Bạn,
Tại một làng chài ở Khánh Hòa, có 1 ông già 72 tuổi, nhưng có 60 năm đan thúng chai bán cho ngư dân. Với ông già này, thì "khi nào cửa biển này cạn nước thì nghề này mới thôi". Đó là lời tâm sự mộc mạc của ông Trần Quá. Năm nay 72 tuổi, ông theo nghề từ khi còn là cậu bé 12 tuổi. Vậy là đã 60 năm ông gắn bó với cái nghề truyền thống 3 đời của gia đình. Đất lành chim đậu, năm 1965, ông từ quê hương Quảng Ngãi vào Nha Trang lập nghiệp ở làng chài ven cửa biển thuộc phường Vĩnh Thọ đến giờ. Báo Khánh Hòa viết như sau.
Không ai còn nhớ nghề làm thúng chai có từ lúc nào. Nhưng giờ đây, chiếc thúng chai là hình ảnh quen thuộc của những làng chài ven biển. Ở làng chài, nhà nào cũng có một vài cái thúng chai để đi lại. Nguyên liệu chính để làm là tre. Tre được tuyển chọn khá khắt khe, thường từ 1 - 3 năm tuổi, quá non thì tre không đủ cứng, quá già tre sẽ hết dẻo dai. Tre không được gãy ngọn, không khô, thân thẳng và láng. Tre sau khi chọn được cưa thành các đoạn ngắn dài theo yêu cầu sản phẩm. Rồi chẻ thành những thanh đều nhau và cật tre được vuốt thành nan mỏng đều, rồi phơi khô, đan thành tấm phên. Đan phên cần tỉ mỉ, vì đây là phần có ảnh hưởng lớn đến chất lượng thúng chai. Người đan phên phải đan các nan tre thật khít với nhau. Tấm phên sau khi đan xong được canh đều bởi các chiếc cọc cắm xung quanh để tạo thành thúng, theo tỷ lệ cân xứng với chiếc thúng, tỷ lệ này dựa vào kinh nghiệm của người làm thúng, đòi hỏi sự chính xác cao. Sau khi thành thúng được định vị chắc chắn, người làm thúng sẽ đổ cát vào thúng và nén chặt, công việc này có tác dụng làm cho đáy thúng tròn đều, không bị nhọn. Sau đó đến công đoạn làm niềng thúng. Niềng thúng được làm bằng những đoạn tre to, chắc chắn, được cặp chắc vào phần trên của thành thúng, niềng thúng được cố định tạm bằng sống lá buông, sau đó dùng cưa tay cưa sạch những phần thừa của thành thúng và cột cước quanh niềng. Lúc này thúng chai đã "ra hình ra dáng". Tiếp đó, chiếc thúng được trét nước phân bò đều cho kín hết các lỗ hở, với mục đích chống thấm, phần thừa sẽ được lau sạch rồi đem thúng phơi khô. Việc cuối cùng là trét dầu rái (dầu chai) rồi phơi thật khô một lần nữa. Khi đó chiếc thúng chai có thể "hạ thủy". Ông Quá nói: "Tất cả các công đoạn đều làm bằng tay và công đoạn nào cũng quan trọng, quyết định đến hình dáng, chất lượng của chiếc thúng chai. Muốn có một chiếc thúng chai đẹp, bền, các công đoạn đều phải được làm đồng bộ, cẩn thận, tỉ mỉ, từ khâu chọn tre đến trét dầu rái. Ai muốn theo nghề này phải có lòng kiên nhẫn, khéo léo. Vả lại nghề này không phải là nghề để làm giàu, chỉ đủ sống nên lớp trẻ bây giờ ít ai thích theo. Ngày trước ở đây cũng có nhiều gia đình làm nghề này nhưng bây giờ chỉ còn có gia đình tôi và gia đình ông Tin làm thôi.
Bạn,
Báo KH viết tiếp: một chiếc thúng chai hoàn tất phải mất 4 ngày, chiếc lớn thì phải mất cả tuần, đường kính nhỏ nhất 1,5m, lớn thì 4,5m và cũng có thể lớn hơn theo nhu cầu của khách đặt hàng, giá từ 400 ngàn - 700 ngàn đồng. Ông Quá cho biết, một chiếc thúng chai tốt có thể sử dụng khoảng 10 năm và hiện nay mặt hàng được đặt nhiều là thúng chai và giỏ đựng dây câu cá bò gù. Tiếng lành đồn xa, bạn hàng của ông Quá từ Cầu Đá, Cửa Bé đến Lương Sơn, Cát Lợi, Hòn Khói. Bên cạnh dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, nghề làm thúng chai vẫn âm thầm tồn tại bằng nhiệt huyết của những người yêu nghề, yêu biển.
Tại một làng chài ở Khánh Hòa, có 1 ông già 72 tuổi, nhưng có 60 năm đan thúng chai bán cho ngư dân. Với ông già này, thì "khi nào cửa biển này cạn nước thì nghề này mới thôi". Đó là lời tâm sự mộc mạc của ông Trần Quá. Năm nay 72 tuổi, ông theo nghề từ khi còn là cậu bé 12 tuổi. Vậy là đã 60 năm ông gắn bó với cái nghề truyền thống 3 đời của gia đình. Đất lành chim đậu, năm 1965, ông từ quê hương Quảng Ngãi vào Nha Trang lập nghiệp ở làng chài ven cửa biển thuộc phường Vĩnh Thọ đến giờ. Báo Khánh Hòa viết như sau.
Không ai còn nhớ nghề làm thúng chai có từ lúc nào. Nhưng giờ đây, chiếc thúng chai là hình ảnh quen thuộc của những làng chài ven biển. Ở làng chài, nhà nào cũng có một vài cái thúng chai để đi lại. Nguyên liệu chính để làm là tre. Tre được tuyển chọn khá khắt khe, thường từ 1 - 3 năm tuổi, quá non thì tre không đủ cứng, quá già tre sẽ hết dẻo dai. Tre không được gãy ngọn, không khô, thân thẳng và láng. Tre sau khi chọn được cưa thành các đoạn ngắn dài theo yêu cầu sản phẩm. Rồi chẻ thành những thanh đều nhau và cật tre được vuốt thành nan mỏng đều, rồi phơi khô, đan thành tấm phên. Đan phên cần tỉ mỉ, vì đây là phần có ảnh hưởng lớn đến chất lượng thúng chai. Người đan phên phải đan các nan tre thật khít với nhau. Tấm phên sau khi đan xong được canh đều bởi các chiếc cọc cắm xung quanh để tạo thành thúng, theo tỷ lệ cân xứng với chiếc thúng, tỷ lệ này dựa vào kinh nghiệm của người làm thúng, đòi hỏi sự chính xác cao. Sau khi thành thúng được định vị chắc chắn, người làm thúng sẽ đổ cát vào thúng và nén chặt, công việc này có tác dụng làm cho đáy thúng tròn đều, không bị nhọn. Sau đó đến công đoạn làm niềng thúng. Niềng thúng được làm bằng những đoạn tre to, chắc chắn, được cặp chắc vào phần trên của thành thúng, niềng thúng được cố định tạm bằng sống lá buông, sau đó dùng cưa tay cưa sạch những phần thừa của thành thúng và cột cước quanh niềng. Lúc này thúng chai đã "ra hình ra dáng". Tiếp đó, chiếc thúng được trét nước phân bò đều cho kín hết các lỗ hở, với mục đích chống thấm, phần thừa sẽ được lau sạch rồi đem thúng phơi khô. Việc cuối cùng là trét dầu rái (dầu chai) rồi phơi thật khô một lần nữa. Khi đó chiếc thúng chai có thể "hạ thủy". Ông Quá nói: "Tất cả các công đoạn đều làm bằng tay và công đoạn nào cũng quan trọng, quyết định đến hình dáng, chất lượng của chiếc thúng chai. Muốn có một chiếc thúng chai đẹp, bền, các công đoạn đều phải được làm đồng bộ, cẩn thận, tỉ mỉ, từ khâu chọn tre đến trét dầu rái. Ai muốn theo nghề này phải có lòng kiên nhẫn, khéo léo. Vả lại nghề này không phải là nghề để làm giàu, chỉ đủ sống nên lớp trẻ bây giờ ít ai thích theo. Ngày trước ở đây cũng có nhiều gia đình làm nghề này nhưng bây giờ chỉ còn có gia đình tôi và gia đình ông Tin làm thôi.
Bạn,
Báo KH viết tiếp: một chiếc thúng chai hoàn tất phải mất 4 ngày, chiếc lớn thì phải mất cả tuần, đường kính nhỏ nhất 1,5m, lớn thì 4,5m và cũng có thể lớn hơn theo nhu cầu của khách đặt hàng, giá từ 400 ngàn - 700 ngàn đồng. Ông Quá cho biết, một chiếc thúng chai tốt có thể sử dụng khoảng 10 năm và hiện nay mặt hàng được đặt nhiều là thúng chai và giỏ đựng dây câu cá bò gù. Tiếng lành đồn xa, bạn hàng của ông Quá từ Cầu Đá, Cửa Bé đến Lương Sơn, Cát Lợi, Hòn Khói. Bên cạnh dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, nghề làm thúng chai vẫn âm thầm tồn tại bằng nhiệt huyết của những người yêu nghề, yêu biển.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình