Hỏi (Bà Trần T.T.H.): Vào một đêm Thứ Bảy đầu năm 2001, trong lúc mang thai được chừng 4 tháng, tôi cùng một vài người bạn rủ nhau đi chơi cuối tuần.
Sau khi ăn uống xong, tôi cảm thấy trong người không được khỏe nên có ý định đi về, tuy nhiên vì có người bạn học cũ ở Việt Nam từ Mỹ đến Úc chơi nên tôi cũng rán đi theo cho trọn tình bạn.
Thế là đám bạn của tôi lại đề nghị đi nhảy đầm, tôi cũng chẳng có ý kiến gì, nội nghĩ đến tiếng nhạc ồn ào là tôi đã cảm thấy khó chịu rồi. Tuy nhiên, vì nhà tôi ở xa và tất cả mọi người cùng đi trên một chiếc xe nên tôi không tiện yêu cầu họ đưa tôi về trước, sợ rằng sẽ làm mất cuộc vui.
Thế là mấy người bạn cùng tôi đã vào một nhà hàng để giải trí cuối tuần.
Vì cảm thấy khá mệt mỏi, nên tôi không ra sàn nhảy, mặc dầu bạn bè cố này nỉ tôi cùng ra nhảy cho vui.
Cuối cùng, vì chìu bạn tôi đã đồng ý ra sàn nhảy, nhưng tôi luôn tự nhũ rằng mình sẽ ra chơi với bạn thôi chứ không dám nhảy, sợ nguy hiểm cho thai nhi.
Khi vừa bước vào sàn nhảy, tôi đã bị trượt té vì chân tôi đã đạp lên cục nước đá nhỏ mà ai đó đã làm rớt xuống sàn. Thế là tôi bị té đau điếng và cảm thấy khó chịu hơn, bạn bè đã dìu tôi về chỗ. Tôi cảm thấy dường như bào thai của tôi không ổn lắm sau khi bị té, nhưng không muốn làm mất vui nên tôi cố gắng ngồi chờ bạn bè.
Người bồi bàn có mời ông chủ nhà hàng có đến hỏi han tôi.
Vì tiếng nhạc ồn ào và cuộc vui vẫn tiếp tục nên không một ai để ý đến việc tôi bị té, ngoại trừ mấy người bạn của tôi. Có lẽ bạn tôi thấy rằng có điều gì đó không vui và lo lắng ở trên khuôn mặt của tôi nên họ đã quyết định về sớm.
Trên đường về nhà, bạn tôi đã chở thẳng tôi đến bệnh viện Liverpool đểchụp hình X-ray. Sáng hôm sau tôi có đến khám bác sĩ gia đình, và sau đó được gởi đi rọi ultra-sound, bác sĩ chuyên trách về thai nhi có cho biết rằng dựa vào kết quả thử nghiệm thì không thấy gì nhưng điều đó còn tùy.
Vào tháng 9 năm 2002 tôi hạ sinh được một bé gái, mặt mày trông kháu khỉnh, nhưng sự phát triển của cháu không được bình thường.
Bác sĩ của tôi cho biết rằng cháu đã bị khuyết tật có lẽ là do tai nạn xảy ra khi còn nằm trong bào thai.
Xin LS cho biết là tôi có quyền khiếu nại về về việc này hay không"
Trả lời: Việc khiếu kiện của bà nằm trong trường hợp mà “luật về trách nhiệm dân sự” (the law of torts) gọi là “the unborn plaintiff” (nguyên đơn chưa ra đời).
Theo luật về trách nhiệm dân sự, không có sự khó khăn nào cho nguyên đơn khi còn là thai nhi vào lúc “bị đơn” (the defendant) đã bất cẩn hoặc tắc trách gây ra thiệt hại cho nguyên đơn, “vì sự thiệt hại là lý do chính yếu của việc tranh tụng” (because the damage is the gist of the action) và khi sự thiệt hại đã xảy ra thì trách nhiệm dân sự được thiết định.
Trước năm 1946, hầu hết các phán quyết được đưa ra tại Hoa Kỳ [vì hồi đó phần lớn các vụ kiện thuộc loại này đã xảy ra tại Hoa Kỳ] đã từ chối về việc bồi thường vì cho rằng không thể thiết định trách nhiệm đối với “một người không hiện hữu” (a non-existent person) và rằng khó có thể chứng minh được “sự quan hệ nhân quả” (causal connection; causal relation).
Nhưng sau đó, quan điểm của tòa đã thay đổi và những vụ kiện thuộc loại này đã được chấp nhận.
Tại Anh Quốc và tại Úc, vụ kiện đầu tiên liên hệ đến “nguyên đơn chưa ra đời” (the unborn plaintiff) là vụ Watt kiện Rama [1972] VR 353.
Trong vụ đó, do lỗi của “bị đơn” một người đàn bà mang thai đã bị tại nạn xe hơi vào năm 1967. Sau đó bà ta đã sinh ra “nguyên đơn” vào tháng 1 năm 1968. “Nguyên đơn” bị chấn thương về não bộ và “chứng động kinh” (épilepsi). Sự tật nguyền mà nguyên đơn phải chịu đựng được chứng minh là do lỗi của bị đơn vào lúc xảy ra tai nạn và lúc đó nguyên đơn chưa ra đời.
Trong lúc đó luật sư của “bị đơn” đã tranh cãi rằng sự khiếu nại đó là vô lý vì vào lúc xảy ra tai nạn “bị đơn” không thể chịu trách nhiệm và không thể gây thương tích cho “nguyên đơn” khi đương sự chưa ra đời; và rằng số tiền đòi bồi thường của “nguyên đơn,” theo luật pháp, là “quá xa vời” (too remote).
Ba vấn đề đã được đặt ra cho tòa để giải quyết là:
1. Liệu bị đơn có trách nhiệm cần phải lưu tâm để tránh gây thương tật cho nguyên đơn khi nguyên đơn chưa sinh ra đời hay không"
2. Liẹâu bị đơn có trách nhiệm cần phải lưu tâm đối với nguyên đơn bằng cách tránh gây thương tích cho mẹ của nguyên đơn hay không"
3. Phải chăng tiền đòi bồi thường thiệt hại mà nguyên đơn đã đưa ra là quá xa vời"
Chánh Án Winneke [Winneke CJ] và Thẩm Phán Pape [Pape J] đã cho rằng vấn đề được đặt ra cho tòa quyết định không phải là liệu vụ tranh tụng có được khởi động liên hệ đến “sự thương tật trước khi sinh ra đời” (pre-natal injuries) hay không, nhưng vấn đề được đặt ra là liệu “nguyên đơn” được sinh ra với những thương tật do sự bất cẩn của bị đơn, là lý do của sự khởi động tố quyền để đòi bồi hoàn về sự thương tật đó.
Liệu bị đơn có thấy trước được rằng sự bất cẩn hoặc tắc trách của mình sẽ gây thương tật cho nguyên đơn hay không"
Trong vụ kiện này, hành động hoặc “sự tắc trách” (omission) của “bị đơn” đã xảy ra khi “bị đơn” lái xe của đương sự trên “công lộ” (public road), và điều đó có thể thấy trước được rằng bất cứ sự bất cẩn hoặc tắc trách nào của “bị đơn” cũng có thể gây ra thương tật cho người đàn bà đang mang thai ở trong chiếc xe mà “bị đơn” đụng phải, và có thể gây thương tật cho thai nhi đang ở trong bào thai.
Vì thế, người đàn bà mang thai và thai nhi trong trường hợp này cũng tương tự như trường hợp mà trong đó “điều kiện thể chất của nạn nhân” được luật pháp bảo vệ dựa vào “nguyên tắc eggshell skull, nguyên tắc về xương sọ mỏng như vỏ trứng” (eggshell skull rule).
[Lời chú thích: Theo nguyên tắc này “người vi phạm trách nhiệm dân sự không thể đưa ra lời bào chữa rằng đương sự không chịu trách nhiệm về thương tích trầm trọng trên đầu của nạn nhân bằng cách tuyên bố rằng đương sự chỉ đập một cách nhẹ nhàng lên đầu nạn nhân nhưng vì xương sọ của nạn nhân mỏng một cách bất bình thường, đó là lý do tại sao nạn nhân đã bị thương tích trầm trọng ở đầu” (a tortfeasor can not raise as a defence that he is not responsible for the victim’s serious head injury by saying that he only hit the victim’s head lightly but due to the victim’s unusually thin skull, that is why the victim suffered a serious head injury)].
Cuối cùng tòa đã đưa ra phán quyết liên hệ đế ba vấn đề đã nêu trên như sau:
1. Yes [có nghĩa là bị đơn phải cẩn trọng]; 2. Unnecessary to answer [không cần thiết phải trả lời]; 3. No [có nghĩa là việc đòi bồi thường không quá xa vời].
Dựa vào luật pháp cũng như phán quyết vừa trưng dẫn bà có thể đưa nội vụ ra tòa để đòi bồi thường. Vấn đề được đặt ra ở đây là liệu bà có đủ bằng chứng y khoa để chứng minh rằng sự tật nguyền của con bà là do lỗi của bị đơn hay không.
Nếu bà còn thắc mắc thì hãy liên lạc điện thoại với chúng tôi để được giải thích tường tận hơn.
Sau khi ăn uống xong, tôi cảm thấy trong người không được khỏe nên có ý định đi về, tuy nhiên vì có người bạn học cũ ở Việt Nam từ Mỹ đến Úc chơi nên tôi cũng rán đi theo cho trọn tình bạn.
Thế là đám bạn của tôi lại đề nghị đi nhảy đầm, tôi cũng chẳng có ý kiến gì, nội nghĩ đến tiếng nhạc ồn ào là tôi đã cảm thấy khó chịu rồi. Tuy nhiên, vì nhà tôi ở xa và tất cả mọi người cùng đi trên một chiếc xe nên tôi không tiện yêu cầu họ đưa tôi về trước, sợ rằng sẽ làm mất cuộc vui.
Thế là mấy người bạn cùng tôi đã vào một nhà hàng để giải trí cuối tuần.
Vì cảm thấy khá mệt mỏi, nên tôi không ra sàn nhảy, mặc dầu bạn bè cố này nỉ tôi cùng ra nhảy cho vui.
Cuối cùng, vì chìu bạn tôi đã đồng ý ra sàn nhảy, nhưng tôi luôn tự nhũ rằng mình sẽ ra chơi với bạn thôi chứ không dám nhảy, sợ nguy hiểm cho thai nhi.
Khi vừa bước vào sàn nhảy, tôi đã bị trượt té vì chân tôi đã đạp lên cục nước đá nhỏ mà ai đó đã làm rớt xuống sàn. Thế là tôi bị té đau điếng và cảm thấy khó chịu hơn, bạn bè đã dìu tôi về chỗ. Tôi cảm thấy dường như bào thai của tôi không ổn lắm sau khi bị té, nhưng không muốn làm mất vui nên tôi cố gắng ngồi chờ bạn bè.
Người bồi bàn có mời ông chủ nhà hàng có đến hỏi han tôi.
Vì tiếng nhạc ồn ào và cuộc vui vẫn tiếp tục nên không một ai để ý đến việc tôi bị té, ngoại trừ mấy người bạn của tôi. Có lẽ bạn tôi thấy rằng có điều gì đó không vui và lo lắng ở trên khuôn mặt của tôi nên họ đã quyết định về sớm.
Trên đường về nhà, bạn tôi đã chở thẳng tôi đến bệnh viện Liverpool đểchụp hình X-ray. Sáng hôm sau tôi có đến khám bác sĩ gia đình, và sau đó được gởi đi rọi ultra-sound, bác sĩ chuyên trách về thai nhi có cho biết rằng dựa vào kết quả thử nghiệm thì không thấy gì nhưng điều đó còn tùy.
Vào tháng 9 năm 2002 tôi hạ sinh được một bé gái, mặt mày trông kháu khỉnh, nhưng sự phát triển của cháu không được bình thường.
Bác sĩ của tôi cho biết rằng cháu đã bị khuyết tật có lẽ là do tai nạn xảy ra khi còn nằm trong bào thai.
Xin LS cho biết là tôi có quyền khiếu nại về về việc này hay không"
Trả lời: Việc khiếu kiện của bà nằm trong trường hợp mà “luật về trách nhiệm dân sự” (the law of torts) gọi là “the unborn plaintiff” (nguyên đơn chưa ra đời).
Theo luật về trách nhiệm dân sự, không có sự khó khăn nào cho nguyên đơn khi còn là thai nhi vào lúc “bị đơn” (the defendant) đã bất cẩn hoặc tắc trách gây ra thiệt hại cho nguyên đơn, “vì sự thiệt hại là lý do chính yếu của việc tranh tụng” (because the damage is the gist of the action) và khi sự thiệt hại đã xảy ra thì trách nhiệm dân sự được thiết định.
Trước năm 1946, hầu hết các phán quyết được đưa ra tại Hoa Kỳ [vì hồi đó phần lớn các vụ kiện thuộc loại này đã xảy ra tại Hoa Kỳ] đã từ chối về việc bồi thường vì cho rằng không thể thiết định trách nhiệm đối với “một người không hiện hữu” (a non-existent person) và rằng khó có thể chứng minh được “sự quan hệ nhân quả” (causal connection; causal relation).
Nhưng sau đó, quan điểm của tòa đã thay đổi và những vụ kiện thuộc loại này đã được chấp nhận.
Tại Anh Quốc và tại Úc, vụ kiện đầu tiên liên hệ đến “nguyên đơn chưa ra đời” (the unborn plaintiff) là vụ Watt kiện Rama [1972] VR 353.
Trong vụ đó, do lỗi của “bị đơn” một người đàn bà mang thai đã bị tại nạn xe hơi vào năm 1967. Sau đó bà ta đã sinh ra “nguyên đơn” vào tháng 1 năm 1968. “Nguyên đơn” bị chấn thương về não bộ và “chứng động kinh” (épilepsi). Sự tật nguyền mà nguyên đơn phải chịu đựng được chứng minh là do lỗi của bị đơn vào lúc xảy ra tai nạn và lúc đó nguyên đơn chưa ra đời.
Trong lúc đó luật sư của “bị đơn” đã tranh cãi rằng sự khiếu nại đó là vô lý vì vào lúc xảy ra tai nạn “bị đơn” không thể chịu trách nhiệm và không thể gây thương tích cho “nguyên đơn” khi đương sự chưa ra đời; và rằng số tiền đòi bồi thường của “nguyên đơn,” theo luật pháp, là “quá xa vời” (too remote).
Ba vấn đề đã được đặt ra cho tòa để giải quyết là:
1. Liệu bị đơn có trách nhiệm cần phải lưu tâm để tránh gây thương tật cho nguyên đơn khi nguyên đơn chưa sinh ra đời hay không"
2. Liẹâu bị đơn có trách nhiệm cần phải lưu tâm đối với nguyên đơn bằng cách tránh gây thương tích cho mẹ của nguyên đơn hay không"
3. Phải chăng tiền đòi bồi thường thiệt hại mà nguyên đơn đã đưa ra là quá xa vời"
Chánh Án Winneke [Winneke CJ] và Thẩm Phán Pape [Pape J] đã cho rằng vấn đề được đặt ra cho tòa quyết định không phải là liệu vụ tranh tụng có được khởi động liên hệ đến “sự thương tật trước khi sinh ra đời” (pre-natal injuries) hay không, nhưng vấn đề được đặt ra là liệu “nguyên đơn” được sinh ra với những thương tật do sự bất cẩn của bị đơn, là lý do của sự khởi động tố quyền để đòi bồi hoàn về sự thương tật đó.
Liệu bị đơn có thấy trước được rằng sự bất cẩn hoặc tắc trách của mình sẽ gây thương tật cho nguyên đơn hay không"
Trong vụ kiện này, hành động hoặc “sự tắc trách” (omission) của “bị đơn” đã xảy ra khi “bị đơn” lái xe của đương sự trên “công lộ” (public road), và điều đó có thể thấy trước được rằng bất cứ sự bất cẩn hoặc tắc trách nào của “bị đơn” cũng có thể gây ra thương tật cho người đàn bà đang mang thai ở trong chiếc xe mà “bị đơn” đụng phải, và có thể gây thương tật cho thai nhi đang ở trong bào thai.
Vì thế, người đàn bà mang thai và thai nhi trong trường hợp này cũng tương tự như trường hợp mà trong đó “điều kiện thể chất của nạn nhân” được luật pháp bảo vệ dựa vào “nguyên tắc eggshell skull, nguyên tắc về xương sọ mỏng như vỏ trứng” (eggshell skull rule).
[Lời chú thích: Theo nguyên tắc này “người vi phạm trách nhiệm dân sự không thể đưa ra lời bào chữa rằng đương sự không chịu trách nhiệm về thương tích trầm trọng trên đầu của nạn nhân bằng cách tuyên bố rằng đương sự chỉ đập một cách nhẹ nhàng lên đầu nạn nhân nhưng vì xương sọ của nạn nhân mỏng một cách bất bình thường, đó là lý do tại sao nạn nhân đã bị thương tích trầm trọng ở đầu” (a tortfeasor can not raise as a defence that he is not responsible for the victim’s serious head injury by saying that he only hit the victim’s head lightly but due to the victim’s unusually thin skull, that is why the victim suffered a serious head injury)].
Cuối cùng tòa đã đưa ra phán quyết liên hệ đế ba vấn đề đã nêu trên như sau:
1. Yes [có nghĩa là bị đơn phải cẩn trọng]; 2. Unnecessary to answer [không cần thiết phải trả lời]; 3. No [có nghĩa là việc đòi bồi thường không quá xa vời].
Dựa vào luật pháp cũng như phán quyết vừa trưng dẫn bà có thể đưa nội vụ ra tòa để đòi bồi thường. Vấn đề được đặt ra ở đây là liệu bà có đủ bằng chứng y khoa để chứng minh rằng sự tật nguyền của con bà là do lỗi của bị đơn hay không.
Nếu bà còn thắc mắc thì hãy liên lạc điện thoại với chúng tôi để được giải thích tường tận hơn.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình