Khắp nước Mỹ nạn băng đảng đều có. Có nơi băng đảng làm điêu đứng nhiều khu phố. Dù nạn băng đảng Mỹ có khuynh hướng giảm, Mỹ vãn là nước dẫn đầu về nạn băng đảng so với các nước kỹ nghệ hoá tiền tiến, như Nhựt và Anh. Và người Việt định cư ở Mỹ gần 30 năm, ít nhiều cũng bị tiêm nhiễm tệ nạn này, nhứt là lớp trẻ. Cụ thể như nạn băng đảng trẻ VN ở miền Nam tiểu bang Mississippi do báo địa phương Sun Herald phân tích sau đây.
Vị Linh mục Công giáo La Mã sở tại không đồng ý với chuyên viên về băng đảng của Cảnh sát địa phương Mỹ về động lực của nạn băng đảng của người Mỹ gốc Việt trẻ, nhưng xác nhận một sự thật: băng đảng thanh thiếu niên Việt đã làm cuộc sống của người Việt ở Nam Mississippi lúc nào cũng nơm nớp lo sợ.
Báo nói trên viết trên thanh thiếu niên Mỹ gốc Việt tham gia vào băng đảng trên toàn nước Mỹ, chiếm 2% (US Census 2000). Tại TB Mississippi, ở Miền Nam có 7.370 người Mỹ gốc Á châu, trong đó 58% là người Mỹ gốc Việt, tức 4.264 người. Dấu chỉ để nhận dạng thanh thiếu niên gốc Việt tham gia băng đảng khá rõ. Trên mu bàn tay hay cánh tay, 3 chấm thẹo đốt bằng thuốc lá, hình tam giác là nhóm Bạc Mạng. 5 chấm theo hình con số 5 là nhóm Bạn Vàng. Chấm phỏng càng kéo dài là người càng "chịu chơi". 4 chữ T là chữ đầu của 4 chữ Việt tình, tiền, tù và tội. Có người thêm chữ T thứ năm có nghĩa Thù phải trả. Có ngưòi đốt thành chấm thẹo, có người xâm thành hình Bộ mặt Vui và Buồn là nhóm "Cười bây giờ khóc sau."
Nhưng nhóm nào cũng làm khổ các khu phố của đồng bào mình, người Mỹ gốc Việt, trong vùng Nam Mississippi. Và cảnh sắt chống tội phạm có tổ chức và tội phạm băng đảng đang nhức đầu đối phó. Nhưng nhà phạm tội học của cơ quan cưỡng hành luật pháp Mỹ khảo luận cho biết, tuy thanh thiếu niên gốc Việt tham gia băng đảng chỉ chiếm có 2% trong tổng số băng đảng trên toàn nước Mỹ, nhưng đại đa số băng đảng gốc Việt trẻ này dồn về Nam Missisippi như một " nhà an toàn" (safe house).
Tác phong và hành động của số băng đảng trẻ gốc Việt này dù đã thực sự "Mỹ hoá" nhưng khác với những băng đảng trẻ cùng trang lứa Mỹ, theo nghiên cứu của Bộ Tư Pháp Mỹ. Cái khác đó là số băng đảng trẻ gốc Việt chỉ chú mục vào những mục tiêu vốn là đồng bào Việt để gây kinh hoàng và trả thù những người Mỹ gốc Việt, thành viên của cộng đồng cùng văn hoá với họ.
Nhà chức trách Mỹ chú tâm đặc biệt đến những động lực có tính văn hoá đã thúc đẩy thanh thiếu niên Mỹ gốc Việt tham gia vào băng đảng. Có nhiều như hàng rào ngôn ngữ Anh văn, bối cảnh văn hoá và lịch sử là những động lực thúc đẩy phát tiển tệ nạn xã hội này và cũng là những trở ngại làm cho việc bài trừ tệ nạn ấy. Jerome Lorrain, Trưởng đoàn đặc nhiệm của FBI trụ sở đặt tại Pascagoula cũng không bi quan vì khuynh hướng cho thấy việc bắn người khi xe chạy, hình thức bạo lực thường xảy ra nhứt, vẫn ở mức độ bình thường, nên tin rằng nạn thanh thiếu niên gốc Việt làm băng đảng trong tương lai gần không tăng.
Khảo cứu của đoàn đặc nhiệm thuộc Bộ Tư pháp Mỹ cho biết nạn thanh thiếu niên Việt làm băng đẳng bắt đầu có ở khắp nước Mỹ, sau ngày Saigon bị sụp đổ. Số người tỵ nạn CSVN đến Mỹ mang theo mình tâm tư của những người không tin vào chánh quyền. Và thanh thiếu niên sanh ra hay đến Mỹ vào tuổi quá nhỏ không tin vào những bậc trưởng thượng trong gia đình nữa. Trong khi đó các bậc trưởng thượng gia đình Việt ấy chẳng những mang theo mình sự nghi kỵ chánh quyền như hồi còn ở nước nhà và muốn bão tồn nền tảng gia đình VN. Thế cho nên thanh thiếu niên sanh trên đất Mỹ phản ứng lại. Lớp trẻ VN biết văn hoá VN là một lối sống hiền hoà, cần cù làm việc, hướng về gia đình, và trọng người có tuổi. Nhưng tuổi trẻ VN ở Mỹ muốn độc lập, muốn có những gì những bạn trẻ đồng trang lứa Mỹ có, trong khi gia đình VN không thể cung ứng được và không muốn con em đua đòi vì trái với tánh cần kiệm, khiêm cung cố hữu của văn hoá Việt. Và sự khác biệt giữa hai thế hệ đó là con đường băng đảng xen vào, bằøng cách cung ứng cho thanh thiếu niên Việt những nhu cầu tinh thần, như tự do, độc lập, cá nhân và nhu cầu vật hất như xe cộ, quần áo, đàn điếm và thuốc saí đi vào. Việc móc nối buôn lậi, trộm cướp, giết ngưòi mươn là cách kiếm tiền mau..
Theo giới chuyên viên phạm tội học và điều tra tội phạm băng đảng cho biết lớp trẻ sanh ở Mỹ dễ tiêm nhiễm và bắt đầu quen với bạo lực đỗ máu, ghét chánh quyền và cảnh sát của xã hội Mỹ. Họ đem những hình ảnh bạo lực và hận thù đó vào cộng đồng người Việt thay vì vào xã hội Mỹ nói chung vì họ là thiểu số và bị nhiều cản trở bên ngoài. Động lực hướng nội ấy đưọc kích thích mạnh bởi hai đặc tính sống cố hữu của người Việt dù đã qua Mỹ. Đó là thói trữ tiền mặt, trữ vàng ròng của ngưòi lớn tuổi, và thói im lặng chịu đựng không tin chánh quyền nên không khai báo khi bị trấn lột, sợ bị trả thù. Số tội phạm mà người Mỹ gốc Việt lớn tuổi là nạn nhân cao hơn số thực sự đã xảy ra rất nhiều ở Nam Mississippi, theo nhận định của đoàn đặc nhiệm FBI.
Trên đây là quan điểm của nhà cầm quyền bài trừ tội phạm của Mỹ. Nó không đồng thuận với quan điểm của những nhân vật lãnh đạo đoàn thể và lãnh đạo tinh thần của cộng đồng VN sở tại. Quí vị này cho rằng qui trách cho nền văn hoá Việt là nguyên nhân của nạïn băng đảng thanh thiếu niên là bất công. Tiêu biểu như Linh mục Athony Đoàn Trần, dòng Sacred Heart của Giáo hội Công giáo ở thành phố DeLisle, lý luận những tội phạm mà thanh thiếu niên đang làm ở Mỹ là những tội phạm thanh thiếu niên rất ít làm ở VN. Thanh thiếu niên VN ở Mỹ làm những hành động đó ở Mỹ vì "bắùt chướùc trên truyền hình và cách đối xử của trẻ em Mỹ đối với cha mẹ." Những loại tội đó là một điếm nhục, một đau khổ lớn cho gia đình và cộng đồng người Mỹ gốc Việt, dưới cái nhìn của phong tục Việt trong lẫn ngoài nước, xưa cũng như nay.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình