Koestler coi khoa học gia là kẻ mộng du. Đây còn là tên một tác phẩm của ông, gồm ba cuốn, Những Kẻ Mộng Du (1959), Hành Động Sáng Tạo (1964), và cuốn cuối, Con Ma ở trong Cỗ Máy (1967).
Trong cơn mộng, họ 'tình cờ' tìm thấy điều đang kiếm.
Nhưng, để có được giây phút tình cờ, là phải khốn khổ khốn nạn với điều mình trăn trở. Nói rõ hơn, phút tình cờ kia, là do con người quần quật làm việc, ngay cả trong khi ngủ.
Hồi nhỏ Gấu cũng có được cái khả năng mộng du tuyệt vời đó. Một lần Gấu giải một bài tốn hình học, và bí. Bài tốn hành Gấu mấy ngày liền. Bữa đó, Gấu đang ngủ, tới gần sáng chợt lạc vào một nơi thật xa lạ, và thấy bài tốn hình học của mình hiện ra ngay trước mắt. Bất thình lình, nó lắc một cái, rồi bắn đi một cái. Gấu tỉnh liền, la lớn, ra rồi. Và nhảy tới bàn học, ghi lại kết quả bài tốn.
Đó là một bài tốn tìm quĩ tích một điểm chuyển động. Trong giấc mơ, Gấu nhìn thấy hình vẽ thực hiện hai động tác, xoay rồi đẩy đi một đoạn, đúng là một phép quay, cộng thêm một phép vị tự.
Mai Thảo có lần nói, ông chỉ cho phép ông 'tình cờ', cao lắm là ba lần. Nghĩa là, viết đến lần thứ ba, một truyện ngắn, mà vẫn hỏng, là ông bỏ!
Trong cơn mộng, họ 'tình cờ' tìm thấy điều đang kiếm.
Nhưng, để có được giây phút tình cờ, là phải khốn khổ khốn nạn với điều mình trăn trở. Nói rõ hơn, phút tình cờ kia, là do con người quần quật làm việc, ngay cả trong khi ngủ.
Hồi nhỏ Gấu cũng có được cái khả năng mộng du tuyệt vời đó. Một lần Gấu giải một bài tốn hình học, và bí. Bài tốn hành Gấu mấy ngày liền. Bữa đó, Gấu đang ngủ, tới gần sáng chợt lạc vào một nơi thật xa lạ, và thấy bài tốn hình học của mình hiện ra ngay trước mắt. Bất thình lình, nó lắc một cái, rồi bắn đi một cái. Gấu tỉnh liền, la lớn, ra rồi. Và nhảy tới bàn học, ghi lại kết quả bài tốn.
Đó là một bài tốn tìm quĩ tích một điểm chuyển động. Trong giấc mơ, Gấu nhìn thấy hình vẽ thực hiện hai động tác, xoay rồi đẩy đi một đoạn, đúng là một phép quay, cộng thêm một phép vị tự.
Mai Thảo có lần nói, ông chỉ cho phép ông 'tình cờ', cao lắm là ba lần. Nghĩa là, viết đến lần thứ ba, một truyện ngắn, mà vẫn hỏng, là ông bỏ!
Nhờ cái tính cứng đầu đó, cố đạt cho bằng được 'tình cờ', đúng ra là, cố tìm ra lời giải một bài tốn mà Gấu học không đến nỗi tệ, và ba năm làm luôn ba cái bằng Trung Học, Tú Tài I, và Tú Tài II. Tú Tài I thì đậu ngay kỳ 1.
Hồi Gấu học, chưa có cái trò thi bằng máy IBM, tức tú tài khoanh, theo kiểu một câu hỏi có ba câu trả lời, thí sinh khoanh đúng, là OK.
Mới đây, gặp lại Hàm, cùng học năm Đệ Nhị, cùng trọ học bên Thủ Thiêm, anh nói, hồi đó, nghe mày bỏ ngang, đi làm Bưu Điện, mà tiếc cho mày. Sau nghe mày viết văn, tao lại càng thêm tiếc! Đi theo cái thằng MT, học đòi ba thói kiêu ngạo, ôi chao.... Anh kể, có lần thấy tôi đang ngồi với 'cái đám MT' đó. Vẫy tay, Gấu không thèm đáp lại. Thế là anh đi luôn, chửi thầm, thằng này hỏng rồi. Lần gặp lại ở Tiểu Sài Gòn, anh nhắc lại, mà như vẫn còn tức!
Khổ một nỗi, hai anh em cùng trọ học một thời gian, mà anh không nhớ ra bạn mình mắt lé, tức mù dở, nhìn chỉ được có một nửa... sự thực, mà như người ta nói, một nửa sụ thực thì còn khốn nạn hơn cả một lời nói dối.
Trên đời Gấu, bị chửi như trên là rất nhiều lần. Cái sự khốn nạn, vờ bạn cũ như thế, nó có hai nguyên nhân.
Một là do mắt kém, hai là do trí nhớ tồi tệ.
Nói tồi tệ cũng không đúng. Phải nói, có một khoảng đời của Gấu hoàn toàn mất hẳn. Và cùng với nó là những bạn bè, những kỷ niệm, những nợ nần, những hệ lụy. [Lý do tại làm sao mất, xin kể sau].
Gấu gặp lại Hàm, và Quyên, là nhờ cái quảng cáo của anh bạn HKP trên tờ Người Việt. Tức cái tin Gấu ghé Tiểu Sài Gòn, mà anh 'đi' trên mục tin địa phương, 'nhà văn nhớn' NQT ghé thăm Tiểu Sài Gòn, cùng cái hình đứng trước tòa soạn báo NV.
Không thể tưởng tượng được. Nhờ cái tin Gấu gặp lại bao nhiêu là bạn bè cũ.
Bỗng nhớ tới lời khuyên của ông chủ nhà sách Văn Khoa, mày nên viết cho báo này, nhiều người đọc lắm đấy!
Khổ một nỗi, Gấu không hạp với "báo này". Phải nói hai bên không hạp nhau. Mà cũng chẳng hiểu vì lý do gì.
Cái vụ "đi" trên là hoàn toàn do anh bạn HKP bầy ra. Gấu vẫn còn nhớ Nguyễn Chí Khả nói, lạ thật, nó đi tin anh tới thăm Tiểu Sào Gòn, lại đăng hình nữa. Chuyện quái dị thật!
Nhân đây, xin cám ơn một lần nữa tới anh bạn HKP. Nhờ anh mà Gấu này gặp lại những bạn bè thời còn đi học. Những Quyên. Những Hàm. Những Thủ Thiêm. Những Sài Gòn.
Cám ơn bạn ta!
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình