Nơi nào có dòng sông lớn là có nền văn minh. Sông Euphrate, Tigre có văn minh Lưỡng Hà Châu; Sông Hoàng Hà, văn minh Trung Hoa; Sông Nile, văn minh Ai cập; Sông Hằng, văn minh Ấn độ.
Trong văn minh, văn hoá có cái chánh là có cái phụ. Văn minh Việt Nam có văn minh Hà nội với Sông Hồng, văn minh Huế với Sông Hương, văn minh Sàigòn với Sông Đồng Nai và Sông Cữu long
Nếu nói giản lược văn minh hay văn hoá là lối sống, ăn mặc, làm việc, và vui chơi, thì Cải lương, Vọng Cỗ là đặc trưng văn hóa của văn minh Sàigòn.
Cải lương, Vọng Cỗ là phản ứng âm thầm của dân Nam chống lại thoại kịch bác học, cổ điển mà Pháp áp đặt vào Nam kỳ là thuộc đia trực trị của Pháp lúc bấy giờ. Thời kỳ độc lập, Việt Nam Cộng Hoà vun phân tưới nước, Cải lương Vọng Cỗ đâm chồi nẩy lộc thành tiêu biểu văn hoá trội yếu, văn nghệ bình dân của VN Cộng Hoà. Quần chúng mến mộ, xem là một bộ môn văn nghệ, một thú giải trí không có không được nhứt là đối với nông dân chiếm hơn 80% dân số của VNCH. Nhạc cải cách hay tân nhạc không bằng vì chỉ được mến mộ bởi lớp trẻ thành thị.
Nếu nói quốc gia dân tộc, thì Nghệ sĩ Việt Hùng quả là một nghệ sĩ quốc gia và dân tộc. Quốc gia vì cuộc đời Oâng nổi chìm theo vận nước non. Oâng đã sống qua thời kỳ Pháp thuộc với thân phận người dân bị trị. Oâng đã sống qua thời Việt Minh, kinh nghiệm việc CS dụng danh đạt quả, cướp công người Quốc gia. Oâng đã sống qua thời VNCH, chế độ đã hết lòng giúp đỡ cỗ nhạc, đặc biệt là Cải Lương Vọng Cỗ. Do vậy Oâng cùng bao người Quốc Gia không ngần ngại bỏ nước ra đi để hy vọng có thể làm được một cái gì cho đất nước dân tộc trước hoạ xâm lăng của CS.
Nếu cái tên là kỳ vọng của đời người, thì Việt Hùng là kỳ vọng cuộc đời và sự nghiệp của nhà nghệ sĩ, tên khai sanh Nguyễn hữu Hùng và pháp danh là Minh Chánh và Nguyên Anh. Kỳ vọng đó là làm cho nước Việt được hùng mạnh. Thực vậy Oâng làm nước Việt hùng mạnh theo kiểu và theo tài của Oâng như bất cứ người công dân yêu nước nào, tùy tài tùy sức, nỗ lực hy sinh đóng góp. Oâng đã làm suốät khoảng đời thanh xuân của Oâng trong nước. Oâng đã làm suốt những ngày tuổi cao sức yếu của Oâng ở Mỹ, cách quê nhà nửa vòng Trái Đất. Ông làm văn hoá, văn nghệ, lời ca, tiếng hát Việt Nam thành "Thanh Aâm trìu Mến" cho người Việt hải ngoại thế hệ thứ nhứt cũng như thứ hai, trong môi trường, ngôn ngữ, văn hoa tất cả đều mới..
Trên đất mới Mỹ, Nghệ sĩ Việt Hùng đã
" Đem Cải lương, Vọng Cỗ trầm buồn
" Như nước trôi mòn mỏi nhớ nguồn,
" Với tiếng đờn nao hơn sóng gợn,
" Cùng lời ca, cảm muốn dòng tuôn.
" Yêu non sông, nhạc còn vươn mãi;
"Thương giống nói tình hãy gợi luôn;
" Nghe giọng cũ tâm hồn xao động,
" Chạnh quê nhà lận đận ngàn muôn."
Dù tuổi cao, sức yếu, Oâng làm bất cứ điều gì có thể làm được và không từ bỏ một cơ hội nào để làm cỗ nhạc, Cải lươn, Vọng cỗ trở thành hồn Việt. Ít khi Oâng từ chối một tổ chức lớn nhỏ nào mời Oâng đến trình diễn văn nghệ dù hoàn toàn "văn nghệ" về thù lao.
Việc làm của Oâng đem lại hiệu quả lớn. Ít ai dè ngay trong lòng đất Mỹ, nhiều đoàn Cải lương gần đây đua nhau thành lập. Người công nhân lái xe trên xa lộ tám làn, người đàn bà gò lưng cắt chỉ, đại hội ái hữu các trường, các đài phát thanh, tuyền hình, băng Video, cỗ nhạc Việt Nam, cải lương, Vọng Cỗ là những tiết mục không thể thiếu được.
CS Hà nội không dám cấm Cải lương Vọng cỗ hay buộc tội là nhạc vàng mà lợi dụng tuyên truyền nhưng thất bại. Băng tuồng Cải Lương, Vọng Cổ thời VNCH, hay do người Việt hải ngoại làm, dù bị cấm, vẫn được mến mộ và đắc như tôm tươi trong nước. Lý do, văn nghệ CS không có hồn, thiếu tâm; và Vọng Cỗ, Cải lương thì cần hai thứ đó như cần hơi thở.
Nghệ sĩ Việt Hùng qua đời nhưng sống mãi cùng Cải lương, Vọng cỗ. Thứ nhứt, ở hải ngoại số người mến mộ cải lương vọng cỗ về mặït thưởng thức cũng như sáng tác, trình diễn có tăng chớ không có giảm. Xem các cửa hàng bán băng ắt rõ. Thứ hai, văn nghệ hải ngoại nhờ có tự do nên tính sáng tạo cao, dồi dào tình cảm, tâm hồn Việt. Quần chúng vì thế mến mộ nhiều hơn văn nghệ một chiều, nặng chánh trị tuyên truyền trong nước. Quần chúng trong nước sẽ là nguồn tiêu thụ lớn vì sự cấm đoán sẽ dần dần mất hiệu lực với an ninh lộ trình do Thương Ước mở ra cho nhiều người qua lại nước nhà VN hơn.
Cỗ nhạc VN đã được nhiều người khảo cứu, trong đó có Gs Trần văn Khê. Nhưng riêng Cải Lương và Vọng Cỗ chưa có người chọn làm luận án Tiến sĩ. Hy vọng do tính dân tộc, văn hoá đia phương, tính bình dân quảng đại, sẽ có nhiều học giả gia công khảo cứu. Và chắc không bao lâu sẽ có sinh viên Tiến sĩ ở Mỹ chọn Vọng Cỗ Cải Lương làm luận án. Trong khảo luận và luận án nhứt định có tên nhà nghệ sĩ suốt đời gắn bó với bộ môn văn nghệ này. Oâng Việt Hùng chiếm ít nhứt một chương, trong sách Cải Lương, Vọng Cỗ.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình