích lạp xưởng lắm. Mỗi năm nhà cháu có mấy khi được ăn thịt đâu, tết này cháu nướng lạp xưởng cho mấy em ăn, bảo đảm cả nhà thích cho mà coi.
Bạn,
Phóng viên báo quốc nội kể lại trường hợp một phụ nữ cầm tay đứa con trai bị liệt, vừa trách móc vừa thương xót: Tật nguyền vầy mà bỏ học hai tuần rồi tui mới biết đó chú. Hỏi sao bỏ học, nó nói thấy tía, anh chị cực khổ quá nó không đành lòng nữa. Người con trai, 16 tuổi, đang học lớp 8, nói như thanh minh: Cháu lớn rồi, tật nguyền như tía cháu cũng y vậy, cháu ở nhà giúp tía cháu nấu cơm, nấu nước, rồi cháu xin đi học sửa điện tử. Khi phóng viên hỏi: Nhưng tết thì sao. Cường nói: Cháu cũng muốn tết có áo quần mới mà nhà cháu nghèo quá thì làm sao có được !
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình