Dù chánh trị, trong đảng có phe, trong phe có phái, trong bèø có cánh. Dù một đại diện dân cử gốc không Việt - Mỹ, Mễ, Hoa, Đại Hàn, v.v-- mà gắn bó với cử tri gốc Việt, trung thành với lời hứa đối với cử tri gốc Việt vẫn ích lợi hơn một đại diện dân cử gia nô của tài phiệt, quân phiệt, quyền lợi hẹp hòi phe nhóm. Dù một đại diện dân cử của đảng Cộng Hoà hay của Đảng Dân Chủ, hay cả không theo Đảng nào, mà quyết tâm đấu tranh cho tự do, dân chủ, nhân quyền là niềm tin lịch sử lập quốc và truyền thống sinh hoạt dân chủ Mỹ, là mong mỏi của cử tri ngưòi Mỹ gốc Việt hiện còn 80 triệu đồng bào đang bị kẹt và bị Cộng sản Hà nội độc tài đảng trị ở nước nhà. Và đù vì vấn dề mặt mũi, cố tránh né thế mấy, cũng không thể không nói được.
Tệ trạng phá phiếu Việt đã bắt đầu nghe thấy ở Little Saigon, trong hàng ngũ ứng cử viên tranh cử vào một số chức vụ dân cử ở Quận Cam. Điều mà cử tri người Mỹ gốc Việt không muốn chút nào. Cử tri gốc Việt muốn những ứng cử viên gốc Việt cần lá phiếu Việt Nam, phải đoàn kết, đoàn kết, và đoàn kết.
Vì đau nhứt, là tệ trạng phá phiếu Việt [của phe đối thủ] xảy ra trong hàng ngũ ứng viên muốn làm đại diện dân cử cho tập thể người Việt mà phần lớn cử tri Việt siêng đi bầu lại là người có tuổi, tại cộng đồng người Mỹ gốc Việt lớn nhứùt thế giới, chỉ sau có cộng đồng quốc gia trong nước đang bị CS kềm kẹp.
Và buồn nhứt là tệ trạng đó có hại cho ứng cử viên và cho khối phiếu Việt, nhưng hoàn toàn không cần thiết, không phục vụ gì cho nhu cầu thắng cử của ứng cử viên gốc Việt. Thí dụ, như Hội đồng Nghị viên Thành phố Garden Grove, Học Khu Garden Grove trống hai ba ghế, với hai người Việt trẻ ứng cử vào, thì đâu có cần tranh chấp giành phiếu Việt với nhau. Chỉ có chức vụ Thị Trưởng Westminster, hai ứng cử viên gốc Việt giành một chức Thị Trưởng, là vấn đề cần phải suy nghĩ, đắn đo, thoả hiệp.
Ý thức tệ trạng xé phiếu tất yếu dẫn đến hậu quả "Ngao duật tương tranh ngư ông đắc lợi", nên trong tập thể người Mỹ gốc Việt đã có nhiều cố gắng âm thầm kết hợp những ứng cử viên trẻ gốc Việt tại những đơn vị bầu cử không cần tranh phiếu Việt với nhau. Tối ưu là vận động chung với nhau cho đỡ tốn. Còn không vận động chung với nhau được thì cũng không nên đánh phá ngầm nhau, đau lòng, buồn tình cử tri người Mỹ gốc Việt. Đi riêng làm chung, hay đi riêng làm riêng mà tôn trọng cái khác biệt của nhau vẫn tốt đẹp hơn đánh phá nhau, chăûng những không cần thiết, làm mất phiếu của nhau, mà còn phá phiếu Viêt của tập thể người Việt, làm yếu khối phiếu Việt dưới cái nhìn của các sắc tộc khác trong xã hội Mỹ. Có nhiều vị lãnh đạo tinh thần và các nhân sĩ trong cộng đồng đã khuyến khích, trong chỗ riêng tư, các ứng cử viên trẻ Việt cùng đơn vị thừa hay đủ ghế để tranh cử vào, đừng tranh chấp không cần thiết, khuyên can các ứng cử viên đừng vận động xé phiếu Việt, bỏ phiếu độc chiết cho mình. Báo chí, phát thanh, phát hình tiếng Việt một số rất lớn đã mặc thị xem như nguyên tắc lương tâm Việt , giúp cho đoàn kết xây dựng, chớ không tiếp tay cho phe phái chia rẽ người Việt trong mùa bầu cửû. Nên đã thấy có một vài ứng cử viên nói trên truyên thông đại chúng, hợp tác xin phiếu Việt với nhau, không tranh chấp với người cùng ứng cử.
Nhưng không ít cử tri gốc Việt thiết tha với sự thuần nhứt của cộng đồng người Việt, với sự lớn mạnh của thế lực chánh trị Việt trong dòng chánh chánh trị Mỹ, chưa hài lòng. Một, vì chưa chấm dứt tiếng rù rì, tuyên truyền rỉ tai chỉ bỏ một phiếu duy nhứt, phiếu độc chiết cho một ứng cử viên Việt.
Hai, vì ứng cử viên gốc Việt chưa xuất hiệân chung với nhau trong vận động để xây dựng lá phiếu trước công chúng, mà lời phát biểu trực tiếp hay gián tiếp dễ gây mất đoàn kết càng gần ngày bầu cử càng tăng cường độ và nhịp độ.
Bản chất người Việt, xã hội Việt ít nói mà nhìn kỹ và nhớ dai. Mọi tinh thần phe phái cá nhân, mọi "ý đồ" độc quyền đại diện, và mọi tự tôn tự đại của ứng cử viên gốc Việt, mọi mánh khoé xé phiếu Việt vì quyền lợi riêng thực sự không cần thiết, sớm muộn gì cũng bị lộ và phản ứng.
Tính đảng Dân Chủ, Cộng Hoà đối với người Mỹ gốc Việt vẫn không nặng bằng, không ưu tiên bằng tinh thần đấu tranh cho tự do, dân chủ, nhân quyền VN. Thế hệ thứ nhứt, những ngưới có tuổi tuy tiếng Mỹ nói còn accents, nhưng là thành phân cử tri siêng năng, mẫn cán nhứt và từng có nhiều kinh nghiệm về những ứng cử viên mị dân, cá nhân, ích kỷ.
Cử tri Vietnamese Amercans trẻ lẫn già công chính thừøa biết và vẫn nhớ. Trong tiếng người Mỹ gọi người Việt định cư, nhập tịch Mỹ, thành công dân Mỹ ở tại Mỹ-- như cử tri trong cuộc bầu cử 2 tháng 10, năm 2004 này -- có chữ Việt Nam, và liệt vào thành phần người Mỹ gốc Á châu (Asian Americans) của xã hội học. Do đó tính Việt (quyền lợi, bản sắc, văn hoá Việt, v.v.) muốn hay không muốn cũng là một yếu tố trong chọn lựa và quyết định về lá phiếu của người Mỹ gốc Việt. Chớ không phải vì đầu óc chủng tộc hẹp hòi, hay chủ nghĩa quốc gia quá khích. Out of Many One, là phương ngôn Mỹ đoàn kết thống nhứt Mỹ, nhưng trong cái thống nhứt "One" đó, không chối bỏ, phủ nhận cái "Many" được. Cho đến bây giờ qua các bầu cử địa phương, các nhà quan sát thấy sự chọn lựa lá phiếu của cử tri Mỹ gốc Việt dựa vào yếu tố Việt nhièu hơn là cá nhân, đảng phái, chương trình ứng cử của ứng cử viên. Và khuynh hướng chung và trội yếu của cử tri người Mỹ gốc Việt trong cuộc bầu cử này là muốn ứng cử viên gốc Việt đoàn kết thực sự với nhau.. Tuyệt đối không vận động phá phiếu Việt của nhau.
4.000 năm văn hiến Việt, 75 ngàn cử tri ở Quân Cam đang nhìn các ứng cử viên gốc Việt. Và bà con cô bác người Việt đang thừa phương tiện cũng như đủ kinh nghiệm để giám sát các anh chị ứng cử viên khi tranh cử có phá hoại sự đoàn kết Việt hay không, có làm yếu khối phiếu Việt hay không, một cách không cần thiết và có hại cho cộng đồng thiểu số người Việt hay không. Tưởng hễ gốc Việt là cử tri gốc Việt dồn phiếu cho là một sai lầm. Và bà con cô bác sau này có cả một nhiệm kỳ của đại diện dân cử ø, quá thừa thì giờ để đánh giá các đại diện dân cử do lá phiếu Việt làm ra có đại diện cho quyền lợi sắc tộc Việt trong chánh trường là sân khấu thu nhỏ lại của xã hội đa văn hoá, đa sắc tộc, đa nguyên, là Mỹ này không.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình