Chiều Nhạc Thu
Ca sĩ Lệ Thu.
Bùi Bảo Trúc
Một thời gian, khoảng những năm 1967, 1968, những tối, sau khi ngồi với X. và mấy người bạn ở La Pagode, lúc ra về là gần như bao giờ bài hát ấy cũng trở lại với tôi.
Những buổi tối trời chưa hẳn khuya, nhưng không khí của thành phố đã mát. Sau trận mưa buổi chiều, những giọt nước mưa vẫn còn đọng trên xe. Những chiếc lá của hàng me hai bên đường dính trên kính. Ánh đèn của xe không đủ làm sáng đoạn đường đầy bóng đêm.
…Từ giã hoàng hôn trong mắt em
Tôi đi tìm những phố không đèn
Gió mùa thu sớm bao dư vị
Của chút hương thầm khi mới quen…
Bài Một Tiếng Em của Đinh Hùng mà Nguyễn Hiền phổ thành Mái Tóc Dạ Hương lại trở về. Giọng hát bài ấy là của Lệ Thu.
Tiếng hát ấy tôi nghe lần đầu từ hồi ở năm cuối trung học, bài Tình Khúc Thứ Nhất bằng giọng contralto của cô.
Trong chuyến đi ra khỏi Việt Nam năm 1962 tôi có mang theo một cuộn băng nhỏ thu có độc một bài hát có giọng Lệ Thu. Tôi nghe cuộn băng ấy suốt mấy năm trong thời gian ở căn phòng trong học xá đến khi cuộn băng đứt mới thôi.
Mãi đến khi trở lại Việt Nam mấy năm sau đó, tôi mới lại nghe lại tiếng của Lệ Thu.
Mái tóc ngắn, những chiếc áo dài rất đẹp ở Ritz, ở Queen Bee, ở Tự Do giúp làm mới lại Ngậm Ngùi, Rồi Mai Tôi Đưa Em, Hạ Trắng,… và cho những ca khúc này những đời sống mới mặc dù đã nhiều người hát chúng.
Lệ Thu là người hát đầu tiên một số ca khúc của Trịnh Công Sơn. Ít người biết chi tiết ấy.
Nhưng giọng Lệ Thu không ở lâu hay chỉ ở riêng với một nhạc sĩ nào. Lệ Thu hát nhạc Đoàn Chuẩn, rồi Lệ Thu hát Cung Tiến, Phạm Duy, Nguyễn Ánh 9 … và nhiều nhạc sĩ khác.
Bài Hoài Cảm của Cung Tiến là một trong những ca khúc cô hát hay nhất. Có phải vì Cung Tiến đề tặng ca khúc này cho Lệ Thu trong tập nhạc in ở Sài Gòn năm 1974 mà Lệ Thu hát hay hơn những giọng hát khác cũng hát bài hát đó hay không"
Thực ra, nếu khó tính đi tìm những toàn bích của giọng hát thì người ta vẫn thấy những cái faux trong giọng của Lệ Thu. Giọng Lệ Thu đầy nhưng không dài. Một số nốt quá cao không lên được. Nhưng người nghe Lệ Thu đã chấp nhận rồi yêu luôn những cái faux nhỏ đó.
Khoảng giữa thập niên 60, Lệ Thu đã tìm cho giọng hát của mình những bài hát mà cô hát hay hơn nhiều ca sĩ khác. Giọng hát đó lên đến cao điểm và được ái mộ nhiều nhất là khoảng cuối thập niên 60, qua đầu thập niên 70.
Nghệ danh Lệ Thu chọn cho mình cũng kéo những bài hát có những hơi thở, những hình ảnh của mùa thu, cái mùa đẹp nhất và cũng buồn nhất trong năm đến với giọng hát của mình.
Giọng hát ấy khi hát những ca khúc đó tự nhiên nghe như những tiếng nức nở buồn thảm. Rõ nhất là khi Lệ Thu hát bài Xin Còn Gọi Tên Nhau của Trường Sa.
Lệ Thu vẫn giữ được giọng hát mà tôi nghe lần đầu mấy chục năm trước.
Đầu tháng 9 ở California vẫn còn những ngày rất nóng. Nhưng mùa thu đã chớm, đã bắt đầu trở lại từ miền bắc đang lan xuống chầm chậm xuống miền nam.
Chương trình nhạc của Lệ Thu ngày 17 tháng 9 đã được cô đặt cho cái tên là Chiều Nhạc Thu. Nhưng có gọi là Nhạc Chiều Thu, hay Thu, Nhạc Chiều cũng vẫn là những cái tên thích hợp cho một chương trình để người nghe nhạc nghe lại giọng hát đã ở với âm nhạc gần nửa thế kỷ.
Giọng hát ấy sẽ còn mãi trong những buổi chiều khi lò hương cũ được đốt lên, cây đàn được so lại những dây chùng cho dẫu có là mai sau..
Mai sau dù có bao giờ
Đốt lò hương cũ, se tơ phím này (Kiều)
Thì sẽ mãi mãi còn tiếng hát này trong những buổi chiều nhạc thu.
Bùi Bảo Trúc
Tháng 9 năm 2011
Ca sĩ Lệ Thu.Bùi Bảo Trúc
Một thời gian, khoảng những năm 1967, 1968, những tối, sau khi ngồi với X. và mấy người bạn ở La Pagode, lúc ra về là gần như bao giờ bài hát ấy cũng trở lại với tôi.
Những buổi tối trời chưa hẳn khuya, nhưng không khí của thành phố đã mát. Sau trận mưa buổi chiều, những giọt nước mưa vẫn còn đọng trên xe. Những chiếc lá của hàng me hai bên đường dính trên kính. Ánh đèn của xe không đủ làm sáng đoạn đường đầy bóng đêm.
…Từ giã hoàng hôn trong mắt em
Tôi đi tìm những phố không đèn
Gió mùa thu sớm bao dư vị
Của chút hương thầm khi mới quen…
Bài Một Tiếng Em của Đinh Hùng mà Nguyễn Hiền phổ thành Mái Tóc Dạ Hương lại trở về. Giọng hát bài ấy là của Lệ Thu.
Tiếng hát ấy tôi nghe lần đầu từ hồi ở năm cuối trung học, bài Tình Khúc Thứ Nhất bằng giọng contralto của cô.
Trong chuyến đi ra khỏi Việt Nam năm 1962 tôi có mang theo một cuộn băng nhỏ thu có độc một bài hát có giọng Lệ Thu. Tôi nghe cuộn băng ấy suốt mấy năm trong thời gian ở căn phòng trong học xá đến khi cuộn băng đứt mới thôi.
Mãi đến khi trở lại Việt Nam mấy năm sau đó, tôi mới lại nghe lại tiếng của Lệ Thu.
Mái tóc ngắn, những chiếc áo dài rất đẹp ở Ritz, ở Queen Bee, ở Tự Do giúp làm mới lại Ngậm Ngùi, Rồi Mai Tôi Đưa Em, Hạ Trắng,… và cho những ca khúc này những đời sống mới mặc dù đã nhiều người hát chúng.
Lệ Thu là người hát đầu tiên một số ca khúc của Trịnh Công Sơn. Ít người biết chi tiết ấy.
Nhưng giọng Lệ Thu không ở lâu hay chỉ ở riêng với một nhạc sĩ nào. Lệ Thu hát nhạc Đoàn Chuẩn, rồi Lệ Thu hát Cung Tiến, Phạm Duy, Nguyễn Ánh 9 … và nhiều nhạc sĩ khác.
Bài Hoài Cảm của Cung Tiến là một trong những ca khúc cô hát hay nhất. Có phải vì Cung Tiến đề tặng ca khúc này cho Lệ Thu trong tập nhạc in ở Sài Gòn năm 1974 mà Lệ Thu hát hay hơn những giọng hát khác cũng hát bài hát đó hay không"
Thực ra, nếu khó tính đi tìm những toàn bích của giọng hát thì người ta vẫn thấy những cái faux trong giọng của Lệ Thu. Giọng Lệ Thu đầy nhưng không dài. Một số nốt quá cao không lên được. Nhưng người nghe Lệ Thu đã chấp nhận rồi yêu luôn những cái faux nhỏ đó.
Khoảng giữa thập niên 60, Lệ Thu đã tìm cho giọng hát của mình những bài hát mà cô hát hay hơn nhiều ca sĩ khác. Giọng hát đó lên đến cao điểm và được ái mộ nhiều nhất là khoảng cuối thập niên 60, qua đầu thập niên 70.
Nghệ danh Lệ Thu chọn cho mình cũng kéo những bài hát có những hơi thở, những hình ảnh của mùa thu, cái mùa đẹp nhất và cũng buồn nhất trong năm đến với giọng hát của mình.
Giọng hát ấy khi hát những ca khúc đó tự nhiên nghe như những tiếng nức nở buồn thảm. Rõ nhất là khi Lệ Thu hát bài Xin Còn Gọi Tên Nhau của Trường Sa.
Lệ Thu vẫn giữ được giọng hát mà tôi nghe lần đầu mấy chục năm trước.
Đầu tháng 9 ở California vẫn còn những ngày rất nóng. Nhưng mùa thu đã chớm, đã bắt đầu trở lại từ miền bắc đang lan xuống chầm chậm xuống miền nam.
Chương trình nhạc của Lệ Thu ngày 17 tháng 9 đã được cô đặt cho cái tên là Chiều Nhạc Thu. Nhưng có gọi là Nhạc Chiều Thu, hay Thu, Nhạc Chiều cũng vẫn là những cái tên thích hợp cho một chương trình để người nghe nhạc nghe lại giọng hát đã ở với âm nhạc gần nửa thế kỷ.
Giọng hát ấy sẽ còn mãi trong những buổi chiều khi lò hương cũ được đốt lên, cây đàn được so lại những dây chùng cho dẫu có là mai sau..
Mai sau dù có bao giờ
Đốt lò hương cũ, se tơ phím này (Kiều)
Thì sẽ mãi mãi còn tiếng hát này trong những buổi chiều nhạc thu.
Bùi Bảo Trúc
Tháng 9 năm 2011
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình