Hôm nay,  

Chất đất hiếm: R.E.E.

10/10/201700:00:00(Xem: 30825)
Chất đất hiếm - REE
Thanh Trương Lacey

 
Trong tương lai, quốc gia nào làm chủ nguồn đất hiếm sẽ làm bá chủ về mặt công nghiệp kỹ thuật cao cấp trong nhiều lãnh vực.

*

Đất hiếm đang được dùng trong công nghệ có mức đòí hỏi kỹ thuật cao như pin điện cho xe hơi, các cơ phận điện tử quốc phòng và trong nhiều lảnh vực khác.    Đất hiếm được xem là “quý hơn vàng” vì có nó mới có thể chế tạo đươc những sản phẩn công nghệ cao.  Hiện nay Trung quốc có rất nhiều mỏ về đất hiếm và coi như đang ở vị thế “bá chủ hoàn cầu” về khoáng chất quý này và đang cố tình giảm lại mức xuất cảng làm ảnh hưởng rất nặng nề đế công nghệ kỷ thuật của Nhật và nhiều quốc gia tiên tiến khác.  Chúng ta thử tìm hiểu thêm về chất đất hiếm  hay R.E.E. này.                   

Chất đất hiếm, hay rare earth element, viết tắc là R.E.E., được định nghĩa là một kết hợp của 17 hoá chất , trong đó có hai chất có tên là Scandium, Yttrium và 15 chất Lanthanides.  Scandium và yttrium được xem là đất hiếm vì có nằm chung quặng mỏ với chất lanthanides và có cùng giá trị hoá học.

Dù có tên khác nhau nhưng các chất đất hiếm ( trừ chất có tính bất định cao là promethium ) thì các chất khác tương đối có nhiều trong vỏ trái đất.  Tuy nhiên vì do tính sở -hữu- điạ- chất, chúng không thể được tìm ở hình thức cô đọng và ít tốn kém.  Chính vì sự hiếm hoi của những khoáng chất này  nên chúng được gọi là “đất hiếm”.  Chất đầu tiên là gadoline được lấy ra từ một mỏ ở làng Ytterby, Thụy điển; nhiều chất khác được đặt tên lấy từ địa danh này, một số khác được lấy tên các khoa học gia đã tìm ra chúng.  Chúng được phân loại ra:

- Đất hiếm

- Kim loại đất hiếm

- Phần tử đất hiếm

- Ốc-xit đất hiếm

- Phần tử đất hiếm nhẹ

- Phần tử đất hiếm nặng.

Chất đất hiếm được thế giới biết đến từ khám phá “khoáng chất đen” tên ytterbite (được đổi thành tên là “gadolinite” năm 1800) do một sĩ quan tên Carl Axel Arrhenius vào năm 1787 tại một hầm mỏ đá ở làng Ytterby, Thụy điển.

Cho đến năm 1802, có hai chất đất hiếm nữa được tìm ra là yttrium và cerium và cả 30 năm nữa mơí tìm ra được những chất khác như ceria và ochroia.

Năm 1839, một nhà hóa học dùng nhiệt tách chất ceria và cho hoà tan vào acid nitric và gọi tên nó là dung dịch muối lanthana và ông phải mất 3 năm nữa để tách lanthana thành chất didymia và lanthana ròng.

Đến năm 1842 thì số chất đất hiếm được tìm ra là 6 chất.  Các chất đất hiếm thường được tìm ra chung với nhau.  Chúng khó tách rời ra khỏi nhau.  Hai chất tách ra được đầu tiên tìm ra ở thể tách rời là yttria ( năm 1794) và ceria (1802).  Quặng có chất cerium có ở nhiều nơi trên thế giới và hiện đang được đào xới.  Còn quạng có chất yttrium thì nhỏ và hiếm lại ít tập trung một chỗ.  Phần lớn quặng yttrium có ở miền Nam Trung quốc.  Có nơi có độ tập trung đến 65% chất yttrium oxide.  Khoáng chất eudialyte được tìm ra ở miền nam của Greenland có số lượng nhỏ nhưng có trử lượng rất cao chất yttrium.  Trong nhiều năm qua, nhiều quặng có các chất đất hiếm được tìm ra ở Brazil, Ấn độ, Úc và Nam Phi, ở Nga, California và China.


Trong những năm vừa qua, chất đất hiếm được dùng trong kỹ thuật hiện đại ngày càng gia tăng đáng kể như trong các dụng cụ kỷ thuật, kể cả dụng cụ có tính siêu-dẩn, hợp kim, máy đánh bóng điện tử, các tác nhân tinh tế và các bộ phận trong xe hơi điện (phần chính yếu là cho pin và nam châm).   Ions của đất hiếm được trong ngành nhản khoa điện tử có tên là Nd:YAG laser.  Chất Erbrium được dùng trong quang sợi trong hệ thống truyền thông.  Chất đất hiếm cũng được dùng trong bóng điện cathode cho máy tv.  Chất euphorium làm cho màu của truyền hình CRT đẹp hơn.  Yttrium được dùng trong loại microwave có dĩa quay đựng thức ăn.  Chấtđất hiếm oxides được thay thế trong việc hàn vì ít tiết ra chất độc.  Nhiều sản phẩm quôc phòng dùng các chất đất hiếm như: kính quan sát ban đêm, máy đo tầm xa, radar SPY-1 trang bị cho tàu chiến và cho hệ thống phóng ngư lôi của ngư lôi đỉnh Arleigh Burke.

Từ năm 1948, phần lớn đất hiếm trên thế giới được lấy từ Ấn và Brazil.  Trong những năm của 1950, Nam Phi chiếm điạ vị độc tôn.  Trong những năm của 1960 cho đến những năm của 1980, rặng nứi Mountain Pass ở California dẫn đầu sản xuất.  Ngày nay, Ấn và Nam Phi vẫn còn sản xuất nhưng không theo kịp China.  Hiện nay China sản xuất 97% lượng đất hiếm trên thế giới, phần lớn là ở Nội Mông cổ. Tất cả đầt hiếm nặng trên thế giới như chất dysprosium đều nằm ở China.  Năm 2011, Hội Đia chất Mỹ cho ra một tài liệu nghiên cứu là Hoa kỳ có 13 triệu thước khối  các chất đất hiếm.  Nhu cầu  mới hiện nay vượt quá mức cung, người ta e rằng thế giới sẽ sớm bị thiếu chất đất hiếm.

Vì China hạn chế xuất cảng đất hiếm nên ngươì ta đi tìm những nguồn quặng  ở Úc, Brazil, Canada, Nam Phi và tại Mỹ.  Năm 2010 Việt Nam ký hợp đồng với Nhật để cung cấp đất hiếm ở phiá tây bắc tỉnh Lai Châu.   Một phương cách để lấy được đất hiếm là từ phế chất điện tử và từ các chất phế thải có chứa chất đất hiếm.

Việc khai mỏ, lọc và tái phục hoàn chất đất hiếm nếu không được quản trị đúng cách sẽ đem lại hậu quả nghiêm trọng cho môi trường.  Các chất như thorium và uranium, cũng như các chất acids độc đều tạo ra phóng xạ.  Tuy China đã đưa ra những biện pháp đối phó nhưng những nơi khai thác lớn như ở Baotu, thuộc Nội Mông Cổ, nơị tinh luyện hầu hết chất đất hiếm cho thế giới đang bị hũy hoại trầm trọng về môi trường.

Viện dẫn  cớ này, China tuyên bố giảm đi mức sản xuất đất hiếm để tạo thành phẩm với chất  đất hiếm rồi bán ra với giá cao  thay vì bán ra nguyên liệu với giá rẽ cho các quốc gia khác.  Trong biến cố một tàu của Trung cộng bị Nhật bắt giữ hồi tháng Chín năm 2010, TC đã cấm xuất cảng chất oxides đất hiếm sang Nhật [nhưng lại không cấm xuất cảng thành phẩm tạo từ chất đất hiếm của mình!].  TC cũng đã giãm mức xuất cảng chất R.E.E. mỗi năm ở mức 40%, tương đương với 30.258 tấn./.

 
 - Thành phố cuả Bình Yên - Trung tuần tháng Hai, 2011

 

MOSCOW - Thông tin của The Mail cho hay : 1 cuộc điều tra mới xác nhận Liên Đoàn Túc Cầu Thế Giới (FIFA) từ chối hành động khi có bằng chứng tố cáo cầu thủ Nga gian lận bằng thuốc tăng lực - FIFA biết sự kiện mà The Mail mô tả là bưng bít có hệ thống và có bằng chứng từ 18 tháng trước ngày World Cup 2018 khai diễn tại Nga. Trước đây, cũng The Mail đưa tin : tất cả 23 cầu thủ của đổi tuyển bóng tròn Nga có tên trong danh sách hàng chục đối tượng điều tra về doping.
SEOUL, Nam Hàn -- Chính phủ Bắc Hàn dịu giọng với Mỹ... và nhiều dấu hiệu cho biết Kim Jong Un muốn dẫn Bắc Hàn đi theo con đường cải cách kinh tế kiểu Việt Nam.
TAIPEI, Đài Loan -- Đất nước Đài Loan tự hào là nơi đứng đầu tự do báo chí tại Châu Á... và bây giờ chính thức kêu gọi liên kết các nước để “chống lại sự lan tràn của thế lực chống dân chủ.”
SARANSK - Giới cổ động bóng đá Iran gây ồn ào bên ngoài 1 khách sạn của thành phố Saransk, nơi 1 cao thủ của đội tuyển Bồ Đào Nga nghỉ qua đêm – trong chương trình tranh đấu ngày Thứ Hai, đội Iran đối đầu đội Bồ Đào Nha. Không ngủ đuợc vì huyên náo, cầu thủ Cristiano Ronaldo buộc phải tới cửa sổ, lớn tiếng năn nỉ đám đông.
MEXICO CITY - Thẩm quyền tỉnh bang Michoacan thuộc Mexico tống giam toàn bộ lực luợng cảnh sát của thị trấn Ocampo vì can dự vụ hãm hại ứng viên tranh cử thị trưởng là chính khách Fernando Angeles Juarez đuợc biết với lập trường trung tả – tất cả 28 người bị thẩm vấn. Ông Juarez bị băén chết hôm Thứ Năm trong lúc vận động cử tri của cộng đồng 24,000 dân cách thủ đô 150 kilomét – Mexico tổ chức tổng tuyển cử ngày 1-7.
BRUSSELS - Trước hội nghị thượng đỉnh NATO sắp họp tại Brussels, các ngoại trưởng của EU và TTK-NATO đang thảo luận triển vọng thực hiện sáng kiến “3 Nhóm Tam-Thập hay Three Thirties” do Hoa Kỳ đề xuớng từ năm ngoái cùng với yêu cầu dành 2% GDP cho quân phí – nỗ lực này đang tăng tốc nhưng, các thành viên NATO thực sự quan ngại về các khó khăn trong việc vưọt qua các trở ngại để tổ chức lực luợng ứng chiến nhanh bằng 30 tiểu đoàn, 30 chiến hạm và 30 phi đội trong thời hạn dưới 30 ngày.
ANKARA - Viên chức điều khiển ủy hội tuyển cử loan báo : với hơn 97% số phiếu đã kiểm, đảng cầm quyền AKP liên minh với đảng MHP đã thắng, là quyền lãnh đạo của TT Erdogan đuợc củng cố sau 15 năm cầm quyền – nhưng, đảng đối lập CHP xác nhận gần 50% phiếu chưa kiểm. Lãnh tụ Erdogan tự tuyên bố thắng trước khi có kết quả kiểm phiếu chính thức.
TEHRAN - Nhà buôn tại thủ đô Iran tham dự 1 cuộc đình công hiếm hoi tại nước cộng hoà Hồi Giáo hôm Thứ Hai – tất cả cửa hàng tại Grand Bazaar đóng cửa để phản đối sự sụp đổ của nội tệ trên thị trường chứng khoán. Đường phố cũng chứng kiến thanh niên biểu tình, hô khẩu hiệu và ném đá chống lại cảnh sát.
DAMASCUS, Syria - Phi cơ Nga tham chiến ở Syria, dội bom vào các căn cứ du kích do Mỹ hỗ trợ để giúp quân chính phủ Syria tái chiếm... Trong khi đó, chính phủ Mỹ sau khi hỗ trợ và huấn luyện loạn quân nhiều năm, tuần này tuyên bố là sẽ không giúp gì nữa.
CANBERRA - Nhiều đoạn phim tài liệu chiếu trên đài truyền hình Australia Channel 9 tố cáo âm mưu bành trướng của Trung Cộng tại Thái Bình Dương bằng chiến thuật ngoại giao gọi là “giăng bẫy nợ” gây bực bội Beijing.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.