Tham nhũng là chuyện muôn đời của nhân loại, nhưng vẫn có những cơ chế xã hội của nhân loại mà chuyện tham nhũng sẽ được giảm bớt, hay gần như là không thể có trong đời thường, nếu ánh sáng minh bạch lúc nào cũng chiếu rọi trong mọi hành vi người cầm quyền. Nan đề của Việt Nam là làm sao tạo ra cơ chế ánh sáng chiếu rọi để không hành vi mờ ám nào có thể dám làm, và nếu làm thì cũng khó thể che giấu.
Nói tham nhũng giảm bớt hay "gần như không thể có trong đời thường" là chuyện có thật, mà nhiều triệu người Việt Nam đang chứng kiến ở nhiều nước họ đang định cư. Thí dụ như tại Hoa Kỳ, người đời thường với sinh hoạt đời thường kể như là không hề thấy chuyện tham nhũng, chứ đừng nói gì tới chuyện một hôm trở thành nạn nhân của tham nhũng. Từ chuyện nhỏ như xin giấy tờ - thẻ xanh, căn cước, bằng lái xe, sổ thông hành - cho tới chuyện rắc rối như xin giấy phép mở tiệm, mở công ty… đều thực hiện được nhanh nhẹn và tốn lệ phí rất là thấp, và lệ phí này ghi rõ ra, chứ không che giấu gì. Tham nhũng chỉ là chuyện mà người đời thường khó thấy, có thể ở cấp cao hơn và ở các "phi vụ kinh doanh" đặc biệt.
Nhưng tại Việt Nam, từ ngõ hẽm tới đầu phố lúc nào cũng nghe râm ran chuyện tham nhũng. Từ nhiều thập niên tới giờ rồi, vẫn không thôi. Hiển nhiên là vì cán bộ công chức không sống nổi với đồng lương bình thường. Còn nhớ cách nay vài năm, trên trang Thư Giãn của tờ Tuổi Trẻ, nhà báo Xuân Giang viết chuyện cười và ghi rằng theo thống kê, hơn 99,9% những kẻ tham nhũng đều có vợ... Điều đó không có nghĩa độc thân là không tham nhũng, mà chỉ đơn giản là khi có vợ thì các chi phí tăng vọt, đủ thứ chuyện để mua sắm, lễ nghĩa, sinh con, vân vân. Thế thì, cán bộ mà không tham nhũng thì không sắm nổi một cô vợ (nói theo kiểu của thời chưa bình đẳng nam nữ), hoặc không gìn giữ nổi gia đình.
Bản tin đài VOA hôm 2-7-2008 cho biết rằng nước Uc sẽ "giúp Việt Nam chống tham nhũng," và đặc biệt "sẽ giúp đào tạo về chống tham nhũng cho các đảng viên cấp cao của Đảng Cộng Sản Việt Nam." Câu chuyện có vẻ như một biến tấu mới của trang Thư Giãn của tờ Tuổi Trẻ với dòng chữ ghi chú là "cấm cười."
Có thực rằng cán bộ đảng viên cấp cao của Đảng CSVN không tham nhũng" Có thực rằng cán bộ đảng viên cấp cao của Đảng CSVN sẵn sàng truy quét tham nhũng" Có phải rằng nước Uc đang xúi giục nội chiến trong nội bộ Đảng CSVN" Bởi vì tham nhũng đâu có phải là người ngoài đảng. Đơn giản, phải là người có quyền lực mới có thể tham nhũng. Tham nhũng với hối lộ là cặp anh em song sinh. Cả tham nhũng và hối lộ là nhờ quyền lực, luôn luôn là thế. Chuyện nhỏ có thể là khi các cán bộ dẫn bạn bè vào quán nhậu, mà khi đứng lên thì chủ quán không dám tính tiền, nói rằng chủ quán nổi hứng mời chỉ vì tình thân với quan lớn. Chuyện nhỏ cũng có thể là nhân ngày Tết, hay nhân ngày xếp lớn thăng cấp, các cán bộ nhỏ tới tận nhà trao quá tặng - kiểu xưa cổ là tặng "đổng, đài, hay xế" (đồng hồ, máy radio hay TV, xe đạp hay xe gắn máy), kiểu tân thời là tặng "ghế" (gái), hay du lịch thư giãn, hay đơn giản là vàng bốn số 9. Còn chuyện lớn là khi ăn phần trăm tiền dự án, hay ăn chận nguyên cả xe xi măng hay nguyên vật liệu xây dựng, ăn rừng, ăn biển… Tất cả đều từ quyền lực mà ra, và đều do thiếu vắng ánh sáng minh bạch chiếu rọi vào.
Bản tin đài VOA kể chuyện thư giãn kiểu mới đó, trích như sau:
"Tân Hoa Xã trích tin báo Tuổi Trẻ cho hay Bộ Trưởng Ngoại Giao Australia Stephen Smith đang viếng thăm Việt Nam tuyên bố rằng Australia sẽ cung cấp một ngân khoản lên tới 500 ngàn đô la Mỹ để yểm trợ cho một chương trình đào tạo dành cho các viên chức cấp cao của Việt Nam để củng cố công tác phòng ngừa, phát giác và thi hành luật lệ chống tham nhũng.
Ghé thăm Việt Nam trong hai ngày kể từ ngày thứ Ba, ông Smith nói rằng nạn tham nhũng là mối đe dọa lớn lao cho sự phát triển kinh tế của Việt Nam trong tương lai vì tạo khó khăn cho công cuộc đầu tư, gây phương hại tới phẩm chất căn bản của các dịch vụ y tế và xã hội. Theo ông, giới nghèo khó tại Việt nam là giới phải gánh chịu những hậu quả nặng nề nhất của tệ nạn này.
Tin của Đài Phát Thanh Australia cho biết trong chuyến viếng thăm Việt Nam đầu tiên với tư cách Bộ Trưởng Ngoại Giao, ông Smith đã dùng bái diễn văn đọc trước Phòng Thương Mại Australia tại Việt Nam để kêu gọi Việt Nam thực hiện nhiều cải cách kinh tế hơn nữa…" (hết trích)
Câu chuyện thư giãn mà Ngoại Trưởng Uc đóng vai chính thực ra còn thiếu nhiều mắm muối, chưa hấp dẫn, còn thiếu nhiều kịch tính. Toàn văn bản tin không nhắc gì tới "cụ bà 75 tuổi chống tham nhũng đoạt giải thưởng Liêm Chính" - đó là cụ bà Lê Hiền Đức, sau nhiều năm được Đảng CSVN ca ngợi về vai trò viết thư tố tham nhũng đã được thế giới công nhận vào tháng 12-2007, là khi cụ bà "Lê Hiền Đức được tổ chức Minh Bạch Quốc Tế chọn nhận giải liêm chính năm 2007… Cụ Đức được tổ chức tranh đấu bất vụ lợi đặt cơ sở tại Berlin ca ngợi nhờ đã xả thân tranh đấu chống mọi hành vi tham nhũng cho dù là tham nhũng trong trường học hay những vụ hối lộ cảnh sát trên đường phố."
Bây giờ thì cụ bà đã lui vào bóng tối. Vai trò biểu diễn cho thế giới xem đã qua rồi. Nhưng ít nhất cũng "vớt được một con nhạn"… Con nhạn này là Ngoại Trưởng Uc, sẵn sàng cúng nửa triệu đô cho đảng CSVN.
Nhưng thực tế, cũng có thể là chính phủ Uc Châu, nơi có nhiều trăm ngàn dân gốc Việt liên tục áp lực về nhân quyền và dân chủ, muốn tặng cho người Uc gốc Việt một món quà, để chứng tỏ là Uc cũng chia sẻ nỗi quan tâm của người dân gốc Việt.
Chống tham nhũng. Đúng vậy, chống tham nhũng. Đó là sáng kiến lớn để xây dựng VN. Hãy hình dung rằng ông Ngoại Trưởng Uc nửa đêm giật mình thức giấc, nghe văng vẳng bên tai mấy lời nhắn là hãy giúp cho nhà nước CSVN chống tham nhũng. Haỹ hình dung rằng Ngoại Trưởng Stephen Smith bèn chồm dậy, bật máy điện toán, nối mạng vào xem cơ chế chống tham nhũng của Hà Nội ra sao.
Ngoại Trưởng Smith vào ngay trang web có tên là "Cổng Thông Tin Chống Tham Nhũng - Thanh Tra Chính Phủ," có địa chỉ là http://chongthamnhung.thanhtra.gov.vn/. Trang web này là báo mạng và là một công cụ lớn của cơ sở gọi là "Cơ quan chủ quản: Thanh Tra Chính Phủ" tại Hà Nội, nguyên thành lập trong năm 2005.
Ngoại Trưởng Smith mới khám phá rằng bài mới nhất ngay giữa trang là cuối năm 2007. Bản tin gần nhất đó trích như sau:
"Tổng Thanh tra Trần Văn Truyền:
Phải chống tham nhũng bằng các giải pháp đồng bộ
07/12/2007 12:44' PM
Điểm mấu chốt, xương sống của Chiến lược PCTN là xây dựng sự công khai minh bạch. Đây là một vấn đề lớn, không phải chỉ làm trước mắt mà phải làm rất kiên trì, lâu dài và phải có nhiều giải pháp mới làm được. Trong Chiến lược này, cần tính đến việc phát huy vai trò của các tổ chức xã hội bởi PCTN là phải phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và của toàn dân…" (hết trích)
Xin nhắc rằng, trang web Chống Tham Nhũng đó đăng bài cuối là ngày 7-12-2008, và sau đó là tê liệt luôn. Có phải là nhà nước CSVN đã đẩy các quan thanh tra "nhập thất ngồi thiền" từ sau ngày này" Hay bởi vì tháng 12-2007, một cơ quan quốc tế ở Berlin đã trao giải chống tham nhũng cho cụ bà Lê Hiền Đức, và các vở kịch cần hạ màn, khỏi cần làm trang web này nữa" Hay chỉ vì tiền quỹ làm trang web đã bị chính các quan xà xẻo, bày trò tham nhũng cạn quỹ rồi" Hay chỉ đơn giản là trang web này bị bọn tham nhũng cho tin tặc đánh sập từ mấy năm nay" Có trời mới biết.
Thế là Ngoại Trưởng Uc Stephen Smith mới nghĩ ra sáng kiến giúp Đảng CSVN chống tham nhũng. Thế nhưng, ông Smith không nhắc gì tới trang web "Cổng Thông Tin Chống Tham Nhũng" kia…
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình