Hôm nay,  

Chất đất hiếm: R.E.E.

10/10/201700:00:00(Xem: 30019)
Chất đất hiếm - REE
Thanh Trương Lacey

 
Trong tương lai, quốc gia nào làm chủ nguồn đất hiếm sẽ làm bá chủ về mặt công nghiệp kỹ thuật cao cấp trong nhiều lãnh vực.

*

Đất hiếm đang được dùng trong công nghệ có mức đòí hỏi kỹ thuật cao như pin điện cho xe hơi, các cơ phận điện tử quốc phòng và trong nhiều lảnh vực khác.    Đất hiếm được xem là “quý hơn vàng” vì có nó mới có thể chế tạo đươc những sản phẩn công nghệ cao.  Hiện nay Trung quốc có rất nhiều mỏ về đất hiếm và coi như đang ở vị thế “bá chủ hoàn cầu” về khoáng chất quý này và đang cố tình giảm lại mức xuất cảng làm ảnh hưởng rất nặng nề đế công nghệ kỷ thuật của Nhật và nhiều quốc gia tiên tiến khác.  Chúng ta thử tìm hiểu thêm về chất đất hiếm  hay R.E.E. này.                   

Chất đất hiếm, hay rare earth element, viết tắc là R.E.E., được định nghĩa là một kết hợp của 17 hoá chất , trong đó có hai chất có tên là Scandium, Yttrium và 15 chất Lanthanides.  Scandium và yttrium được xem là đất hiếm vì có nằm chung quặng mỏ với chất lanthanides và có cùng giá trị hoá học.

Dù có tên khác nhau nhưng các chất đất hiếm ( trừ chất có tính bất định cao là promethium ) thì các chất khác tương đối có nhiều trong vỏ trái đất.  Tuy nhiên vì do tính sở -hữu- điạ- chất, chúng không thể được tìm ở hình thức cô đọng và ít tốn kém.  Chính vì sự hiếm hoi của những khoáng chất này  nên chúng được gọi là “đất hiếm”.  Chất đầu tiên là gadoline được lấy ra từ một mỏ ở làng Ytterby, Thụy điển; nhiều chất khác được đặt tên lấy từ địa danh này, một số khác được lấy tên các khoa học gia đã tìm ra chúng.  Chúng được phân loại ra:

- Đất hiếm

- Kim loại đất hiếm

- Phần tử đất hiếm

- Ốc-xit đất hiếm

- Phần tử đất hiếm nhẹ

- Phần tử đất hiếm nặng.

Chất đất hiếm được thế giới biết đến từ khám phá “khoáng chất đen” tên ytterbite (được đổi thành tên là “gadolinite” năm 1800) do một sĩ quan tên Carl Axel Arrhenius vào năm 1787 tại một hầm mỏ đá ở làng Ytterby, Thụy điển.

Cho đến năm 1802, có hai chất đất hiếm nữa được tìm ra là yttrium và cerium và cả 30 năm nữa mơí tìm ra được những chất khác như ceria và ochroia.

Năm 1839, một nhà hóa học dùng nhiệt tách chất ceria và cho hoà tan vào acid nitric và gọi tên nó là dung dịch muối lanthana và ông phải mất 3 năm nữa để tách lanthana thành chất didymia và lanthana ròng.

Đến năm 1842 thì số chất đất hiếm được tìm ra là 6 chất.  Các chất đất hiếm thường được tìm ra chung với nhau.  Chúng khó tách rời ra khỏi nhau.  Hai chất tách ra được đầu tiên tìm ra ở thể tách rời là yttria ( năm 1794) và ceria (1802).  Quặng có chất cerium có ở nhiều nơi trên thế giới và hiện đang được đào xới.  Còn quạng có chất yttrium thì nhỏ và hiếm lại ít tập trung một chỗ.  Phần lớn quặng yttrium có ở miền Nam Trung quốc.  Có nơi có độ tập trung đến 65% chất yttrium oxide.  Khoáng chất eudialyte được tìm ra ở miền nam của Greenland có số lượng nhỏ nhưng có trử lượng rất cao chất yttrium.  Trong nhiều năm qua, nhiều quặng có các chất đất hiếm được tìm ra ở Brazil, Ấn độ, Úc và Nam Phi, ở Nga, California và China.


Trong những năm vừa qua, chất đất hiếm được dùng trong kỹ thuật hiện đại ngày càng gia tăng đáng kể như trong các dụng cụ kỷ thuật, kể cả dụng cụ có tính siêu-dẩn, hợp kim, máy đánh bóng điện tử, các tác nhân tinh tế và các bộ phận trong xe hơi điện (phần chính yếu là cho pin và nam châm).   Ions của đất hiếm được trong ngành nhản khoa điện tử có tên là Nd:YAG laser.  Chất Erbrium được dùng trong quang sợi trong hệ thống truyền thông.  Chất đất hiếm cũng được dùng trong bóng điện cathode cho máy tv.  Chất euphorium làm cho màu của truyền hình CRT đẹp hơn.  Yttrium được dùng trong loại microwave có dĩa quay đựng thức ăn.  Chấtđất hiếm oxides được thay thế trong việc hàn vì ít tiết ra chất độc.  Nhiều sản phẩm quôc phòng dùng các chất đất hiếm như: kính quan sát ban đêm, máy đo tầm xa, radar SPY-1 trang bị cho tàu chiến và cho hệ thống phóng ngư lôi của ngư lôi đỉnh Arleigh Burke.

Từ năm 1948, phần lớn đất hiếm trên thế giới được lấy từ Ấn và Brazil.  Trong những năm của 1950, Nam Phi chiếm điạ vị độc tôn.  Trong những năm của 1960 cho đến những năm của 1980, rặng nứi Mountain Pass ở California dẫn đầu sản xuất.  Ngày nay, Ấn và Nam Phi vẫn còn sản xuất nhưng không theo kịp China.  Hiện nay China sản xuất 97% lượng đất hiếm trên thế giới, phần lớn là ở Nội Mông cổ. Tất cả đầt hiếm nặng trên thế giới như chất dysprosium đều nằm ở China.  Năm 2011, Hội Đia chất Mỹ cho ra một tài liệu nghiên cứu là Hoa kỳ có 13 triệu thước khối  các chất đất hiếm.  Nhu cầu  mới hiện nay vượt quá mức cung, người ta e rằng thế giới sẽ sớm bị thiếu chất đất hiếm.

Vì China hạn chế xuất cảng đất hiếm nên ngươì ta đi tìm những nguồn quặng  ở Úc, Brazil, Canada, Nam Phi và tại Mỹ.  Năm 2010 Việt Nam ký hợp đồng với Nhật để cung cấp đất hiếm ở phiá tây bắc tỉnh Lai Châu.   Một phương cách để lấy được đất hiếm là từ phế chất điện tử và từ các chất phế thải có chứa chất đất hiếm.

Việc khai mỏ, lọc và tái phục hoàn chất đất hiếm nếu không được quản trị đúng cách sẽ đem lại hậu quả nghiêm trọng cho môi trường.  Các chất như thorium và uranium, cũng như các chất acids độc đều tạo ra phóng xạ.  Tuy China đã đưa ra những biện pháp đối phó nhưng những nơi khai thác lớn như ở Baotu, thuộc Nội Mông Cổ, nơị tinh luyện hầu hết chất đất hiếm cho thế giới đang bị hũy hoại trầm trọng về môi trường.

Viện dẫn  cớ này, China tuyên bố giảm đi mức sản xuất đất hiếm để tạo thành phẩm với chất  đất hiếm rồi bán ra với giá cao  thay vì bán ra nguyên liệu với giá rẽ cho các quốc gia khác.  Trong biến cố một tàu của Trung cộng bị Nhật bắt giữ hồi tháng Chín năm 2010, TC đã cấm xuất cảng chất oxides đất hiếm sang Nhật [nhưng lại không cấm xuất cảng thành phẩm tạo từ chất đất hiếm của mình!].  TC cũng đã giãm mức xuất cảng chất R.E.E. mỗi năm ở mức 40%, tương đương với 30.258 tấn./.

 
 - Thành phố cuả Bình Yên - Trung tuần tháng Hai, 2011

 

MOSCOW - Sau báo động của TT Putin : phi đạn Nga sẽ hướng sang lục địa Hoa Kỳ, đài truyền hình Nga đã công bố danh sách mục tiêu, gồm Camp David và Ngũ Giác Đài. Reuters cho hay : phúc trình bất thường này được phát sóng hồi tối chủ nhật vài ngày sau khi chủ nhân Điện Kremlin tuyên bố “sẵn sàng tình huống tương tự khủng hoảng Cuba” nếu Washington muốn.
PACARAIMA - Brazil lên án sự xử dựng bạo lực của cường quyền Maduro để ngăn chận cứu trợ nhân đạo tại biên giới là “tội ác” và hô hào cộng động quốc tế giúp giải phóng nhân dân Venezuela.
DHAKA - 1 chuyến bay của hãng Bimam Bangladesh từ thủ đô Bangladesh đi Dubai ha đi Dubai hạ cánh khẩn cấp sau 1 âm mưu không tặc với 142 hành khách – tất cả hành khách xuống phi cơ an toàn tại Chittagong, 1 thành phố ven biển. AFP dẫn nguồn tin an ninh cho biết nghi can tìm cách xông vào phòng lái – chiếc Boeing 737 thực hiện chuyến bay BG147 bị pong thỏa ngay khi hạ cánh trong lúc cảnh sát thẩm vấn nghi can tuổi chừng 25. Chưa rõ động lực cướp phi cơ.
PESHAWAR - Taleban đưa “đội tuyển hạng A” đi Qatar tuần này để thương lượng chấm dứt chiến tranh với Hoa Kỳ.
Khoảng cuối tháng 02/2019, trong sự kiện MWC 2019, HMD Global ra mắt một loạt điện thoại Nokia mới, bao gồm 3 mẫu smartphone giá rẻ và 1 mẫu điện thoại phổ thông.
Trong tháng 02/2019, YouTube cho biết sẽ ngăn không cho các kênh có nội dung chống vắc xin được chạy quảng cáo. Hãng tuyên bố rằng các video như vậy vi phạm chính sách cấm kiếm tiền đối với các video có nội dung "nguy hiểm và gây hại". Động thái này xuất hiện sau khi các nhà quảng cáo trên YouTube gỡ bỏ quảng cáo của họ ra khỏi các video này.
WASHINGTON -- Hầu hết kinh tế gia suy đoán rằng Hoa Kỳ sẽ suy thoái kinh tế vào năm 2021. Hơn 3/4 kinh tế gia Hoa Kỳ dự đoán rằng kinh tế Mỹ sẽ suy thoái vào cuối năm 2021, mặc dù đa số vẫn ước tính rằng Quỹ Dự Trữ Liên Bang sẽ tiếp tục nâng lãi suất năm nay.
HOUSTON - Tại tòa án Houston, chánh án liên bang Gray Miller khẳng định : luật đòi hỏi chỉ nhận nam giới tòng quân là vi hiến – đó là phán quyết trong vụ kiện của National Coaltiton for Men tìm kiến hộ thống động viên đòi hỏi phụ nữ khai báo để làm nghĩa vụ quân dịch nộp tòa từ Tháng 11-2016.
WASHINGTON - TT Trump bị tố đã hôn 1 phụ nữ không được cho phép bên ngoài 1 sinh hoạt chính trị tại Florida và Tháng 8-2016.
VENTURA COUNTY - Nghi can bị quy tội oan, được bồi thường 21 triệu MK để trở lại cuộc sống tự do lúc 71 tuổi là Craig Coley.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.