Xã hội Việt Nam như một thanh niên đang lớn. CSVN như một chiếc áo cũ mặc vào lúc còn để chỏm. Chiếc áo sẽ rách banh hoặc bó rọ thân thể thành dị dạng, còi xương như con vịt người Tàu nuôi trong ống tre để làm món ăn đặc sản nếu chiếc áo ấy là chiếc áo giáp sắt. Khả năng thứ hai này khó hay không có thể xảy ra vì ngược lại định luật tiến hóa của sự sống và trái với hiện tình, khát vọng của dân tộc, và xu thế thời đại. Vạn vật vô thường. Thay đổi là tất yếu, không thể khác được. Vấn đề là hiện tình xã hội VN thay đổi như thế nào, dưới hình thái nào, cải cách hay cách mạng" Tình hình mới, nhiệm vụ mới, thì người cũng phải mới. CSVN không thể tham quyền cố vị bám chánh quyền một mình, nằm ì ra đó, cản bước tiến lịch sử và đà phát triễn của dân tộc trước cao trào tự do dân chủ của nhân loại. Dù hình thái thay đổi nào xảy ra, cải cách hay cách mạng, CSVN cũng không thể giữ được vị thế độc tôn, độc tài toàn trị dựa trên một chủ nghĩa lỗi thời và vào lý do chiến tranh như mấy chục năm qua được.
Thực vậy, và trước nhứt, tình hình đã đổi mới trong cũng như ngoài nước khá lâu rồi. Thông thường văn minh cao hơn sẽ đồng hóa cái thấp. Nhà Thanh từ Mãn châu nam tiến, chiếm và cai trị Trung hoa nhưng bị văn minh Hán tộc đồng hóa từ triều nghi đến cách sống. Chỉ sau mười mấy năm CS Hà nội vào Miền Nam với cố gắng cào bằng và thực dân, thay vì Miền Nam suy tàn, Miền Bắc lại bị nam hóa về chính trị lẫn kinh tế. CS Nam ra Bắc mang theo kinh nghiệm kinh tế tự do học được trong thời chiến, đổi mới nền kinh tế CS đã làm tàn mạt cả nước . Căn bản tư tưởng Mac Lê vì thế không còn sức hút, phải ngụy tạo cái gọi là tư tưởng Hồ chí Minh để lấp vào khoảng trống chủ nghĩa. Kinh tế cộng sản, chỉ huy cứng rắn, dựa trên công hữu phải chuyển đổi sang kinh tế thị trường, nền tảng là quyền tư hữu và tự do kinh doanh. Cái đuôi con nòng nọc lòng thòng, theo định hướng xã hội chủ nghĩa, ngoài mục đích thể diện và tuyên truyền, không có giá trị tư tưởng nào cả.
Thực tế sinh động của xã hội biến đổi trong chiều hướùng ngày càng xấu cho CS. Ý thức tự do dân chủ xâm nhập, tràn ngập lãnh thổ và tâm hồn người trong cũng như ngoài Đảng. Dân hết mặc cảm sợ CS. Biểu tình xảy ra. Tôn giáo đấu tranh. Thanh niên tránh xa Đảng. Đảng bị băng hoại vì đô la, vì kèn cựa xôi thịt, và kỳ thị địa phương, tranh quyền nội bộ trong tổ chức đảng.
Trong khi đó lớp trẻ sanh sau 1975 hiện chiếm trên 40 triệu người, hơn 50% dân số còn Đảng chỉ non 3%. Nhờ trẻ lớp người sanh thời hậu chiến không kẹt quá khứ căm thù, ít bị nhồi sọ, và tiếp cận dễ và nhanh với tự do, dân chủ. Vì vậy, mất niềm tin nơi đảng, bất mãn với Nhà Nước, khát vọng một cuộc sống kinh tế, chính trị tự do, dân chủ, quan điểm đa nguyên và cỡi mở nhưng phản kháng, bất phục tùng dân sự (đua xe bất hợp pháp, cá độ đá banh, ăn to nói lớn với cán bộ) mạnh bạo, là những đặc tánh thấy được trong giới trẻ này.
Đồng thời những người lãnh đạo tinh thần và quần chúng có tín ngưỡng giương ngọn cờ đầu đấu tranh vì tự do tôn giáo, tự do dân tộc, kết hợp thành phong trào sâu rộng, suốt chiều dài đất nước và tập hợp đông đủ các tôn giáo lớn .
Trước tình hình xã hội mới rất xấu cho Đảng như thế, CSVN chẳng tỏ ra một dấu chỉ nào mới trong nhiệm vụ để ứng phó. Chỉ những lới tuyên bố sáo mòn vì xã hội chủ nghĩa, chỉ những kỹ thuật đàn áp, khủng bố trong thời chiến, những lối tuyên truyền thới mồ ma Đức quốc xã và Bolchevist. Lẽ ra phải có một đội ngũ trẻ hơn kế thừa và chuyển tiếp, thay thế hai thế hệ đã quá lỗi thời trong Đảng. Hai thế hệ bị ảnh hưởng thực dân Pháp và của Liên sô, vẫn khư khư trung với chủ nghĩa CS mà sự thất bại không còn chối cãi gì được nữa. Nhưng họ vẫn cứ dứt khóat cố bám lấy thế cầm quyền. Mâu thuẩn trẻ già và mâu thuẩn duy vật và duy linh biến thành đối kháng về quan điểm, lập trường chính trị, giữa người thống trị vàkẻ bị trị, dân hữu thần với đảng vô thần. Đối kháng bế tắc và biến thể thành đối kháng tiêu cực, xung khắc tử vong. Sự bùng nổ của xã hôi vì vậy khó mà tránh.
CSVN, nhiệm vụ không đổi mới, con người cũng không đổi mới. Vẫn cách chọn người theo chủ thuyết Stalin, chế độ nomenclaturat, sống lâu lên lão làng, hay thịt nhau để nhảy vọt trong nội bộ đảng vì bản chất của Đảng CS là một xã hội bế tắc với ý nghĩa cùng cực bế tắc của nó. Hồng vẫn ưu việt hơn chuyên giữa thời đại Cách mạng Tin học; ý tưởng là sản phẩm của lao động, không gian thu hẹp, dân tộc là những người láng giềng trong một xóm là thế giới loài người. Những đảng viên thất thập cỗ lai hi, trong chiến tranh, có thể là những người bắn nhanh, chạy lẹ, núp giỏi, trung với đảng, sát với dân. Nhưng kinh nghiệm đó, lối mòn suy nghĩ không còn xài được trong hoàn cảnh VN đang cần phát triển trong hoà bình, sống hòa họp với thế giới. An ninh xã hội, độc lập đất nước, đấu tranh giai cấp chống bất công xã hội, Đảng lấy làm lý tưởng lôi kéo quần chúng đã lỗi thời trước ý chí vươn lên về mặt vật chất cũng như tinh thần của một xã hội trẻ, đang rất trẻ là xã hội VN.
Nhưng CSVN vẫn bất động trước tình hình mới, không chuẩn bị nhiệm vụ mới, và không chấp nhận số người mới. Không cải cách thì phải cách mạng để đổi thay. Đó là định luật tiến hóa của xã hội. Chẳng những Đại Hội 9 mà khoáng đại toàn Đảng CSVN đi nữa cũng không làm gì được với lề lối điều hành đất nước như hiện tại. Tình hình đã vô phương cứu vãn. Cách mạng là tất yếu lịch sử để VN vươn lên trong giai đoạn trưởng thành và phát triễn. Không khác được.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình