Bạn,
Đó là ngôi nhà cổ đặc hồn quê Nam bộ luôn làm nao lòng du khách: tuổi trẻ như thấy được tiền nhân, tuổi già hoài niệm được quá khứ, kẻ tha phương xa xứ nghe được tiếng vọng của gốc rễ cội nguồn. Nhà cổ 5 gian 2 mái (26/1A đường Bùi Hữu Nghĩa-phường Bình Thủy, Cần Thơ) của gia đình họ Dương xây từ năm 1870. Báo SGGP viết như sau.
Nhà kiến trúc theo kiểu Pháp với nền nhà được nâng cao so mặt sân trên 1 m, trần cao có trang trí hoa văn, mở nhiều cửa lớn nhỏ với khung sắt uốn mềm mại giúp nhà thông thoáng, mặt tiền trang trí phù điêu đắp nổi, có 4 bậc thang hình cánh cung tao nhã nối kết với khoảng sân rộng... Toàn bộ gạch bông hoa hồng đỏ-đen lót nền nhà cùng hàng rào sắt đúc bảo vệ khuôn viên đều được chở từ Pháp sang. Đây là mẫu nhà cổ hiếm hoi còn sót lại khá nguyên vẹn giúp các nhà nghiên cứu tìm hiểu đời sống văn hóa cũng như tiến trình phát triển dưới nhiều tác động khác nhau lúc giao thời giữa hai thế kỷ của cư dân đồng bằng sông Cửu Long. Đáng quý là những đặc trưng về nhà ở nông thôn vùng đồng bằng sông Cửu Long thế kỷ trước vẫn được giữ và thể hiện rất rõ nét: Nhà luôn gắn với vườn, rộng bề ngang nhưng cạn bề sâu (22mx16m). Hầu hết tiền sảnh dùng để tiếp khách, có hai cửa hậu thông ra khu nhà ở phía sau, sân trước nhà rộng lót gạch Tàu có đủ hòn non bộ, chậu kiểng, cổng tam quan...
Nhà được xử lý chống mối và giữ độ lạnh bằng cách rải đều dưới nền hơn 10 cm muối hột, không dùng xi măng để xây mà dùng keo o dước, toàn bộ hệ thống vì kèo bao lam cùng 16 cây cột lớn đường kính 180 cm, cao 4 - 6m được nối kết không phải bằng đinh mà bằng mộng ngoàm. Luật đối xứng có âm có dương, có tả có hữu, có trước có sau được gia chủ đặc biệt chú ý. Cuối tiền sảnh, nơi trang trọng nhất (thường là phía cuối theo đường cắt ngang) dùng để thờ. Khánh thờ tổ tiên cùng cặp liễn nền nhũ chữ nổi, sau đó là giường thờ (rất hiếm nơi còn). Tủ chè, sập gụ, trường kỷ, cặp thành vọng cao hơn 3 m. Tất cả đều do bàn tay tài hoa của các nghệ nhân Bắc-Trung-Nam tạo ra với kích thước lớn bằng gỗ quý hiếm, phủ sơn son thiếp vàng hoặc cẩn xà cừ, chạm khắc tinh tế theo chủ đề sông nước, cây trái miền Tây Nam bộ hoặc Tam Đa-Tứ Quý, Mai-Lan-Cúc-Trúc, Phước-Lộc-Thọ, Long-Lân-Quy-Phụng... Đến nhà cổ Bình Thủy, khách còn có thể đàm đạo với gia chủ để hiểu thêm những điều lý thú khác như vị trí trong bữa ăn của một gia đình xưa như thế nào (người con trai ngồi bên phải, con gái ngồi bên trái và cha mẹ ngồi giữa mặt hướng ra cửa chánh), hòn non bộ vì sao xây trước cửa lớn; kích cỡ non bộ cùng tỉ lệ đá và nước theo luật nào" Làm thế nào để phước vô họa ra và thể hiện được khát vọng của gia chủ về một giang san thái bình, gia đạo an vui, cốt cách hướng thiện (Thất sơn ngũ nhạc, Tiên ông đánh cờ, Ngư tiều canh mục, Tiều phu đốn củi, Ngư ông câu cá).
Bạn,
Báo SGGP thêm: ngôi nhà còn chứa một kho cổ vật được gìn giữ qua nhiều đời, như hai bộ bàn ghế xuất xứ Vân Nam-Trung Quốc, mặt bàn đá cẩm thạch vân xanh đường kính 1,5 m, dày hơn 6 cm, bộ salon kiểu Pháp đời Louis 15 mặt bàn bằng đá cẩm thạch sắc xanh, chùm đèn bạch đăng, tách chén nậm trà-rượu đời Minh-Thanh (một bộ trà Tùng Đình, một bộ Ngũ Liễu, chén Tuyên Đức có niên đại cách đây 572 năm, 2 cái lục cao 0,2 tấc đời Thành Hóa 1465). Thú chơi đồ cổ của gia đình họ Dương đất Bình Thủy đã lẫy lừng lục tỉnh từ lâu và cũng dệt ra bao giai thoại đầy ngưỡng mộ.
Đó là ngôi nhà cổ đặc hồn quê Nam bộ luôn làm nao lòng du khách: tuổi trẻ như thấy được tiền nhân, tuổi già hoài niệm được quá khứ, kẻ tha phương xa xứ nghe được tiếng vọng của gốc rễ cội nguồn. Nhà cổ 5 gian 2 mái (26/1A đường Bùi Hữu Nghĩa-phường Bình Thủy, Cần Thơ) của gia đình họ Dương xây từ năm 1870. Báo SGGP viết như sau.
Nhà kiến trúc theo kiểu Pháp với nền nhà được nâng cao so mặt sân trên 1 m, trần cao có trang trí hoa văn, mở nhiều cửa lớn nhỏ với khung sắt uốn mềm mại giúp nhà thông thoáng, mặt tiền trang trí phù điêu đắp nổi, có 4 bậc thang hình cánh cung tao nhã nối kết với khoảng sân rộng... Toàn bộ gạch bông hoa hồng đỏ-đen lót nền nhà cùng hàng rào sắt đúc bảo vệ khuôn viên đều được chở từ Pháp sang. Đây là mẫu nhà cổ hiếm hoi còn sót lại khá nguyên vẹn giúp các nhà nghiên cứu tìm hiểu đời sống văn hóa cũng như tiến trình phát triển dưới nhiều tác động khác nhau lúc giao thời giữa hai thế kỷ của cư dân đồng bằng sông Cửu Long. Đáng quý là những đặc trưng về nhà ở nông thôn vùng đồng bằng sông Cửu Long thế kỷ trước vẫn được giữ và thể hiện rất rõ nét: Nhà luôn gắn với vườn, rộng bề ngang nhưng cạn bề sâu (22mx16m). Hầu hết tiền sảnh dùng để tiếp khách, có hai cửa hậu thông ra khu nhà ở phía sau, sân trước nhà rộng lót gạch Tàu có đủ hòn non bộ, chậu kiểng, cổng tam quan...
Nhà được xử lý chống mối và giữ độ lạnh bằng cách rải đều dưới nền hơn 10 cm muối hột, không dùng xi măng để xây mà dùng keo o dước, toàn bộ hệ thống vì kèo bao lam cùng 16 cây cột lớn đường kính 180 cm, cao 4 - 6m được nối kết không phải bằng đinh mà bằng mộng ngoàm. Luật đối xứng có âm có dương, có tả có hữu, có trước có sau được gia chủ đặc biệt chú ý. Cuối tiền sảnh, nơi trang trọng nhất (thường là phía cuối theo đường cắt ngang) dùng để thờ. Khánh thờ tổ tiên cùng cặp liễn nền nhũ chữ nổi, sau đó là giường thờ (rất hiếm nơi còn). Tủ chè, sập gụ, trường kỷ, cặp thành vọng cao hơn 3 m. Tất cả đều do bàn tay tài hoa của các nghệ nhân Bắc-Trung-Nam tạo ra với kích thước lớn bằng gỗ quý hiếm, phủ sơn son thiếp vàng hoặc cẩn xà cừ, chạm khắc tinh tế theo chủ đề sông nước, cây trái miền Tây Nam bộ hoặc Tam Đa-Tứ Quý, Mai-Lan-Cúc-Trúc, Phước-Lộc-Thọ, Long-Lân-Quy-Phụng... Đến nhà cổ Bình Thủy, khách còn có thể đàm đạo với gia chủ để hiểu thêm những điều lý thú khác như vị trí trong bữa ăn của một gia đình xưa như thế nào (người con trai ngồi bên phải, con gái ngồi bên trái và cha mẹ ngồi giữa mặt hướng ra cửa chánh), hòn non bộ vì sao xây trước cửa lớn; kích cỡ non bộ cùng tỉ lệ đá và nước theo luật nào" Làm thế nào để phước vô họa ra và thể hiện được khát vọng của gia chủ về một giang san thái bình, gia đạo an vui, cốt cách hướng thiện (Thất sơn ngũ nhạc, Tiên ông đánh cờ, Ngư tiều canh mục, Tiều phu đốn củi, Ngư ông câu cá).
Bạn,
Báo SGGP thêm: ngôi nhà còn chứa một kho cổ vật được gìn giữ qua nhiều đời, như hai bộ bàn ghế xuất xứ Vân Nam-Trung Quốc, mặt bàn đá cẩm thạch vân xanh đường kính 1,5 m, dày hơn 6 cm, bộ salon kiểu Pháp đời Louis 15 mặt bàn bằng đá cẩm thạch sắc xanh, chùm đèn bạch đăng, tách chén nậm trà-rượu đời Minh-Thanh (một bộ trà Tùng Đình, một bộ Ngũ Liễu, chén Tuyên Đức có niên đại cách đây 572 năm, 2 cái lục cao 0,2 tấc đời Thành Hóa 1465). Thú chơi đồ cổ của gia đình họ Dương đất Bình Thủy đã lẫy lừng lục tỉnh từ lâu và cũng dệt ra bao giai thoại đầy ngưỡng mộ.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình