Đầu tuần có tin về bản dự thảo báo cáo chính trị đã được chuẩn bị xong để đưa ra trước đại hội đảng Cộng sản Việt Nam vào tháng 3 năm 2001, tôi chưa có dịp bàn đến ngay vì còn mải nhìn đến vài chuyện khác. Nhưng thật ra tài liệu gọi là “mấu chốt” này cũng chẳng có gì lạ, nó chỉ nhắc lại những điều đã quá nhàm. Vẫn là câu hò xưa quý báu “Chủ nghĩa Mác-Lê và tư tưởng Hồ Chí Minh muôn năm”, và còn cường điệu hóa đến tối đa để nói một câu tiên tri: “Nhân loại nhất định sẽ tiến đến chủ nghĩa xã hội vì đó là quy luật lịch sử tiến hóa”. Nói cứ như thật ấy thôi... chớ không phải nói bừa nói bướng, nói cho sướng miệng.
Luật tiến hóa đưa đến thứ xã hội chủ nghĩa nào vậy" Nếu là thứ xã hội chủ nghĩa độc đảng độc quyền, đàn áp đối lập, chà đạp nhân quyền, thủ tiêu tự do ngôn luận, đó là luật thoái hóa chớ không phải tiến hóa. Đảng đã phải nhìn nhận thực trạng nạn thất nghiệp ở thành thị và nông thôn là mối lo âu chính của xã hội, nhưng vẫn tiếp tục bám lấy bài ca cũ rích từ 15 năm trước “quốc doanh lãnh đạo kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa” đã làm kinh tế thị trường phát triển mất quân bình, đưa đến nạn suy thoái thê thảm trong những năm gần đây. Bằng chứng của luật thoái hóa ngay trước mắt chớ còn tìm đâu xa nữa. Những chủ trương và luận điệu của mấy ông Cộng sản Việt Nam vẫn như cũ, chúng tôi đã phân tích nhiều lần, nay lại theo bản báo cáo đó mà nhắc lại thì hóa ra cũng đi theo con đường nhàm chán đó. Nhưng chúng tôi cũng chợt thấy một đoạn nhắc lại chủ nghĩa Mác-Lê và tư tưởng Hồ Chí Minh được áp dụng một cách “sáng tạo” để thích nghi với việc đổi mới Việt Nam. Chúng ta đã biết cái “sáng tạo” đó lừa bịp thiên hạ như thế nào, nhưng không hiểu tại sao lần này nó làm tôi nghĩ đến chương trình “tứ hiện đại hóa” của Đặng Tiểu Bình ở Trung Quốc.
Kế hoạch của Trung Quốc là hiện đại hóa nông nghiệp, công nghiệp, quốc phòng và khoa học kỹ thuật. Thật ra tứ hiện đại hóa là tư tưởng của Chu Ân Lai năm 1974, nhưng năm đó Mao Trạch Đông còn sống nên họ Chu không dám ho he vì Mao rất đa nghi. Năm 1976 sau khi Mao và Chu đã chết, Đặng lấy chủ trương này ra làm cái cớ chống Tứ nhân bang, tố cáo bọn này với chủ trương cực tả đã phá hoại kế hoạch hiện đại hóa của Chu Ân Lai. Lúc đó Chu mới chết nên còn được dân Trung Quốc mến trọng, rút cuộc Đặng tiễu trừ được “bọn bốn tên” trong đó có Giang Thanh vợ bé của Mao. Năm 1978, Đặng nắm vững được toàn quyền chỉ huy đảng và nhà nước, nhưng Đặng rất khôn đứng ngoài chính quyền, chỉ giữ chức vụ then chốt là Chủ tịch Quân ủy trong đảng. Với thế đó, Đặng phát động chương trình tứ hiện đại hóa để cải cách kinh tế theo thị trường.
Nhưng đảng Cộng sản Trung Quốc còn những thế lực của bọn già nua bảo thủ, đứng đầu là Trần Vân. Đặng liền đưa ra một chiến lược mới khá tinh vi. Một mặt vẫn tố cáo hữu khuynh để giữ thế thủ, nhưng một mặt Đặng đánh những đòn rất nặng vào tả khuynh đã bám rễ rất sâu trong đảng. Đặng nói những ý kiến cho rằng đổi mới và mở cửa là theo chủ nghĩa tư bản, có nguy cơ diễn biến hòa bình đều do tả khuynh đưa ra, cản trở tứ hiện đại hóa, họ đi quá trớn. Ý của Đặng nói là cần phải chặn họ lại. Cuộc đấu giữa Trần và Đặng rất gay go, nhưng đến Đại hội đảng kỳ 14 năm 1992, Đặng toàn thắng và Trần Vân mất hết thế lực. Cũng trong đại hội này Giang Trạch Dân - lúc đó đã được Đặng đưa lên làm Tổng bí thư đảng - đọc báo cáo chính trị ca ngợi Đặng là vị kiến trúc sư trưởng đổi mới và mở cửa, hiện đại hóa chủ nghĩa xã hội Trung Quốc, “lý luận của đồng chí Đặng Tiểu Bình xây dựng xã hội chủ nghĩa với đặc tính Trung Quốc là kim chỉ nam cho đại hội...” Đảng bèn nhất tề hô đó là áp dụng chủ nghĩa Mác một cách “sáng tạo”.
Năm 1979, sau khi xẩy ra cuộc chiến tranh biên giới Việt-Trung và vụ Đặng Tiểu Bình lần đầu tiên qua thăm Mỹ, trong nội bộ đảng Cộng sản Việt Nam đã lưu truyền những tài liệu tố cáo đích danh Đặng Tiểu Bình là tên phản lại chủ nghĩa Cộng sản. Nhưng 10 năm sau đảng CSVN đã phải đi vào con đường đối mới và mở cửa giống như Trung Quốc. Bây giờ Hà Nội nói không biết thẹn là đang học bài học của Trung Quốc để đổi mới kinh tế. Nhưng học đến độ nào" Về ngôn từ đã nói lên y trang, Trung Quốc có tứ hiện đại hóa thì Việt Nam có hiện đại hóa công nghiệp và đất nước, rồi cũng xây dựng xã hội chủ nghĩa có đặc tính Việt Nam, cũng áp dụng chủ nghĩa một cách “sáng tạo”. Nhưng học không có nghĩa là bắt chước nói như con vẹt. Học là phải làm" Vậy Việt Nam đã làm được những gì"
Không có chế độ Cộng sản nào là tốt. Năm 1979, vì thời thế Đặng Tiểu Bình đã phải bám lấy chủ nghĩa Mác-xít để mà mắt bọn bảo thủ giáo điều, nhưng ông đã “sáng tạo”, rút ra những tinh túy của Mác xét ra có lợi cho Trung Quốc. Ông không đề cao Lê-nin-nít, vì chủ nghĩa độc hại này đã tạo ra một chế độ cai trị đẫm máu nhất trong lịch sử nhân loại. Còn tư tưởng Mao Trạch Đông thì chỉ riêng việc thi hành chương trình Tứ hiện đại hóa đã là một sự chối bỏ tư tưởng đó. Ít ra Đặng cũng dọn đường cho một Giang Trạch Dân đưa Trung Quốc đến một thế phát triển kinh tế mau lẹ và nhập vào giòng chẩy chính của quốc tế. Và Giang đã biết chọn Chu Dung Cơ để thẳng tay xóa nạn quốc doanh, đem bắn bỏ một loạt tham nhũng kể cả cấp cao.
Ở Việt Nam, các ông Cộng sản nhắm mắt ôm lấy trọn gói Mác-Lê-Hồ, giữ khư khư lấy quốc doanh ổ sâu mọt để lấy nó chỉ đạo kinh tế quốc dân. Về tham nhũng các ông không dám khai trừ, không dám bỏ tù cán bộ cấp cao tham ô buôn lậu, chớ đừng nói đến đem mấy cái gốc tham nhũng bự ra bắn bỏ. Nực cười thay, con đường sáng tạo mà các ông học mót được, rút cuộc chỉ là con đường “tối tạo” vì nó chỉ đưa đến chỗ tối tăm nhất để chờ chết.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình