Bạn,
Chuyện kể trong lá thư này xảy ra tại một làng chài bên sông Mã thuộc địa phận tỉnh Thanh Hóa. Từ nhiều năm nay, khi con tôm, con cá ngày càng cạn kiệt, dân chài đã chuyển sang làm nghề mới, đó là nghề mò đá cuội trên sông. Người dân ở đây cho biết, làng chài thuộc địa phận xã Cẩm Phong huyện Cẩm Thủy, đã lênh đênh sông nước thế này từ nhiều năm nay. Dân vạn chài sống chính bằng nghề nuôi cá lồng và nghề lặn sông mò đá. Báo Dân Trí viết về kế mưu sinh của người làng chài này qua đoạn ký sự như sau.
Tại Thanh Hóa, từ khi Cẩm Thủy được xây dựng, hai bên đường, nhà cao tầng mọc lên san sát, nhộn nhịp người xe. Chỉ còn làng chài là lỏm thọt ở giữa, vẫn hiu quạnh lụp xụp, như nó vốn có từ bao nhiêu năm nay. Phóng viên xuống thuyền ông Nguyễn Văn Ngọc. Sông Mã đang mùa nước lớn, sóng ngầu sắc đỏ. Đúng lúc gia đình đang ăn cơm giữa bữa. Cả nhà quây quần quanh nồi cơm và một bát mắm tép - đã vơi đi phân nửa. Chiếc mâm méo mó cáu bẩn lỏng chỏng mấy cái bát của đám trẻ con, ruồi nhặng bay vo ve xung quanh. Có tới 10 người với 3 thế hệ sống trong con thuyền nhỏ bé này, gồm vợ chồng ông Ngọc, vợ chồng mấy người con trai ông và lũ cháu nội. Nhà thuyền tạm bợ ngoài chiếc TV đen trắng thì không còn gì đáng giá. Nóc thuyền thủng khắp nơi, những tia nắng rọi vào nhà loang loáng. Ông Ngọc rót nước mời khách từ chiếc ấm cáu bẩn đã sứt mẻ, nói: "Làng chài chúng tôi khổ lắm, ngoài mò đá kiếm sống thì không làm được gì thêm. Nhà nào cũng nuôi cá lồng nhưng hai năm mới được thu hoạch một lần, cũng chẳng ăn thua gì đâu, cá chết nhiều. Tất cả các hộ dân trong làng chài đều sống dựa vào nghề lặn tìm đá cuội. Không biết người ta mua đá cuội về làm gì nhưng chúng tôi thấy có cả xe ôtô ở miền trong ra đây lấy hàng..."
Để lấy được đá, người dân phải ngược dòng lên tận vùng Quan Hóa, Bá Thước. Thuyền đi mất 1 ngày đêm. Chiều nay đi thì trưa mai về, cứ thế ngày này qua ngày khác. Gặp anh Nguyễn Văn Hùng đang mải miết chèo thuyền về bến, anh than: "Sông Mã quanh năm nước xiết, để lặn nhặt được đá vất vả lắm. Nhiều khi phải uống nước mắm lặn xuống đáy sâu, phọt máu mồm, máu mũi mới lấy được một khối". Mỗi khối đá, người dân bán được từ 90-150 nghìn đồng tùy loại và tùy thời điểm. Trừ tiền xăng dầu, chi phí, thì số tiền dư ra cũng chỉ đủ qua ngày. Gần đây, tư thương trong ép giá, thành ra đá không bán được, cứ vun thành đống dọc bờ sông. Vợ ông Ngọc nói: "Đá mò về đấy nhưng có ăn được đâu. Người ta ép giá quá, nhưng kiểu này có lẽ vẫn phải bán thôi. Rẻ cũng phải bán, không thì lấy đâu ra tiền đong gạo, mua thức ăn..."
Bạn,
Cũng theo báo Dân Trí, cuộc sống làng chài này lệ thuộc cả vào những viên đá vô tri. Đem đá bán lấy tiền mua gạo, mua thức ăn. Đá cũng là tiền mua thuốc cho người già khi đau ốm và cũng là kinh phí mua quan tài đưa họ về với đất. Một điều tưởng như rất đỗi bình thường, nhưng với người dân ở đây, đó là một "cuộc chiến đấu để sinh tồn."
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình