Có Sớm Không"
Có sớm không" Câu hỏi này có thể đặt ra đối với hai vấn đề thời sự chánh trị hiện tiền. Tới cuối năm 2008 mới bầu cử bầu cử tổng thống Mỹ tới nhưng cuộc vận động tranh cử đã bắt đầu từ mấy tháng nay rồi. Và thập niên đầu của thế kỷ thế kỷ 21, người Mỹ có sẵn sàng để có một tổng thống phụ nữ hay da màu chưa.
Thứ nhứt là cuộc vận động tranh cử tổng thống năm 2008 này đông, sớm và tốn. Còn gần hai năm nữa cử tri mới đi bầu tổng thống vào tháng 11 năm 2008, mà bây giờ nhiều nhân vật của hai đảng đã rấp ranh tranh cử rồi. Nhiều nhân vật lắm, cả chục đủ đầu, khó mà nhớ hết tên. Dù hai đảng chưa bầu cử sơ bộ xong để chọn ứng cử viên tổng thống cho Đảng, nhưng đã có người lập bộ tham mưu, gây quỹ và chi phí cho cuộc vận động rồi. Theo nhà bình luận chính trị nổi tiếng Dan Balz, của nhật báo The Washington Post, sở dĩ nhiều người ra như vậy hai lý do chánh sau. Từ năm 1920 đến giờ, đây là lần đầu tiên cả Tổng Thống lẫn Phó Tổng Thống đều không ra tranh cử. Và chưa có ai thật sự dẫn đầu ở phía đảng Dân Chủ cũng như bên đảng Cộng Hòa, do đó mọi người đều tin mình sẽ có cơ hội được đảng đề cử và có cơ hội trở thành tổng thống.
Tiêu biểu, sớm nhứt có lẽ là TNS John F. Kerry (Dân Chủ -Mass.) thuê cố vấn và trả giá rất cao, chỉ tùy viên thôi mà đã $4,200 một tháng. Kế là TNS John McCain (Cộng Hòa -Ariz.) đã mướn người ở Hampshire và Iowa và lập hội ủng hộ. TNS Nghị Sĩ Hillary Rodham Clinton (Dân củ-N.Y.) đã tập trung bộ tham mưu hơn 70 người và đi đây đi đó, xuất hiện liên tục. Phải kể thêm một nhân vật đặc biệt nữa là TNS Barrack Obama,(Dân Chủ, Illinois) một Thượng Nghị Sĩ người da màu đen, ăn nói hoạt bát, có sức thu hút cao, đã xuất hiện nhiều lần, nhiều nơi, truyền thông đại chúng rất chú ý. Ở Mỹ không có tiền đừng nói làm chánh trị. Số quỹ gây được phần nào xem như thước đo hy vọng đắc cử của ứng cử viên. Theo Ô Steve Elmendorf, phó tổng quản trị chiến dịch tranh cử cho TNS Kerry năm 2004, chi phí kỳ tranh cử này leo thang, phải tốn số tiền kếch xù để thành lập nhiều toán vận động.
Thứ hai là vần đề người Mỹ có sẵn sàng cho một tổng thống phụ nữ hay da màu chưa. Trước đây cũng có phụ nữ ra tranh cử làm ứng viên tổng thống trong các kỳ bầu cử sơ bộ đảng. Nhưng theo nhà phân tích Dan Balz, muốn hay không muốn, người ta cũng thấy Bà Clinton là một phụ nữ được chú ý nhứt, có điều kiện thuận lợi hơn những nữ lưu trước. Bà có tiền, có tổ chức, có tiếng tăm hơn. Dư luận thăm dò sơ khởi bà đang dẫn đầu. Nhưng vẫn có 38 đến 40% người Mỹ nói thẳng thừng sẽ không bỏ phiếu cho Bà làm tổng thống. Có nhiều lý do, Bà có thể giỏi về giáo dục, xã hội, nội trị nhưng không thể điều hành chiến tranh mà nước Mỹ đang trong thời chiến chống khủng bố, trong đó chiến trường Afghanistan và Iraq là đang làm nước Mỹ lo lắng. Vợ chồng Clinton tượng trưng cho thành phần quá cấp tiến, cánh bảo thủ và trung hữu rất dè dặt nếu không muốn nói là không ưa. Do đó chưa chắc đảng Dân Chủ dồn phiếu cho Bà trong bầu cử sơ bộ, ngại mất số phiếu không nhỏ của cánh bảo thủ .
Con TNS Obama có sức lôi cuốn (charisma) thực đấy nhưng bị xem là người chưa có kinh nghiệm điều hành chuyện nước, việc dân, cấp tiểu bang và liên bang. Trong khi đó những thập niên trở lại đây ứng cử viên đắc cử tổng thông Mỹ, cử tri thường chú ý đến người có kinh nghiệm điều hành chánh quyền. TT Carter, Clinton, TT Bush đều có làm Thống Đốc ít nhứt một kỳ hay nhiều kỳ như TT Clinton hàng chục năm làm thống đốc.
Tuy nhiên không thể không chú ý đến sức lôi cuốn của TNS Obama, rất thu hút lớp trẻ. Thông minh, dĩnh ngộ, nhiều sáng tạo và viễn kiến, cộng thêm một nụ cười rất dễ gây cảm tình, và nhiều năm kinh nghiệm lập pháp cấp tiểu bang ở Illinois, không thể không xem Ông là một đối thủ đáng gờm của TNS Hillary Clinton được, trong cuộc bầu cử sơ bộ của Đảng Dân Chủ, vốn là đảng tự hào nắm được khối sắc tộc thiểu số ma rất người Da Đen là khối thiểu số lớn nhứt. Miền Nam nước Mỹ, các tiểu bang miền Nam là người Da Đen nhiều, phân nửa người Da Đen thường bầu cho đảng Dân Chủ. Tuy nhiên không phải cử tri da đen, nhân vật da đen là ủng hộ người Da Đen. Chưa chi đã có người Da Đen chống lại TNS Obama. Nghị Sĩ tiểu bang Robert Ford da đen, thuộc đơn vị Charleston nói: "Giới truyền thông đã biến ông này [Obama] thành người lớn hơn thực tế. Ông này chưa trải qua thử thách, nhưng họ đã làm ông ta trở thành giống như một ngôi sao nhạc rock." Ông Ford nói, một lý do khiến ông ủng hộ Nghị Sĩ Clinton của tiểu bang New York là vì ông không tin rằng Obama có thể thắng cử và ông lo ngại rằng sự đề cử vị nghị sĩ này có thể làm hại tới những ứng cử viên Dân Chủ khác.
Nhưng quan trọng nhứt là khối cử tri suy nghĩ và hành động vì truyền thống Mỹ và vì quyền lợi Mỹ. Trước khi một người Mỹ trở thành đảng viên Cộng Hòa hay Dân Chủ, người đó trước hết là người Mỹ. Trước khi nhìn lại màu da của mình, giới tính của mình, tìm hiểu nguồn gốc của mình làợ Á, Phi hay Aạu, công dân Mỹ xem quyền lợi Mỹ là gần gũi và thiết thực nhứt. Hai mẫu số chung của công dân Mỹ đó thường mạnh hơn tính đảng phái và tính sắc tộc. Chánh quyền dân cử Mỹ đã thành công tạo được mẫu số chung đó. Lịch sử Mỹ đã chứng minh, trên mặt trận ngoại giao, và chiến trường, nước Mỹ là một, phi đảng phái, phi sắc tộc. Phê bình, chỉ trích tổng thống, đất nước và con người Mỹ ở ngoại quốc, nói những lời có lợi cho kẻ thù, hại cho tinh thần chiến đấu và sinh mạng của quân nhân Mỹ; làm như vậy công luận Mỹ sẽ không tha thứ. Thí dụ như trường hợp cô đào hát bóng chụp hình ngồi tréo nguẩy trên cây súng từng bắn phi công Mỹ, tấm hình đã tạo tử vong chánh trị cho đời cô.
Sau cùng còn quá sớm để biết ai là hai tay đua chánh của hai đảng trên đường chạy vào Tòa Bạch Ốc. Nhưng rất cần xem qua quang cảnh chung đầu mùa bầu cử đông, sớm và tốn này. Vọt trước đôi khi cũng có lợi.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình