Bạn,
Theo báo quốc nội, trong nguồn thủy sản của miền Tây Nam phần, có loại cá sát thuộc nhóm cá trắng xuất hiện nhiều ở sông Tiền sông Hậu, thân cá thon dài, trắng toát từ đầu cho đến đuôi. Cá sát có quanh năm nhưng xuất hiện nhiều nhất vẫn là vào tháng 9 cho đến tháng 3 âm lịch năm sau, và là nguồn mưu sinh của nhiều cư dân nghèo. Báo Thanh Niên ghi nhận về mùa câu cá sát ở miền Tây qua đoạn ký sự như sau.
Cá sát là loại cá rất háu ăn và đôi khi đói quá chúng bạo gan kéo sát bờ ăn tấm cám, tro gạo người ta đổ dưới sông. Lúc này người ta vãi chài hay lấy vợt hớt đã thấy từng bóng trắng toát thảy lưng tưng. Nay cá rất hiếm, phải ngồi gò lưng câu từng con. Mồi bén cá sát gồm trùn đỏ, dế trũi ủ, cá linh ủ... móc vào lưỡi câu thảy xa bờ chừng chục mét, cá sát đánh hơi mồi béo bơi tới liền. Cá háu ăn nhưng ăn câu... từ tốn, nó rỉa mồi từng miếng một cách nhẹ nhàng chứ không ghì mồi thô bạo như cá lăng, cá vồ. Những tay câu non kinh nghiệm thảy câu thấy dây câu rung lăn tăn nhưng giựt hoài chẳng dính, ấy là đâu phải cá sát rỉa mồi, toàn do cá lòng tong, cá thiểu tới phá cắn dây câu thôi. Lúc cá rỉa người ta giựt dây câu theo đường xéo là lưỡi câu móc trúng phóc ngay hàm cá. Kéo cá lên phải bắt cho lẹ không thì cá nhảy soi sói vướng ngạnh đâm trúng tay là nhức thấu xương.
Cá sát lớn nhất cũng khoảng 400gr/con. Câu cá sát vui nhất là dính được nhiều cá sát ốc, cùng loài cá sát nhưng sát ốc to hơn và khỏe hơn cá sát, chúng có rất ít ở sông rạch và nấu món canh chua rất ngon. Tùy theo kích cỡ mà người ta phân ra làm các món chiên, kho hay nướng. Thường cá sát nhỏ như cá chốt dùng kho tiêu, kho quẹt hay ướp muối chiên tươi. Cá nhỏ ăn không sợ mắc xương, vị béo ngon miệng tẩm vị mặn của muối, cay nồng của ớt lăn tăn đầu lưỡi khiến ta cứ lùa cá non vào miệng nhai rau ráu, nếu có miếng cơm cháy hay dọn thêm tô canh chua, canh rau thì quả sướng miệng theo cái gu con nhà nông. Cá lớn nướng than có màu vàng ươm ăn chung với các rau diếp cá, rau răm..., nếu thích thì kho tương kèm với rau muống bào. Hồi xưa những lúc giá rét, dân quê thường hay ăn cá kho, đêm tối trời lạnh căm căm, uống chén nước mắm dằn bụng cho ấm rồi đi chài cá sát. Vãi được mấy chài dính cá đem về làm sạch, chặt đầu cá bỏ đi rồi đem kho tộ ăn đỡ đói. Cá sát kho tộ "sát" cơm vô ngần, vị cay của ớt bốc lên, tép mỡ béo bắt lửa cháy xèo xèo trộn chung với vị ngọt của cá khiến ta không dừng được. Cá sát kho tộ ăn ngay lúc nóng mới ngon,
Bạn,
Cũng theo báo Thanh Niên, món cá sát ngày càng hiếm đi. Trên sông vắng bóng người câu thì tất nhiên đến bận mâm đũa bày lên lại làm người ta nhớ đến và thèm được ăn con cá đồng, cá sông như thuở nào.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình