Hôm nay,  

Trí Và Nhân

22/05/200200:00:00(Xem: 22223)
Thầy Tử Lộ vào yết kiến Đức Khổng Tử. Đức Khổng Tử hỏi:

- Thế nào là người Trí" Thế nào là người Nhân"

Thầy Tử Lộ thưa:

- Người Trí là người làm thế nào cho người ta biết mình. Người Nhân là người làm thế nào để cho người ta yêu mình.

Đức Khổng Tử nói:

- Ngươi có thể nói rõ được chăng"

Thầy Tử Lộ thưa:

- Đã không sống thì thôi. Còn sống thì phải làm tới nơi tới chốn. Hưởng được cái gì đó thì hưởng. Chớ làm cẩu thả mà uổng phí xuân xanh một đời. Lại nữa, cha ông tự ngàn xưa có nói: Một miếng giữa làng bằng một sàng xó bếp. Như vậy đủ thấy cái nhu cầu muốn thiên hạ biết Ta lớn là dường nào. Đó là chưa nói vận may hổng phải lúc nào cũng tới - nên được dịp nào chường bản mặt ấy ra, hoặc đứng giữa… lê dân mà ban vài câu hiểu dụ - thì phải dzớt ngay chớ không chần chờ chi hết ráo, bởi cơ hội đến một lần chớ chẳng phải lần hai, thì phải nắm bắt ngay chớ đừng lơi tay chụp.

Còn người Nhân là làm cho thiên hạ yêu mình hết nước - thì xét cho cùng - dễ như trở bàn tay, bởi chỉ cần tí kim ngân là đầu xuôi đuôi lọt. Chớ sống cõi ni mà chẳng có tiền chi hết, thì dẫu nói đúng tràn cũng chẳng có thằng nghe. Chẳng có đứa mô nhào dzô khen bạo. Hà huống sự thương yêu thì… còn lâu mới có. Mới thấy người dzui dzẻ đến đùa chơi. Mới thấy chữ thăm nom khi người lâm bệnh hoạn. Mà nói hổng phải chứ sống cõi ni mà chẳng có gì cho… cất tiếng, thì sống làm gì cho chật đất của bàn dân. Cho đám con thơ tủi thân đời… mạt rệp. Cho chữ phu thê cứ ào lên rách nát, và cho chữ hiếu tình tiêu tán chẳng còn chi. Tóm lại. Đường đi khó. Không khó vì ngăn sông cách núi, mà khó vì lòng người cạn túi, vơi…đô!

Đức Khổng Tử bảo:

- Nhà ngươi nói như vậy, cũng tạm gọi là người có học vấn. Nếu không bắt được cái Bãng nhãn, Thám hoa, thì thi Hương thi Hội cái gì cũng được cả!

Đoạn. Thầy Tử Lộ ra. Thầy Tử Cống vào. Đức Khổng Tử lại hỏi:

- Thế nào là người Trí" Thế nào là người Nhân"

Thầy Tử Cống thưa:

- Người Trí là người biết người. Người Nhân là người yêu người.

Đức Khổng Tử nói:

- Điều ngươi nói có phần chưa tỏ. Vậy ngươi hãy giải bày cho minh bạch được chăng"

Thầy Tử Cống thưa:

- Tôi vẫn nghe người xưa hay nói: Biết địch biết ta, trăm trận trăm thắng. Như vậy chuyện biết tha nhân quả là quan trọng. Đó là chưa nói nếu biết thiên hạ nhiều hơn đôi chút - thì hổng chừng có lộc từ chuyện ấy mà ra - bởi lạng quạng sống đây làm sao không vướng bụi" Chừng lúc ấy muốn gì mà chẳng có, bởi… con tẩy xì mình nắm ở bàn tay, thì muốn lửa muốn mưa muốn gì mà chả được. Còn người Nhân phải thương người hết mức - nhưng không phải mạng nào cũng xáp lại rồi thương - mà phải nhắm trước nhắm sau sao cho nhiều cái lợi. Chớ thương phải đứa… tóc trên đầu chân dính đất, thì uổng phí công trình theo học với thầy đây - bởi tận đến hôm nay - mà vẫn chưa rẽ phân điều tốt đẹp. Chắc ăn nhất là kiếm người hơi… sáng giá. Thui thủi một mình không đặng có người thăm, thì chạy đến thương ngay chớ không thể chần chờ thêm nữa được. Chỉ là tấm di chúc có tên mình trong đó, thì bao gian khổ nhọc nhằn nào đã thấm vào đâu, khi đống kim ngân cứ chui vào trong dạ. Chớ thiếu cái… trí mà yêu nhằm đứa khó - thì dẫu chết rồi - cũng chẳng thể nào… siêu thoát được đâu!

Đức Khổng Tử bảo:

- Nhà ngươi nói vậy, cũng coi như là người có học vấn cao cao. Nếu đi thi, thì nhắm mắt cũng vơ được ba bằng Tiến Sĩ!

Đoạn. Thầy Tử Cống ra. Thầy Nhan Hồi vào. Đức Khổng Tử lại đem Trí, Nhân ra mà hỏi. Thầy Nhan Hồi đáp:

- Người Trí là người tự biết mình. Người Nhân là người tự yêu mình.

Đức Khổng Tử đưa tay vuốt râu, rồi chậm rãi nói rằng:

- Ngươi suy nghĩ thế nào, mà lại nói ra câu đó"

Thầy Nhan Hồi thưa:

- Tôi vẫn nghe người xưa hay nói: Nhân vô thập toàn. Thế thì dẫu có giỏi tràn đi chăng nữa, hẳn con người vẫn có chỗ… mù khơi. Vẫn có lúc trong tim chưa bao giờ nghĩ đặng - thì biết cái sở đoản của mình cho chắc cú - hầu chẳng bao giờ lâm cảnh chạy ngược xuôi. Lâm cái thế lên lưng không làm sao xuống được, rồi lúc ấy bỗng thành trò vui cho bá tánh - thì cha mẹ ở tuyền đài - liệu có vui lòng sướng mãi được chăng" Khi thấy con yêu chẳng biết mình chi hết cả. Còn người Nhân phải hết sức yêu mình mới đúng. Bởi thân của thằng nào thằng nấy phải lo, thì không thể bỏ thân ta mà lo thân người cho đặng. Rồi lỡ một mai người quay đầu lui gót, thì… mấy ông bà thấy đủ hết à nghen. Thấy cái không khôn thấy luôn điều thua thiệt. Thấy cả tóc xanh bỗng ùa lên trắng xóa, thì sức lực chẳng còn mà sửa hết được đâu!

Đức Khổng Tử bảo:

- Nhà ngươi nói như vậy. Đáng gọi là bậc quân tử. Nếu đi thi, ắt chẳng còn bằng nào để… đậu!

Khổng Miệt là cháu của Khổng Tử. Đứng gần bên nghe thấy, mới nhỏ nhẹ thưa rằng:

- Thưa thầy! Thầy có thể mở lòng mà tổng kết được chăng"

Khổng Tử đáp:

- Cũng một chữ Trí, một chữ Nhân, mà ba người đáp mỗi người mỗi khác. Không phải là Trí với Nhân có lắm nghĩa. Thay đổi khác nhau, mà là tùy theo trình độ, học vấn của người đó. Thầy Tử Lộ đáp như thế là người vọng ngoại, bởi chỉ cần người ta biết mình, yêu mình, mà chẳng cần biết hoặc yêu người ta, thì rõ ra cái kiến thức vẫn có gì chưa sáng rực. Còn thầy Tử Cống quên mình chỉ biết người. So với Tử Lộ đã cao hơn một bực. Có điều… Cứu vật, vật trả ơn. Cứu nhân, nhân trả oán, thì dẫu có uống được nhân sâm ngàn năm đi nữa. Ta e rằng cũng chẳng sống được lâu.

Còn thầy Nhan Hồi luận như thế mới là hết ý - bởi học là để tự biết mình và yêu mình trước - rồi mới… suy bụng ta ra mà đoán lòng thiên hạ. Biết mình, yêu mình. Không phải là có lòng tư kỷ hẹp hòi, mà là có biết mình, thì mới tu sửa được tấm thân. Cải cái bất thiện mà nên người hay khá. Còn yêu mình thì mới trọng tư cách của mình, mà một khi đã trọng tư cách của mình, thì cũng quý luôn phẩm giá của người vậy. So với Tử Lộ và Tử Cống, thì Nhan Hồi đoạt giải Khôi nguyên. Vậy các ngươi cứ tùy tâm mà học tập. Chớ không thể nghe tai này ra tai khác, thì uổng phí công trình dạy dỗ mấy mùa trăng…

Bật Tử Tiện là học trò của Khổng Tử, nghe thầy giảng mà nát ruột nát gan, bởi nói tới nói lui cũng hổng cha nào nói trật, nên nhân lúc đám người nhao nhao khoái, mới lẻn ra ngoài cho nhẹ cái lòng tâm. Cho vơi bớt đi những gì đang vùng dậy, rồi trời xui sao lại ra ngoài bến vắng, gặp phải cụ già đang thoải mái ngồi câu, bèn… hạ thổ ngay boong bên người đang bận rộn, rồi trong lúc thả hồn theo mây gió, chợt nghe vài lời như gió đổ vào tai:

- Ta chẳng phải thầy bói, nhưng nhìn sắc ngươi thì rõ ra trong hồn bất định. Vậy ngươi có muốn chia sớt đôi điều với lão nạp này chăng"

Bật Tử Tiện ngẩn người ra một chút, rồi buồn bã nói rằng:

- Nước không nguồn phải kiệt. Cây không gốc phải chết. Người quên ơn thầy dạy dỗ bảo ban, thì còn nên người làm sao được"

Cụ già nhìn vào mắt Tử Tiện, rồi chậm rãi nói rằng:

- Ta có nghe người xưa hay nói: Gia bần tri bất hiếu. Quốc loạn thức trung thần, diễn nôm ra là: Nhà nghèo mới biết cái hiếu thảo của con. Nước loạn mới thấy tôi trung phò chúa. Nay chuyện của ngươi chưa tỏ tường minh bạch - mà đã vội buồn phiền - thì có còn là nam tử hán được ư"

Nói đoạn, bèn câu cá tiếp, khiến Tử Tiện như mớ bòng bong. Quanh quẩn tới lui không làm sao gỡ được, nên đành đem hết chuyện vừa qua kể tràn kể tới, để mong cõi hồng trần có đặng chút cảm thông. Chớ cắc củm cắc ca kiểu này e hổng thọ, rồi thời gian trôi chừng đâu xong điếu thuốc, mới nghe cụ già hỏi đến chuyện buồn đau:

- Vậy ý ngươi thế nào" Có thể phân giải đôi điều cho ta hiểu được chăng"

Tử Tiện đáp:

- Lâu nay tôi theo thầy. Cứ ngỡ điều thầy nói là chân lý. Là đúng trăm phần chẳng có một phần sai, nên cứ tin luôn chẳng ngờ chi hết cả. Dè đâu thầy cũng… trời ới đất ới, khiến bực bội trong lòng mà hổng biết làm sao - bởi bán tự vi sư - hà huống chi thầy cho… một bụng.

Cụ già liền nắm tay Tử Tiện, mĩm cười mà nói rằng:

- Thầy ngươi chẳng có gì sai cả. Chỉ là hơi… ba phải một chút thôi. Chớ có chi đâu mà làm cho lớn chuyện. Chỉ là Tử Lộ, Tử Cống, Nhan Hồi, đều là học trò giỏi của thầy ngươi cả. Nếu chê trò, thì thầy còn… bảnh với ai" Chuyện nhỏ híu đó mà ngươi lại không tường không tận, thì thiệt là hết biết!

Tử Tiện nghe thế, mới bừng đôi mắt sáng, mà hỏi cụ rằng:

- Vậy bây giờ tôi phải làm sao"

Cụ già đáp:

- Người có chí lớn không thấy những việc nhỏ mọn. Người hiểu xa không nghĩ đến những việc tầm thường trước mắt. Vậy ngươi hãy tiếp tục theo thầy mà học tập. Chờ cho đến ngày đủ lông đủ cánh rồi hãy ra riêng. Chớ không thể bỏ buông rời đi được. Mà giả như ngươi không tập tành chữ Nhẫn - rồi bỏ đó mà đi - thì thế nhân sẽ đàm tiếu về ngươi rằng: Tử Tiện bỏ thầy là bất nhân. Không chịu học hành để thua kém bè bạn là bất trí. Phụ công dạy dỗ của thầy là bất nghĩa. Kẻ bất nhân bất trí bất nghĩa như vậy - thì e suốt đời - chẳng bao giờ… cưới hỏi được đâu!

Tử Tiện nghe thế mới ngồi im không nói. Hai tay bắt… chuồn chuồn mà hổng biết tính mần răng, thành thử trong phút chốc không làm sao đáp lại, rồi đang lúc bối rối tràn ra như thế, mới nghe tiếng cụ già khe khẽ dội vào tim:

- Ngươi hãy nhìn dòng nước chảy ngoài kia. Tưởng như là mềm mại, nhưng thực ra là to vô tận, sâu vô cùng. Lại nữa, nước cho vào lu cũng được. Vào hũ cũng êm. Vào nồi vào niêu tất tất đều xong chuyện. Vậy nếu ngươi muốn trở thành một trang tử hán. Đầu đội trời, chân đạp đất, hầu để lại những võ nghiệp lẫy lừng cho thế hệ mai sau, thì phải quyết tâm lấy… nước ra mà học. Nghĩa là ngươi phải noi theo giòng nước đó, mà tập uốn mình theo hoàn cảnh. Chớ đừng bắt hoàn cảnh phải chạy theo ý mình. Ngươi đã hiểu chưa"

Trong cuộc hành quân Lam Sơn 719, Đại Tá NGUYỄN VĂN THO, Lữ Đoàn Trưởng, Lữ Đoàn 3 nhẩy dù, trong trận đánh vô cùng ác liệt,với CS nhưng vì hỏa lực của ta kém hơn địch quân nên Đại Tá Thọ cùng một số số binh sĩ trực thuôc đã bị CS bắt làm tù binh trong đó có Thiếu Tá Đức vào ngày 25-2-71,tại đồi 31.Hạ Lào.
Câu hỏi mưa lũ chết người, trôi nhà là do đâu? Dĩ nhiên, là do khí hậu thời hâm nóng địa cầu. Nhưng thiệt hại ngày càng dữ dội hơn, chính vì cán bộ móc nối lâm tặc phá rừng, làm cho thảm cây bảo hộ không còn dày nữa.
Trần Nguyên Đán là bút hiệu của Mục sư Lữ Thành Kiến, từng quản nhiệm Hội Thánh Maryland, miền Đông, rồi Fort Worth, Texas. Sau giải vinh danh tác giả Viết Về Nước Mỹ năm 2007, ông nhận thêm giải Việt Bút 2009 và là thành viên Ban Tuyển Chọn Chung Kết Viết Về Nước Mỹ từ 2010. Ngoài Việt Báo Online, nhiều thơ và truyện của ông hiện có trên tạp chí văn chương trên mạng internet, như da mầu, tiền vệ. Sau đây là bài viết mới nhất.
Phật giáo Việt Nam tại Mỹ tạm được 43 năm hay 43 tuổi, nếu tính từ năm 1975. Tăng đoàn và Ni đoàn của nhiều giáo hội cũng thành lập từ đó.
Với chí nguyện “Phật tử sống nương tựa cửa chùa. Phật tử chết nương tựa cửa Phật”, sư bà là một vị Ni trưởng cũng nổi bật trong công hạnh tiên phong thành lập Nghĩa Trang Phật Giáo tại Hoa Kỳ.
CSVN đang hèn nhát hiến dâng cho giặc Tàu, kẻ thù truyền kiếp của dân tộc, giải giang sơn gấm vóc mà tổ tiên chúng ta đã xây dựng bằng bao nhiêu xương máu trong suốt chiều dài lịch sử của Việt Nam.
Mùa hè đang ngự trị khắp nơi mà sao mặt trời còn say ngủ đến quá trưa! Nơi trung tâm Sangha ở thành phố biển Huntington Beach mây xanh phủ ngợp bầu trời, hơi lạnh từ gió biển thổi vào đã khiến hơn 500 phật tử phải khoác áo lạnh đến tham dự và chung vui với Nhóm Mắt Thương Nhìn Đời, nhân dịp kỷ niệm 10 năm vào hai ngày cuối tuần 22 và 23 tháng 6, 2018.
Chùa vắng, là nói chùa không có tăng sĩ. Đặc khu là nói về Xishuangbanna Dai Autonomous Prefecture ở vùng cực nam tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.
WASHINGTON -- Nhiều nhà máy Hoa Kỳ sẽ dọn sang nước khác, trong khi cuộc chiến thương mại bắt đầu gây thiệt hại cho nhiều công ty.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.