Những cái tên quen thuộc với người Việt Nam toàn cầu, và với cử tri người Mỹ gốc Việt trong những cuộc bầu cử Tổng Thống Hoa Kỳ những năm gần đây là McCain, là Clinton, là Bush… Trong khi đó, cái tên Obama xuất hiện nghe xa lạ dị thường, có vẻ như của một thế giới khác. Thực ra, hình ảnh Việt Nam vẫn không xa rời với chính trị Hoa Kỳ, bất kể là chính khách nào, dù là chưa từng liên hệ gì với Việt Nam như Barack Obama.
Cuộc Chiến Việt Nam đã trở thành quá khứ với những chia rẽ cay đắng trong dư luận Mỹ, nhưng cũng trở thành một phần kinh nghiệm chiến tranh cho những người Mỹ từng nhìn thế giới như cuộc chiến giữa các thế lực thiện và ác (cách trình bày của TT Bush con, khi nói về cuộc chiến chống khủng bố), hay như cuộc chiến ngăn cản làn sóng chủ nghĩa cộng sản (cách trình bày của TNS John McCain, khi viết bài luận đề năm 1974 cho National War College, Đại Học Chiến Tranh Quốc Gia của Hoa Kỳ). Đó là phía những người Cộng Hòa.
Trong bầu không khí như thế, hình ảnh những chính khách Dân Chủ có liên hệ tới Việt Nam vẫn hiện ra theo các cách khác. Như TNS John Kerry, người một thời tham chiến tại Việt Nam và trở về Hoa Kỳ hoạt động phản chiến, đã thất cử thê thảm trước ông Bush trong cuộc bầu cử năm 2004. Hay như Bill Clinton, thắng cử hai nhiệm kỳ Tổng Thống nhờ các khẩu hiệu và chiến lược kinh tế, bất kể hình ảnh thời đi học trốn lính.
Liên hệ với Việt Nam thực ra là lưỡng đảng Hoa Kỳ đều có những gắn bó chặt chẽ. Chính Tổng Thống Dân Chủ Bill Clinton đã thúc đẩy ngoại giao Hoa Kỳ với Việt Nam tới nhiều bước tiến mới, gỡ nhiều rào cản, và thực tế cũng đã cứu nguy cho kinh tế Việt Nam. Chính Tổng Thống Cộng Hòa George W. Bush đã đẩy ngoại giao giữa Mỹ với VN thêm các quan hệ thân thiết hơn, từng tiếp đón Thủ Tướng CSVN Phan Văn Khải năm 2005, rồi tiếp đón ông chủ tịch nước CSVN Nguyễn Minh Triết năm 2007, và sẽ tiếp đón Thủ Tướng CSVN Nguyễn Tấn Dũng tuần sau. Bản thân ông Bush cũng đã tới Hà Nội dự hội nghị APEC 2006.
Nếu John McCain hay Barack Obama thắng cử Tổng Thống, tiến trình ngoại giao đó dự kiến vẫn không thể đảo ngược. Vậy thì tại sao, nhiều bản tin phân tích rằng người Việt, trong và ngoài nước, ưa thích John McCain hơn"
Thực tế, quá trình của Obama không có gì nhiều, không có gì đáng kể, mà thực tế toàn là khẩu hiệu hứa hẹn thay đổi và lối quy chụp rằng McCain là một "Bush nối dài," cho nên chúng ta sẽ khó đoán được các bước đi chiến lược quân sự của chính phủ Mỹ tương lai về Châu Á, nếu Obama thắng cử. Trong mấy ngày qua, Obama đã họp với các dàn cố vấn an ninh và quân sự của ban vận động của bà Hillary Clinton. Bản tin AP hôm Thứ Năm lại cho thấy rằng có vẻ như Obama có ý muốn tìm ứng cử viên Phó Tổng Thống nên là một cựu chỉ huy quân sự. Điều này thấy rõ là hợp lý, vì sẽ bù đắp hào quang quân sự vào chỗ mà ông Obama thiếu vắng. Nhưng ngôi sao lớn nhất là cựu Tướng Colin Powell chắc chắn sẽ không được mời làm ứng viên Phó TT, bởi vì hình ảnh cả 2 ứng viên đều là da đen chắc chắn không phù hợp với màn ảnh truyền hình, và là quá liều lượng với cả những người cấp tiến nhất.
Hình ảnh một cựu tướng lãnh, hay một cựu chỉ huy quân sự bên cạnh Obama là điều mà Đảng Dân Chủ đang cần. Thêm nữa, hình ảnh này sẽ bù đắp cho, hay trấn an được những người quan tâm, những quan ngại về lời Obama cam kết sẽ rút quân sớm ra khỏi Iraq -- thậm chí về các ngôn ngữ "rực lửa phản chiến" mà Obama đôi khi lỡ lời. Thí dụ, báo Chicago Sun-Times ngày 13-2-2007, bài của Lynn Sweet, viết rằng Obama đã xin rút lại lời đã buột miệng nói trong khi vận động ở New Hampshire rằng "sinh mạng lính Mỹ đã hoang phí tại Iraq…" Ong Obama xin chỉnh lại rằng "sự hy sinh của lính Mỹ là vô giá, không bao giờ là hoang phí…" và rồi ông sử dụng tài hùng biện để cải chính. Thực ra, chính ở các giây phút "thần khẩu hại xác phàm" mới cho thấy những hình ảnh mơ hồ tiềm ẩn trong tâm thức mỗi người. Và thực tế, đa số chính khách Dân Chủ đều muốn kết tội TT Bush bằng ngôn ngữ mạnh bạo như thế, nhưng lại e ngại làm tổn thương tới gia đình các tử sĩ.
Phía bên Cộng Hòa, chỉ riêng một McCain đã là đủ hào quang chiến tranh để nói chuyện với bất kỳ ai. Điều đặc biệt, McCain xuất hiện với người Việt có vẻ như trọn vẹn, và có thể làm hài lòng với mọi khẩu vị, với mọi lập trường. Nếu bạn là Cộng Hòa, bạn có thể nhớ rằng John McCain từng đứng ở thương xá Phước Lộc Thọ trong một cuộc vận động tại Little Saigon mấy năm trước, nói về Cuộc Chiến Việt Nam là "The wrong guys won the war" (Bọn gian đã thắng cuộc chiến). McCain nói câu đó vào tháng 4-2000, ở Quận Cam, thủ đô người Việt tị nạn.
Nếu bạn là cựu quân nhân, hẳn là sẽ nhớ rằng McCain đã từng là tù binh ở Hỏa Lò, Hà Nội, sau khi phi cơ ông lái bị bắn rơi ở Hà Nội cuối tháng 10-1967, rớt xuống hồ trong khi bị thương, gãy xương ở hai tay và một chân, được vớt lên. Rồi ông cũng bị tra tấn trong tù, và được CSVN chiêu dụ quay phim để đọc lời kêu gọi đồng đội hãy buông súng và rời bỏ cuộc chiến, nhưng McCain đã liên tục từ chối bất kể nhiều lần bị biệt giam.
Sau này, một vấn đề được McCain nêu lên trong bài luận đề 1974 tại National War College là làm sao một số bạn tù của ông đã đầu hàng CSVN bằng cách hợp tác kêu gọi lính Mỹ buông súng… Nhưng ông vẫn luôn luôn đặt quyền lợi Hoa Kỳ lên trên hết, và chính ông đã giúp đẩy mạnh bang giao Việt-Mỹ.
Cuộc đời TNS John McCain y hệt như phim ảnh. Cha ông là Đô Đốc John Sidney McCain, Tư Lệnh Quân Lực Mỹ Vùng Thái Bình Dương. Con trai ông là Jimmy McCain, năm nay mới 19 tuổi, bây giờ đang tham chiến ở Iraq. Và tuần này, vợ ông là bà Cindy McCain đang ở Nha Trang làm từ thiện để giúp trẻ em dị tật Việt Nam. Chính hình ảnh làm từ thiện của bà Cindy đã cho thấy một phương diện khác của ông McCain, và khuôn mặt đầy từ tâm của ông John McCain đã luôn luôn được nhớ tới qua Tu Chính An McCain, một đạo luật di trú đã giúp thêm hàng chục ngàn người Việt sang Hoa Kỳ.
Nhưng ông Obama cũng là một cốt truyện đầy hứng thú khả dĩ làm phim được: một người da đen đầu tiên được một trong lưỡng đảng Hoa Kỳ đề cử ra tranh chức Tổng Thống, và bản thân ông cũng là con của một người di dân từ Châu Phi và là người mang hai dòng maú đen trắng. Dù vậy, vẫn còn thiếu mùi thuốc súng.
Ong Obama sẽ chọn người đứng phó nào để có đủ hào quang quân sự trong một thời chinh chiến điêu linh thế này" Hay là chỉ đơn giản làm như Bill Clinton đã từng đánh bại những hào quang quân sự của Bush Cha và Bob Dole bằng các cam kết thành tựu kinh tế"
Lá phiếu của cử tri Việt sẽ hướng về ai" Điều chắc chắn là, cử tri Việt vẫn quan tâm nhất về tình hình nhân quyền tại Việt Nam.
Tuần sau, cả McCain và Obama đều sẽ gặp ông Nguyễn Tấn Dũng trong buổi tiếp tân do TT Bush thực hiện. Cả hai ứng viên đều sẽ bày tỏ quan điểm về nhân quyền và dân chủ với ông Dũng. Thấy rõ, dự kiến ông Dũng cũng sẽ nói kiểu như ông Khải, ông Triết đã nói. Vấn đề sẽ chỉ còn là, cử tri chúng ta có thể tin là McCain, hay Obama, sẽ có giúp được tăng tốc nhân quyền ở VN hay không.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình