Hỏi (Ông Nguyễn Trần Điển): Vào năm 2001, tôi cùng người bạn thành lập công ty xuất khẩu. Sau đó anh ta rút tên ra khỏi công ty và về Việt Nam làm ăn sinh sống.
Sau nhiều lần thư từ qua lại, anh cho tôi biết là anh đã cùng người bà con thành lập một công ty tại Việt Nam và muốn mời tôi về để tính toán hầu cộng tác làm ăn.
Vào cuối năm 2002, tôi về lại Việt Nam và gặp lại anh ta. Tôi đã đồng ý để xuất khẩu một số một số mặt hàng từ từ Úc về Việt Nam cho công ty của anh ta.
Vào cuối năm 2003, đợt hàng đầu tiên đã rời Úc và đã cập bến cảng Sài gòn sau hơn 1 tháng. Công ty của anh ta đã nhận được hàng sau đó.
Khi ký kết hợp đồng với công ty tại Việt Nam, tôi đòi hỏi là phải trả tiền theo hối suất của đồng đô la Úc. Điều này có ghi rõ trong hợp đồng. Tổng giá trị số hàng rời bến là 50,000 đô Úc, tương đương với 33,500 đô Mỹ vào lúc rời bến [67 xu một Mỹ Kim].
Tuy nhiên, khi hàng cập bến cảng Sài Gòn thì hối suất của đồng Úc kim lên giá là 74 xu đổi 1 Mỹ kim. Điều này có nghĩa là anh ta phải trả 37,000 đô Mỹ.
Anh ta bèn ứng trước cho tôi $10,000.00 đô Mỹ trên tổng số 37,000 đô la Mỹ tiền hàng, phần còn lại 27,000 đô la Mỹ anh ta hứa sẽ thanh toán trong vòng 4 tuần lễ. Chúng tôi có ghi rõ điều này trong biên nhận và cùng ký tên vào tờ biên nhận đó.
Sau 4 tuần lễ, anh ta vẫn không chịu hoàn trả cho tôi số tiền 27,000 đô la Mỹ còn thiếu. Tôi bèn viết thư yêu cầu anh ta hoàn trả số tiền còn thiếu, nhưng anh ta viết thư trả lời và đã cho tôi biết rằngø anh ta chỉ trả cho tôi tiền là 23,500 đô Mỹ [được tính theo hối suất lúc tàu rời bến].
Xin LS cho biết là tôi có quyền buộc anh ta trả cho tôi số tiền 27,000 đô Mỹ còn thiếu hay không"
Ví dụ, một thương gia người Anh mua 20 tấn cocoa từ người bán tại Nigeria và phải giao hàng trong thời gian 3 tháng với giá là 5 đồng Nigeria một tấn trả theo bảng Anh tại Luân Đôn. Như thế, “tiền kết toán” là đơn vị tiền tệ của Nigeria, và “tiền phải trả” là đồng bảng Anh.
Nếu vào lúc thiết lập hợp đồng, hối suất 1 đồng Nigeria bằng 1 bảng Anh, và nếu không có sự thay đổi về hối suất thì sẽ không có gì trở ngại trong sự giao dịch đó cả, và 100 đồng Nigeria sẽ được trả bởi 100 bảng Anh.
Tuy nhiên, nếu trước khi trả tiền, đồng bảng Anh bị giảm giá 14% trong lúc đó đồng Nigeria vẫn giữ nguyên giá trị. Điều này có nghĩa rằng khi hàng đến Luân Đôn, người mua phải trả 116.5 bảng Anh cho người bán để người bán có thể hoán đổi thành 100 đồng tiền Nigeria.
Ngược lại, nếu “tiền kết toán” (currency of account) được tính là 100 bảng Anh vào lúc mua hàng tại Nigeria, thì khi hàng được vận chuyển đến Luân Đôn dù đồng bảng Anh có bị phá giá bao nhiêu đi nữa, thì người mua cũng chỉ phải trả 100 bảng Anh như đã đồng ý. Trong trường hợp này người bán bị lỗ, vì khi hàng được vận chuyển đến Luân Đôn, người mua chỉ phải trả 100 bảng Anh, và vì bảng Anh đã bị phá giá nên 100 đồng bảng Anh khi gởi về Nigeria cho người mua thì nó chỉ còn giá trị 86 đồng Nigeria.
Cuối cùng Tòa Kháng Án đưa ra phán quyết buộc người Anh mua hàng phải trả bằng đồng bảng Anh tương đương với 100 đồng Nigeria vì đồng Nigeria là “tiền kết toán.”
Trong vụ WJ Alan & Co Ltd kiện El Nars Export and Import Co [1972] 2 QB 189. Trong vụ đó, công ty bán hàng tại Kenya ký hợp đồng để bán cà phê Kenya cho một công ty của Egypt. FOB Mombasa, với giá là ‘Shs 262/1 per cwt.’
[Ghi chú: (1) “FOB Mombasa” (free on board Mombasa) có nghĩa là hợp đồng bán hàng giao tận tàu miễn phí tại Mombasa. (2) ‘Shs 261/ per cwt’ có nghĩa là 261 shillings cho một tạ. “Cwt” = hundredweight (một tạ): Tại Hoa Kỳ là một 100 cân Anh (45,3kg). Tại Anh Quốc là 112 cân Anh (50.7kg). ‘In the United States, one hundred pounds. In England, a weight of 112 pounds’].
Công ty mua hàng của Egypt mở tín dụng thư để trả bằng đồng bảng Anh. Công ty bán hàng của người Kenya không phản đối và chấp nhận việc trả bằng đồng bảng Anh. Tuy nhiên, trước khi trả tiền cho đợt hàng thứ 2, thì đồng Bảng Anh bị phá giá. Trong lúc đó, chính quyền Kenya quyết định giữ nguyên giá trị đơn vị tiền tệ của mình. Công ty bán hàng của người Kenya bèn yêu cầu phải trả theo đơn vị tiền tệ của Kenya.
Luật thiết định hợp đồng là luật lệ của Anh Quốc. Tòa Án đã áp dụng luật lệ của Anh Quốc để giải thích hợp đồng và đã đi đến quyết định rằng công ty Egypt phải trả theo đơn vị tiền tệ của Kenya vì cho rằng tiền Kenya là “tiền kết toán.” Công ty Egypt bèn kháng án.
Tòa kháng án đã tuyên phán rằng vì công ty bán hàng của người Kenya đã đồng ý chấp nhận đồng bảng Anh là “tiền kết toán” trong đợt giao hàng trước đó nên không thể từ chối việc nhận đồng bảng Anh khi đồng bảng Anh bị phá giá trước khi giao tiền đợt 2.
Dựa vào luật pháp cũng như các phán quyết vừa trưng dẫn, ông có thể thấy được rằng công ty tại Việt Nam khi nhận hàng do công ty của ông chuyển giao phải trả đủ số tiền được tính toán theo đơn vị tiền tệ là đồng Úc Kim như hai bên đã đồng ý vào lúc ký kết hợp đồng, vì đô là Úc là “tiền kết toán”.
Tuy nhiên, việc này cũng còn tùy thuộc vào nhiều chi tiết khác được quy định trong hợp đồng, chẳng hạn như luật lệ của quốc gia nào sẽ được áp dụng khi có tranh chấp xảy ra.
Nếu ông còn thắc mắc, xin vui lòng điện thoại cho chúng tôi để được giải đáp thêm.
Sau nhiều lần thư từ qua lại, anh cho tôi biết là anh đã cùng người bà con thành lập một công ty tại Việt Nam và muốn mời tôi về để tính toán hầu cộng tác làm ăn.
Vào cuối năm 2002, tôi về lại Việt Nam và gặp lại anh ta. Tôi đã đồng ý để xuất khẩu một số một số mặt hàng từ từ Úc về Việt Nam cho công ty của anh ta.
Vào cuối năm 2003, đợt hàng đầu tiên đã rời Úc và đã cập bến cảng Sài gòn sau hơn 1 tháng. Công ty của anh ta đã nhận được hàng sau đó.
Khi ký kết hợp đồng với công ty tại Việt Nam, tôi đòi hỏi là phải trả tiền theo hối suất của đồng đô la Úc. Điều này có ghi rõ trong hợp đồng. Tổng giá trị số hàng rời bến là 50,000 đô Úc, tương đương với 33,500 đô Mỹ vào lúc rời bến [67 xu một Mỹ Kim].
Tuy nhiên, khi hàng cập bến cảng Sài Gòn thì hối suất của đồng Úc kim lên giá là 74 xu đổi 1 Mỹ kim. Điều này có nghĩa là anh ta phải trả 37,000 đô Mỹ.
Anh ta bèn ứng trước cho tôi $10,000.00 đô Mỹ trên tổng số 37,000 đô la Mỹ tiền hàng, phần còn lại 27,000 đô la Mỹ anh ta hứa sẽ thanh toán trong vòng 4 tuần lễ. Chúng tôi có ghi rõ điều này trong biên nhận và cùng ký tên vào tờ biên nhận đó.
Sau 4 tuần lễ, anh ta vẫn không chịu hoàn trả cho tôi số tiền 27,000 đô la Mỹ còn thiếu. Tôi bèn viết thư yêu cầu anh ta hoàn trả số tiền còn thiếu, nhưng anh ta viết thư trả lời và đã cho tôi biết rằngø anh ta chỉ trả cho tôi tiền là 23,500 đô Mỹ [được tính theo hối suất lúc tàu rời bến].
Xin LS cho biết là tôi có quyền buộc anh ta trả cho tôi số tiền 27,000 đô Mỹ còn thiếu hay không"
* * *
Trả lời: Theo “luật mậu dịch quốc tế” (international trade law), trong các hợp đồng mua bán quốc tế, hai nhóm từ cần phải được phân biệt đó là “currency of account” có thể tạm dịch là “tiền kết toán” và “currency of payment” có thể tạm dịch là “tiền phải trả.”
Sự phân biệt này có thể được tìm thấy trong vụ Woodhouse Ltd kiện Nigerian Product Ltd [1971] 2 QB 23.
Trong vụ đó, công ty của người Anh mua cocoa từ công ty của Nigeria. Hợp đồng được thiết lập là phải trả theo đơn vị của tiền tệ của Nigeria tại Lagos. Tuy nhiên, vì sợ sự tụt giá của đồng bảng Anh, công ty Anh Quốc đã yêu cầu công ty bán hàng Nigeria chấp nhận việc trả bằng đồng bảng Anh tại Lagos. Sau đó đồng bảng Anh đã bị sụt giá 14%. Công ty bán hàng Nigeria khiếu nại rằng công ty mua hàng phải trả đủ số bảng Anh tương đương với số tiền của Nigeria như đã đồng ý giữa hai bên đương sự, nhưng công ty của Anh Quốc đã không đồng ý.
Nói một cách khác, công ty bán hàng cho rằng “tiền kết toán” được tính theo đơn vị tiền tệ của Nigeria trong lúc đó “tiền phải trả” được tính theo đồng bảng Anh tương đương với đơn vị tiền tệ của Nigeria. Tòa Kháng Án đã giải thích và phân biệt giữa 2 khái niệm đó như sau:
Điều quan trọng của vụ tranh tụng là sự khác biệt giữa “tiền kết toán” (currency of account” và “tiền phải trả” (currency of payment).
“Tiền kết toán” là tiền tệ mà theo đó nghĩa vụ được lượng định; và “tiền phải trả” là tiền tệ mà theo đó nghĩa vụ được thanh thỏa. [The money of account is the currency in which an obligation is measured; and the money of payment is the currency in which the obligation is to be discharged].
Ví dụ, một thương gia người Anh mua 20 tấn cocoa từ người bán tại Nigeria và phải giao hàng trong thời gian 3 tháng với giá là 5 đồng Nigeria một tấn trả theo bảng Anh tại Luân Đôn. Như thế, “tiền kết toán” là đơn vị tiền tệ của Nigeria, và “tiền phải trả” là đồng bảng Anh.
Nếu vào lúc thiết lập hợp đồng, hối suất 1 đồng Nigeria bằng 1 bảng Anh, và nếu không có sự thay đổi về hối suất thì sẽ không có gì trở ngại trong sự giao dịch đó cả, và 100 đồng Nigeria sẽ được trả bởi 100 bảng Anh.
Tuy nhiên, nếu trước khi trả tiền, đồng bảng Anh bị giảm giá 14% trong lúc đó đồng Nigeria vẫn giữ nguyên giá trị. Điều này có nghĩa rằng khi hàng đến Luân Đôn, người mua phải trả 116.5 bảng Anh cho người bán để người bán có thể hoán đổi thành 100 đồng tiền Nigeria.
Ngược lại, nếu “tiền kết toán” (currency of account) được tính là 100 bảng Anh vào lúc mua hàng tại Nigeria, thì khi hàng được vận chuyển đến Luân Đôn dù đồng bảng Anh có bị phá giá bao nhiêu đi nữa, thì người mua cũng chỉ phải trả 100 bảng Anh như đã đồng ý. Trong trường hợp này người bán bị lỗ, vì khi hàng được vận chuyển đến Luân Đôn, người mua chỉ phải trả 100 bảng Anh, và vì bảng Anh đã bị phá giá nên 100 đồng bảng Anh khi gởi về Nigeria cho người mua thì nó chỉ còn giá trị 86 đồng Nigeria.
Cuối cùng Tòa Kháng Án đưa ra phán quyết buộc người Anh mua hàng phải trả bằng đồng bảng Anh tương đương với 100 đồng Nigeria vì đồng Nigeria là “tiền kết toán.”
Trong vụ WJ Alan & Co Ltd kiện El Nars Export and Import Co [1972] 2 QB 189. Trong vụ đó, công ty bán hàng tại Kenya ký hợp đồng để bán cà phê Kenya cho một công ty của Egypt. FOB Mombasa, với giá là ‘Shs 262/1 per cwt.’
[Ghi chú: (1) “FOB Mombasa” (free on board Mombasa) có nghĩa là hợp đồng bán hàng giao tận tàu miễn phí tại Mombasa. (2) ‘Shs 261/ per cwt’ có nghĩa là 261 shillings cho một tạ. “Cwt” = hundredweight (một tạ): Tại Hoa Kỳ là một 100 cân Anh (45,3kg). Tại Anh Quốc là 112 cân Anh (50.7kg). ‘In the United States, one hundred pounds. In England, a weight of 112 pounds’].
Công ty mua hàng của Egypt mở tín dụng thư để trả bằng đồng bảng Anh. Công ty bán hàng của người Kenya không phản đối và chấp nhận việc trả bằng đồng bảng Anh. Tuy nhiên, trước khi trả tiền cho đợt hàng thứ 2, thì đồng Bảng Anh bị phá giá. Trong lúc đó, chính quyền Kenya quyết định giữ nguyên giá trị đơn vị tiền tệ của mình. Công ty bán hàng của người Kenya bèn yêu cầu phải trả theo đơn vị tiền tệ của Kenya.
Luật thiết định hợp đồng là luật lệ của Anh Quốc. Tòa Án đã áp dụng luật lệ của Anh Quốc để giải thích hợp đồng và đã đi đến quyết định rằng công ty Egypt phải trả theo đơn vị tiền tệ của Kenya vì cho rằng tiền Kenya là “tiền kết toán.” Công ty Egypt bèn kháng án.
Tòa kháng án đã tuyên phán rằng vì công ty bán hàng của người Kenya đã đồng ý chấp nhận đồng bảng Anh là “tiền kết toán” trong đợt giao hàng trước đó nên không thể từ chối việc nhận đồng bảng Anh khi đồng bảng Anh bị phá giá trước khi giao tiền đợt 2.
Dựa vào luật pháp cũng như các phán quyết vừa trưng dẫn, ông có thể thấy được rằng công ty tại Việt Nam khi nhận hàng do công ty của ông chuyển giao phải trả đủ số tiền được tính toán theo đơn vị tiền tệ là đồng Úc Kim như hai bên đã đồng ý vào lúc ký kết hợp đồng, vì đô là Úc là “tiền kết toán”.
Tuy nhiên, việc này cũng còn tùy thuộc vào nhiều chi tiết khác được quy định trong hợp đồng, chẳng hạn như luật lệ của quốc gia nào sẽ được áp dụng khi có tranh chấp xảy ra.
Nếu ông còn thắc mắc, xin vui lòng điện thoại cho chúng tôi để được giải đáp thêm.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình