Sau khi Tổng bí thư Lê Khả Phiêu tiếp Đại tướng Trì Hạo Điền để hứa “làm theo chính sách kinh tế của Trung Quốc” và Chủ tịch Nhà nước Trần Đức Lương tiếp Tổng Thống Putin để cam kết “đồng hành chiến lược với Nga”, nước Việt Nam sẽ có sách lược gì đối phó với Mỹ" Bỗng nhiên người ta thấy Hà Nội rất quan tâm về bản thương ước và lo ngại sẽ có trắc trở thật sự. Hồi đầu tháng này một giới chức cao cấp của Sứ quán Mỹ ở Hà Nội nói việc phê chuẩn thương ước Việt-Mỹ tại Quốc hội Hoa Kỳ sẽ phức tạp hơn dự liệu.
Nhân vật này không tiết lộ danh tánh đã lên tiếng đúng lúc Tổng Thống Nga Putin đến thăm Hà Nội, trong khi có tin nói Đại sứ Pete Peterson đã về Mỹ vận động cho việc phê chuẩn thương ước. Ông nói đến hoàn cảnh chính quyền mới ở Mỹ và những khó khăn như vấn đề nhân quyền và tự do tôn giáo đã nổi bật ở Việt Nam, nhất là cuộc biểu tình phản kháng lớn chưa từng có của các dân tộc thiểu số tại hai tỉnh Cao Nguyên Trung Phần. Về chuyện biểu tình, giới chức Mỹ đã nhấn mạnh việc này rất khó giải quyết vì thiếu những thông tin độc lập và trung thực, các ký giả ngoại quốc và cả nhân viên Sứ quán Mỹ cũng không được phép đến tại chỗ để nhìn thấy tường tận sự thật.
Hà Nội tố cáo nhóm FULRO hiện định cư ở Mỹ đã khích động dân Thượng biểu tình gây biến động, nhưng lời tố cáo đó cũng không có bao nhiêu ảnh hưởng. Phản ứng của Hà Nội đã cho thấy họ rất lo ngại thương ước bị lung lay. Sau khi Linh mục Nguyễn Văn Lý đưa ra bản tuyên bố số 5 tai hại cho Hà Nội, kêu gọi các tổ chức quốc tế đừng dễ dàng cho Cộng sản Việt Nam tham gia ký kết các công ước hiệp quốc tế, Công an đã “quản chế” vị linh mục này đồng thời tìm mọi cách đàn áp và khủng bố những người ủng hộ. Những biện pháp trấn áp đó chỉ làm nặng thêm lời chỉ trích của Sứ quán Mỹ về tình trạng bưng bít, “thiếu các nguồn tin độc lập vô tư ở Cao Nguyên Trung Phần”. Vì thế ngày 8-3 Hà Nội đã phải tuyên bố cho phép các ký giả ngoại quốc đến thăm Cao Nguyên Trung phần kể từ ngày 12-3. Cố nhiên chế độ đã cố ý kéo dài thời gian. Vụ biến động Cao Nguyên xẩy ra từ cuối tháng 1, đến nay một tháng ruỡi đã trôi qua, Công an và các lực lượng an ninh đã có đủ thời gian dẹp xong mọi chuyện và chụp lên các dân tộc ít người một mạng lưới kiềm chế ngặt nghèo khiến tình hình yên tĩnh để có thể đem ra trưng bày như chẳng có việc gì xẩy ra. Thế nhưng cuộc biểu tình của các chiến sĩ cựu FULRO dự định tổ chức vào đúng ngày thứ hai 12-3 tại Washington đã là một sự trả lời đích đáng cho mưu toan của Hà Nội. Sau khi có tin này, ngày thứ sáu 9-3, Hà Nội đột ngột hoãn vụ các ký giả thăm Tây Nguyên. Hôm trước nói cho đi, hôm sau tuyên bố hoãn. Ít khi thấy mấy ông Cộng sản bối rối đến như vậy.
Sự lúng túng của Hà Nội để trấn áp mọi việc có khả năng làm nguy hại đến thương ước với Mỹ càng cho thấy họ lo lắng đến chuyện mậu dịch với Mỹ và mong thương ước sớm được phê chuẩn suôn sẻ. Trong số những người lãnh đạo chế độ lo bảo vệ thương ước, một nhân vật đã nổi bật, đó là Phó Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng. Người ta không quên Dũng là cấp lãnh đạo đầu tiên của Hà Nội đã đến ngay Gia Lai và Daklak khi cuộc phản kháng của dân Thượng mới bùng nổ. Trong tuần qua báo Saigon Giải Phóng ở miền Nam loan tin Nguyễn Tấn Dũng với tư cách Phó Thủ tướng thứ nhất đặc trách kinh tế, đã ra lệnh xúc tiến một loạt những biện pháp mới về kinh tế tài chính, như thúc đẩy hoạt động của Thị trường Chứng khoán Saigon và tiến lên thành lập Thị trường Chứng khoán Hà Nội. Ngoài ra Dũng ra lệnh bộ Tài chính phải đệ trình luật lệ về việc bán cổ phần nhà nước trong các xí nghiệp quốc doanh đã được “giải tư”, nhất là phải để cho các công ty kế toán quốc tế kiểm tra sổ sách của các công ty quốc doanh. Dũng còn thúc giục ủy ban cải tổ quốc doanh phải xúc tiến việc bán các cổ phần nhà nước để “giải tư”, nghĩa là tư hữu hóa các xí nghiệp nhà nước, đồng thời bắt các ngân hàng thương mại cũng phải làm như vậy.
Những biện pháp đó sẽ có ảnh hưởng tốt đến các công ty ngoại quốc làm ăn ở Việt Nam, và đó cũng là một phần chính yếu liên quan đến việc thi hành thương ước đã ký với Mỹ. Nói chung, đó là những biện pháp mạnh và dứt khoát về một hướng, đáng lẽ phải làm từ lâu để xúc tiến đổi mới kinh tế nhưng đã bị trì trệ vì phe giáo điều bảo thủ dậm chân tại chỗ, phần vì phe này sợ đảng bị suy yếu, phần vì có nhiều mắc míu của phe này với miếng ăn quốc doanh béo bở, tạo thành những ổ tham nhũng.
Chỉ có một điều lạ. Lúc này tình hình tranh chấp trong nội bộ đảng CSVN hết sức gay go khiến ngày họp đại hội đảng đã phải hoãn qua tháng 4. Cuối tuần qua những tin từ nội bộ trung ương đảng đã “bật mí” Lê Khả Phiêu 99% sẽ mất chức Tổng bí thư và Trần Đức Lương hay Nguyễn Phú Trọng sẽ lên thay thế. Những tin đồn đại về những thay đổi lớn trong cấp lãnh đạo đảng và nhà nước ngày càng nhiều và lan rộng, khiến các ông chức quyền cao có vẻ co lại, nín thở để nghe động tĩnh chớ không dám phát ngôn hay vong động. Vậy tại sao Nguyễn Tấn Dũng dám bất chấp những quyết định của Đại hội đảng sắp tới và ra lệnh thi hành những biện pháp mạnh như vậy" Trong những tin đồn dai dẳng từ lâu, có tin Nguyễn Tấn Dũng sẽ lên làm Thủ tướng.
Tuần này Trung ương đảng họp, hãy nhìn xem kết quả cuộc họp then chốt này...nếu có. Dù sao người ta cũng đã thấy rõ ông Tầu, ông Nga không thể nào quý bằng “ông” đô-la. Vì đó là thực tế thời đại.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình