Vào lúc chúng tôi viết bài này trưa thứ tư 8-11 ở miền Tây tức 3 giờ chiều ở Florida, gần một ngày sau khi phòng phiếu chót đóng cửa, kết quả cuộc bầu cử Tổng Thống vẫn chưa được xác định, một việc chưa từng có. Và cuộc bầu cử Mỹ năm nay cũng có nhiều màn kịch tính nhất trong lịch sử, những người theo dõi việc đếm phiếu trong suốt đêm thứ ba cho đến sáng thứ tư có những phút nghẹt thở chẳng kém gì hai vai chính George W. Bush và Al Gore.
Florida đang đóng vai trò quyết định. Kết quả cuộc kiểm phiếu ở đây đã có những tin do các hệ thống TV toàn quốc đưa ra rồi rút lại. Vài giờ sau khi đóng thùng phiếu, tin sơ khởi đưa ra nói Gore đã thắng ở Florida. Nhưng ngay sau đó tin TV phải rút lại vì chưa kiểm phiếu hết. Vào lúc 2 giờ 30 sáng thứ tư (giờ miền Đông), cuộc kiểm phiếu sắp xong và cho thấy Bush dẫn đầu. Vào lúc này chính Gore đã bốc điện thoại gọi Bush để chức mừng theo lệ truyền thống của hai ứng viên tranh nhau ghế ngồi ở Bạch Cung. Nhưng chính Gore đã bị hố vì tin quá sớm nên chỉ nửa giờ sau ông lại gọi đến Bush và nói rút lại lời chúc mừng đó.
Sự thật là trước khi Bush kịp tuyên bố chiến thắng, hai bên lại sát nút nhau vì ba quận đông dân cư nhất kiểm phiếu trễ. Tin AOL vào lúc trưa giờ miền Đông, kiểm phiếu ở Florida cho thấy Bush được 290,9199, Gore được 290,7541, tức là Bush hơn Gore 1,655 phiếu. Vậy tại sao không tuyên bố Bush thắng" Đó là vì theo luật Florida nếu chỉ hơn nhau không quá 0.5% là phải kiểm phiếu lại toàn bộ một lần nữa. Ngoài ra CNN đã chụp hình được một thùng phiếu còn khóa kỹ, chưa mở ở Florida. Và nhiều đài TV nói còn một số các thùng phiếu khác chưa khui. Người ta dự liệu có lẽ phải qua đến ngày thứ năm 9-11 công tác kiểm phiếu lại từ đầu mới hoàn tất. Đó là chưa kể 2,300 phiếu của dân Florida từ ngoại quốc gửi về qua Bưu điện, ít nhất phải 10 ngày nữa mới kiểm hết.
Tính phiếu phổ thông trên toàn quốc cho đến trưa thứ tư, CNN cho biết Gore trội hơn với 48,809,906, với 260 phiếu cử tri đoàn. Bush được 48,549,563 với 246 phiếu cử tri đoàn. Với tình hình đó, bất cứ Gore hay Bush nắm được 25 phiếu cử tri đoàn của Florida là đã có hơn con số thần diệu 270 để đắc cử Tổng Thống. Rút cuộc trong hơn 96 triệu phiếu ở toàn quốc, chỉ có 1,600 phiếu ở Florida quyết định. Chưa bao giờ trong cuộc tranh cử Tổng Thống ở Mỹ, người thắng cử chỉ hơn đối thủ chưa đầy 2,000 phiếu. Và ít ra cho đến đến trưa thứ tư 8-11, dân Mỹ vẫn chưa biết ai sẽ làm Tổng Thống nhiệm kỳ tới từ năm 2001.
Nhưng đảng Dân Chủ đã có một an ủi lớn là bà Hillary Clinton đã thắng cử Thượng nghị sĩ ở Tiểu bang New York. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử, một vị đệ nhất phu nhân còn đương nhiệm ra tranh cử và đã thắng cử vào Thượng Viện để tiếp tục làm việc trong 6 năm nữa sau khi bà cùng Tổng Thống Clinton rời khỏi Bạch Cung. Bà Clinton đã thắng đối thủ của đảng Cộng Hòa Rick Lazio với số phiếu xác quyết 3.4 triệu so với 2.6 triệu. Đây là một đòn đau cho đảng Cộng Hòa vì qua biết bao cuộc điều tra kể từ vụ Whitewater cho đến các vu hồ sơ môn, du lịch môn, vú em môn, và cả một vụ tự sát của cố vấn pháp lý Bạch Cung, những kẻ thù của bà đã cố tìm cách trói buộc để đưa ra tòa. Và người ta cũng không quên các trận đấu tố dữ dội quanh vụ Lewinsky.
Tại sao dân Mỹ, nhất là phụ nữ thuộc đủ mọi thành phần vẫn thích bà Clinton dù ông chồng đã bị tai tiếng về Lewinsky" Câu trả lời chỉ có một: Người ta bầu cho bà bởi vì bà là nguời vợ trung hậu trung kiên đã đứng sát bên chồng như một nữ tướng hộ vệ chủ soái trong những lúc thử thách gian nan nhất. Bất luận muốn nói thế nào hay kết quả cuộc bầu Tổng Thống ra sao, cái di sản chính trị của Clinton còn đó qua sự đắc cử của vợ ông.
Đảng Dân Chủ còn được một an ủi nữa về tinh thần là cố Thống đốc tiểu bang Missouri Mel Carnahan ra tranh cử Thượng nghị sị đã thắng cử. Mel Carnahan là bạn thân lâu đời của Clinton và cũng là một trong những người nhiệt tình nhất ủng hộ Clinton trong 8 năm qua, nhưng ông đã tử nạn phi cơ hai tuần trước ngày bầu cử. Chuyện kỳ lạ nhất trong cuộc tranh cử năm nay có lẽ là cử tri đã bầu cho một người đã chết, và người chết đó thắng một đối thủ Cộng Hòa còn sống. Bà vợ ông Mel Carnahan sẽ ngồi vào Thượng viện thay chồng.
Cuộc bầu cử đầu thế kỷ ở Mỹ có nhiều chuyện lạ chưa từng thấy trong lịch sử, nhưng chuyện lớn nhất về biến cố này chỉ có thể viết ra trong những ngày tới. Bây giờ tìm ra một lời kết luận thật khó.
Tôi muốn mượn lời một "yếu tố" góp phần làm nghiêng ngửa cuộc bầu Tổng Thống. Đó là ông Ralph Nader, lãnh tụ một đảng mới nẩy mầm gọi là đảng Xanh. Trước lúc dân đi bỏ phiếu, Nader hô hào những người theo ông trong hai cái xấu hiện có "đừng chọn cái xấu ít nhất" theo thói thường, mà hãy bầu cho một giấc mơ. Cố nhiên Nader không hy vọng trúng cử Tổng Thống, nhưng ông chỉ ước mơ làm thế nào kiếm được 5% số phiếu toàn quốc để vào kỳ bầu cử tới 4 năm nữa, ông sẽ được hưởng số tiền trợ cấp liên bang theo luật định để ra tranh cử.
Lời xúi của Nader là dù xấu ít nhất cũng đừng chọn, tức là không chọn cái xấu nào cả. Vậy là nên nhắm mắt trước thực tế để bầu cho ông. Bầu cho một giấc mơ. Và giấc mơ đó dù đẹp đến mấy cũng hơi dài. Bởi vì còn phải chờ vài chục năm nữa, đảng Xanh với chủ trương cực tả và phóng khoáng chống định chế mới có hy vọng trở thành một chính đảng thực sự.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình