Bạn,
Theo báo Người Lao Động, tại một số địa phương ở Việt Nam có tục lệ thờ chó đá. Tuy các nhà nghiên cứu nhân văn chưa tìm ra câu trả lời đầy đủ về vị trí con chó trong đời sống tâm linh của người Việt, nhưng ít nhất có thể khẳng định, người Việt Nam xưa và nay đã có tục lệ này. Bằng chứng là trên hồ Trúc Bạch (Hà Nội) đã từng có đền Cẩu Nhi (chó con) vào khoảng thời nhà Lý nhưng từ lâu đã không có người đến hương khói. Báo NLĐ ghi nhận về tục thờ chó tại vùng quê của tỉnh Hà Tây như sau.
Để tìm hiểu thực hư về tục lệ lạ này, phóng viên báo NLĐ đã tìm đến khu di tích lịch sử đình, chùa thôn Phù Trung, xã Thượng Mỗ, huyện Đan Phượng, tỉnh Hà Tây. Nghe phóng viên hỏi về chỗ thờ chó đá, chắc có vẻ hơi vô lễ nên một chị nhìn phóng viên nhắc khéo "ông Hoàng Thạch chứ!". Bệ thờ ông Hoàng Thạch (còn gọi là Quan Hoàng hay Quan Hoàng Ba) nằm về phía bên trái trước cửa đình, bên trên có một bát hương và mấy chiếc chén. Tượng có tư thế ngồi thu chân về phía trước, cổ đeo một chiếc chuông, cao khoảng 0.5 m. Ông Nguyễn Văn Dự, thủ từ đình cho biết, trước đây bệ thờ chỉ là một tảng đá nhưng cách đây hai năm, dân trong làng đã xây thêm xi măng to để tiện việc đặt lễ. Ngày rằm và mồng một, mọi người vẫn đến đây hương khói, cầu tài, lộc, may mắn. Dân trong làng, kể cả người già nhất đều không biết nguồn gốc tượng ông Hoàng Thạch và cũng không hiểu vì sao lại có tục này dù nó vẫn tồn tại đến ngày nay.
Theo ông Nguyễn Văn Dự việc thờ ông Hoàng Thạch không liên quan gì đến ngôi đình. Đình thôn Phù Trung thờ Thành hoàng là thần Mặt trời và Thần biển. Còn ông Hoàng Thạch vốn trước đây ngự trên một gò cao cách đó khoảng hai trăm mét có hai cây gạo to.Những người thường đến lễ ông Hoàng Thạch đều biết ở xã Phương Đình cạnh bên cũng có một bệ thờ chó đá khác to hơn. Bệ thờ chó đá của làng Địch Vỹ, xã Phương Đình (cũng thuộc huyện Đan Phượng) nằm trong quần thể di tích đình chùa của làng và được gọi là Quan lớn hay Hạ Giái Đại Vương. Tượng Hoàng Thạch này cao hơn một mét, trước mặt có bát hương rất to và một lọ hoa, xung quanh là hơn chục tượng chó nhỏ với nhiều kiểu dáng nằm trong một không gian khá đẹp và tĩnh lặng.
Bạn,
Báo NLĐ viết tiếp: theo truyền thuyết, vào đời nhà Lý có một tảng đá trôi theo sông về đây, dân các làng xung quanh bao nhiêu người ra vớt cũng không nhấc nổi. Khi dân làng Địch Vỹ ra thì chỉ bốn người đã đưa được "ngài" về. Từ đó dân trong làng ăn nên làm ra. Trước đây chỗ thờ ngài còn có hai cây gạo rất to, sáu người dang tay ôm không xuể nhưng khoảng năm 1970 thì bị chặt bỏ. Ngày xưa trước mặt ngài là một dòng sông, muốn vào lễ ngài phải đi cùng lối với đình, chùa song bây giờ khi không còn dòng sông nữa thì dân làng làm một lối đi riêng vào chỗ thờ ngài."
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình