Trong các chiến dịch tranh cử, không những các ứng cử viên dùng quảng cáo như quảng cáo thương mại trên truyền hình mà còn dùng kết quả thăm dò thực hiện có hậu ý để vận động cho mình và hạ đối thủ nữa.
TNS Hillary trong suốt thời gian vận động cuộc bầu cử sơ bộ, cho đến mới đây cuộc thăm dò nào Bà cũng dẫn đầu. Nhưng vào lúc còn 38 ngày nữa là có đại hội bầu sơ bộ chọn ứng cử viên của Đảng Dân chủ, kết quả thăm dò của Viện Zogby cho biết Bà thua các ứng cử viên hàng đầu của Đảng Cộng Hòa. Cuộc thăm dò của Viện Zogby làm trên một 9,150 người chọn trên khắp nước Mỹ, từ ngày 21 đến 26 tháng 11, với xác suất 1%. Kết quả đối với các ứng cử viên hàng đầu của Đảng Cộng Hòa, TNS Hillary Clinton được 38% so với 42% của TNS John McCain, được 42% so với 43% của Thị Trưởng Rudy Giuliani, được 40% so với 43% của Cựu Thống đốc Massachusetts, Mitt Romney.
Còn quảng cáo truyền hình tranh cử trong đầu mùa này, thì nhiều dấu chỉ cho thấy nói ít mà ý nhiều, lời êm mà nghĩa thấm, đối với cả các ứng cử viên Cộng Hòa lẫn Dân Chủ (theo thứ tự abc chữ Việt).
Một là vấn đề chi phí, quảng cáo tranh cử trên truyền hình càng ngày càng mắc. Mắc hơn quảng cáo thương mại trên truyền hình vốn đã mắc hơn vàng rồi. Hai là vấn đề pháp lý mà cá nhân ứng cử viên và truyền hình chuyên chở muốn tránh rắc rối với pháp luật. Ba là quần chúng không thích những dao to búa lớn, xài sẽ phản tác dụng. Mạn phép xin đơn cử vài thí dụ điển hình để minh họa.
Phía Cộng Hòa, Ô Cựu Thống đốc Massachusetts, Romney người ra tranh cử sau nhưng được nhiều chú ý. Trong một quảng cáo truyền hình thương mại tranh cử, Ong xuất hiện bên cạnh một cái bàn ăn với vợ, Bà Ann, chung với 3 con trai lúc còn nhỏ, nói với vợ, "Bà chỉ dạy cho con nên xem TV nào. Cần một gia đình với đạo lý, nơi mà tình yêu nước, nơi mà lòng cương quyết, nơi mà tất cả những đặc tính thuộc về nền văn hóa Mỹ được dạy dỗ cho con cái chúng ta."
Quảng cáo truyền hình này không trắng trợn nói gia đình của Romney là gương mẫu Mỹ, nhưng nói lên một cách tế nhị gia đình Ong như vậy. Theo nhận xét của Giáo sư Ken Goldstein, dạy khoa chánh trị ở ĐH Wisconsin nhận thấy, Ô Romney muốn đưa lên một sự tương phản tinh tế với cuộc đời của những ứng cử viên đối thủ đã ly dị và tái hôn hơn một lần - đặc biệt là Ô Giuliani đã có một cuộc ly dị ồn ào và chán chê khi còn làm Thị Trưởng New York.
Ô. Romney không đưa ra một khẩu hiệu phản tuyên truyền trắng trợn thường tình, rằng đối thủ của Ong, "Rudy có ba người vợ, và con của Ong ta không thèm nói chuyện với Ong ta." Ong Rommey cũng không chê những ứng cử viên của đảng Cộng Hòa có một gia đình đàng hoàng như Ong, mà nói bóng gió về tinh yêu nước, rằng chính Ong nhìn những người con rất đẹp trong quân phục mà thực sự đó là những người tốt.
Còn Ô. Cựu Thị Trưởng Giuliani hóa giải, thú nhận dân chúng Mỹ sẽ thấy Ong không hoàn hảo, tức có những vấp váp nhỏ để làm nổi bật cuộc đời nhiều thành tích phục vụ như một thị trưởng đã điều hành thành công trong việc cứu trợ và ổn định tình hình thành phố sau cuộc khủng bố 911.
Còn TNS McCain dù là một phi công chiến đấu bị rớt, bị cầm tù vẹn tròn sĩ khí trong Chiến tranh VN, nhưng không trực tiếp nói một chữ một lời về việc Ong bị cầm tù. Ong không cần phải nói như thế, vì ai cũng biết quá rành. Người ta chỉ thấy vị TNS ở TB Arizona nhắc khéo và nói đùa, mình không được xem đại nhạc hội hồi năm 1969 vì Ong bị trói vào thời gian ấy. Và sau đó người ta thấy trên truyền hình tấm hình đen trắng, lốm đốm của một người phi công bị thương nằm trên giường bịnh ở Hà nội.
Phía Dân Chủ, bà Hillary Clinton, theo thăm dò cho biết là một ứng cử viên mạnh dạn và nhiều kinh nghiệm, thường dẫn đầu, nhưng không phải là một người nhiệt tâm. Bà hóa giải bằng một quảng cáo mà Hillary không xuất hiện trên quảng cáo dù quảng cáo đó bà trả tiền. Một nữ y tá tên Joe Ward xuất hiện trên quảng cáo truyền hình nói con trai của Bà cần cấy tủy, "Chúng tôi gọi cho TNS Clinton và xin giúp đỡ. Ngày hôm sau văn phòng của Bà gọi lại, cho chúng tôi biết bịnh viện sẽ chịu phí tổn cấy tủy.. Tôi tin tưởng người đàn bà cứu mạng sống cho con tôi, và bà đã làm." Bà Clinton không nói một lời, một chữ nào trong quảng cáo nhưng ai cũng hiểu Bà Clinton đã tranh đấu, thuyết phục các viên chức Medicaid, nhà thương ở Minnesota để con trai của người y tá được cấy tủy miễn phí. Một việc nhỏ mà Bà cũng lo làm cho được thì vấn đề Medicare, Medicaid liên quan đến cả tầng lớp người già, nghèo, và trẻ em, gần như chuyện quốc gia đại sự của xã hội Mỹ, thì Bà đâu có bỏ qua. Ý nhiều, nói thêm mà rất thấm.
Quảng cáo truyền hình ấy vừa nâng Bà vừa hạ đối thủ đáng gờm của Bà trong đảng Dân Chủ là TNS Barack Obama. Trước đó TNS Obama có kêu gọi một sự thay đổi thục sự và ngay thẳng chương trình An Sinh Xã Hội. Ong nói "Tôi không muốn để ngón tay ra ngoài gió và xem thăm dò nói gì; tôi muốn đưa cả nước đến đoàn kết để cùng chung giải quyết vấn đề". Quảng cáo của TNS Ô Obama cũng không kém. Không nhắc tới tên Bà Clinton. Nhưng khi nói không muốn thấy thăm dò nói gì là Ô Obama ám chỉ TNS Hillary Clinton, người luôn dẫn đầu trong các cuộc thăm dò trong số ứng cử viên Dân chủ và gián tiếp nhắc lại dư luận cho rằng TNS Hillary Clinton, ở Washington quá thận trọng, không có giải pháp cụ thể trong vấn đề An Sinh Xã Hội.
Gần đây sinh hoạt hội họp của người Mỹ gốc Việt cũng đi theo khuynh hướng tốt trên. Ban tổ chức bớt kính thưa quí Ong, quí Bà, và quí trẻ em. Hội họp bớt giới thiệu từng người tràng giang đại hải dù người tham dự hầu như "quá biết" biết nhau như trong một đại gia đình. Diễn giả trong các sinh hoạt công cộng bớt nói về mình mà đi thẳng vào đề, chớ không thao thao bất tuyệt những danh từ, những câu sáo mòn trống rỗng nữa. Cử tọa thường được yêu cầu nói ngắn gọn, tránh lập lại những gì người trước đã nói. Phần đóng góp ý kiến từ quần chúng cử tọa được chú ý hơn, dành nhiều thì giờ hơn. Và quan trọng nhứt là bớt rất nhiều những lời dao to búa lớn, đối thoại xỉ vả nhau, và những hình ảnh treo cổ, lôi đầu trong các cuộc họp hành, biểu tình, và trên báo chương.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình