Tình hình biến động ở Trung Đông sẽ ảnh hưởng thế nào đến cuộc bầu cử Tổng Thống Mỹ" Để trả lời, trước hết cũng nên nhìn thời cuộc quốc tế nói chung vào năm đầu của thiên niên kỷ mới.
Điểm nổi bật trong đợt bạo động ở Trung Đông là xung đột tôn giáo vì vấn đề Jerusalem, nơi có những địa điểm thiêng liêng của Hồi giáo, Do thái giáo và Thiên chúa giáo xen kẽ. Sự tranh chấp đặc biệt phát sinh giữa Hồi giáo và Do thái giáo vì hai chủng tộc Ả Rập và Do Thái đã chung sống tại mảnh đất Palestine từ cả chục thế kỷ, hai bên đều đòi lấy Jerusalem làm thủ đô của mình. Tiến trình hòa bình khựng lại cũng vì chuyện này. Những vụ xung đột nghiêm trọng giữa Ả Râp và Do Thái tuần qua lại kèm theo một vụ đánh bom tự sát nhắm vào chiến hạm Cole của Mỹ ở cảng Aden thuộc nước Ả Rập Yemen. Vụ này là một thủ đoạn khủng bố có liên hệ đến những phe cực đoan của Hồi Giáo ở các nước Ả Rập vùng Vịnh Ba Tư, khu vực mỏ dầu lửa lớn nhất thế giới. Chỉ một ngày sau, chỉ số chứng khoán ở Wall Street đã sụp thê thảm, thị trường tài chính thế giới chao đảo. Giá dầu thô đã lên gấp ba so với 10 năm trước khi giá xuống thấp nhất, nay các biến cố Trung Đông làm nó vọt lên thêm 10%. Những biến động ở Trung Đông quả đã ảnh hưởng đến kinh tế thế giới.
Chúng tôi muốn nhắc lại một vài chuyện cũ. Đầu thập niên 90, sau khi bức tường Bá Linh sụp đổ, cuộc chiến tranh lạnh tan biến dần, người ta mừng, nói đến "một nền trật tự mới thế giới", thế giới tự do với các chế độ dân chủ đã thắng cộng sản và như vậy là "hết chuyện". Kế đó kinh tế toàn cầu phát triển mạnh, hai dân tộc hận thù truyền kiếp Do Thái và Ả Rập ở Trung Đông bắt đầu nói chuyện hòa bình. Người ta lạc quan cho rằng nhân loại rút cuộc đã thoát ra khỏi khu rừng u ám của hàng trăm năm xung đột về tôn giáo, ý thức hệ và chủng tộc, để bay bổng lên đến tầng trời cao của dân chủ thị trường tự do. Khốn thay, chuyện con người trên Trái Đất này không giản dị như vậy. Những tiếng nổ chát chúa ở Trung Đông ba tuần qua giống như một hồi còi hụ thức tỉnh để nhắc nhở rằng "nền trật tự mới" chẳng có trật tự chút nào và lịch sử con người vẫn còn lắm chứng khùng loạn.
Tuy nhiên bên cạnh bức tranh đen tối của tình hình thế giới cũng có những tia sáng hé lộ. Cuộc khủng hoảng bùng nổ ở Trung Đông đã làm lu mờ việc lật đổ Milosevic ở Nam Tư sau một cuộc biểu tình dân chủ. Sự thành công này bắt nguồn từ việc Mỹ và NATO can thiệp vào vụ diệt chủng ở Kosovo. Mặt khác giải Hòa bình Nobel năm nay đã được trao cho Tổng Thống Nam Hàn Kim Đại Trọng vì cuộc phấn đấu của ông đạt được đối thoại hòa bình với Chủ tịch Cộng sản Bắc Hàn Kim Chánh Nhật, giải tỏa được tình hình căng thẳng ở bán đảo Triều Tiên ảnh hưởng đến toàn bộ khu vực Đông Bắc Á và Thái Bình Dương.
Tổng Thống Clinton đang xét đến việc đi thăm Bắc Hàn. Nếu việc này thành sự thật, đây sẽ là lần đầu tiên một chế độ cộng sản sắt đá, kín cổng cao tường tự cô lập như như Bắc Hàn mở đón một Tổng Thống Mỹ.
Hòa cũng như chiến, những vấn đề cục bộ địa phương đã có những liên hệ quốc tế. Những khó khăn căng thẳng của một nước đã tràn qua ra ngoài biên giới. Trong các vụ bắt con tin ở Phi Luật Tân, Nam Dương, các nạn nhân không phải người bản xứ mà phần đông là dân ngoại quốc từ phương xa đến du lịch. Những tội phạm như buôn lậu phụ nữ, mua bán trẻ em làm nghề bán dâm, ma túy lan tràn đều có những đường dây chăng dài từ nước này qua nước khác. Muốn giải quyết, bắt buộc phải có một nỗ lực phối hợp nhiều nước. Những thiên tai như động đất, chết đói, dịch tễ, bão lụt ở một nước đều phóng ra lời kêu gọi cứu trợ quốc tế.
Trong khi đó cuộc cách mạng kỹ thuật thông tin với vệ tinh giao thông, điện thoại tế bào di động, Internet và phone-fax, đã giúp cá nhân giao tiếp với nhau một cách mau lẹ và dễ dàng chưa từng thấy. Nếu các nước trên thế giới ngày nay không thể sống cô lập một mình như trên hoang đảo, cá nhân con người cũng không bị lẻ loi dù sống trong rừng rậm ở Phi châu hay trên một đảo nhỏ giữa biển. Sự liên hệ giữa các cá thể con người, giữa các tập thể quốc gia, các chủng tộc trong cộng đồng chung của thế giới là một nét đặc thù nhất của loài người vào đầu thiên niên kỷ ba. Từ hình ảnh liên lập của số đông, một nhu cầu cấp bách được đặt ra. Đó là sự lãnh đạo. Ai lãnh đạo, nước nào lãnh đạo và lãnh đạo cái gì" Tất cả những câu hỏi đó đều đặt trên một căn bản: tài lãnh đạo và thế lãnh đạo.
Trong tất cả các biến cố lớn trên thế giới đều có sự hiện của Hoa Kỳ. Kinh tế Mỹ ảnh hưởng đến kinh tế toàn thế giới, đầu tư Mỹ có mặt ở khắp nơi, kể cả những nước kỹ nghệ hóa, còn tiền viện trợ Mỹ đến với những nước chậm phát triển hay nghèo đói, hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp qua các định chế quốc tế. Quân đội Mỹ có mặt từ Nam Hải đến Địa Trung Hải, từ Thái Bình Dương qua Đại Tây Dương đến Ấn Độ Dương. Đó là thế lãnh đạo, dù muốn dù không, thế lãnh đạo này chỉ nằm trong tay siêu cường duy nhất Mỹ. Nhưng thế giới ngày nay không phải là một thế giới độc cực. Đó là thế giới đa cực và lãnh đạo không phải là lấy sức mạnh vũ lực và tài chính áp đặt duy ý chí, bắt buộc các nước khác phải tuân lệnh như trong một chế độ độc đoán, mà phải thuyết phục để hướng dẫn tập thể đồng thuận đi theo đúng đường lịch sử. Phải có tài lãnh đạo mới làm được việc này. Ngày 7 tháng 11 tới đây, dân chúng Mỹ sẽ đi bầu Tổng Thống. Không biết ai sẽ làm Tổng Thống Mỹ vào đầu thế kỷ 21, nhưng có một điều chắc chắn là dân Mỹ phải chọn một người lãnh đạo thế giới.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình