30 năm, những gì còn lại đâu" Thưa nhiều lắm. Một lối sống Việt Nam mới nhờ tự do, dân chủ mà phát triển mọi mặt. Một thực thể hình thành như một Việt Nam Hải Ngoại so với nước nhà đang bị CS tạm chiếm.
Giáo sư John J. Macionis trong sách giáo khoa đắc dụng nhứt tại các đại học cộng đồng Mỹ hiện thời, là cuốn Society, the Basics, (Xã hội học Yếu Lược) đã tái bản đến lần thứ sáu, định nghĩa chữ văn hóa (culture) giản dị như sau. "Văn hóa liên quan đến niềm tin, giá trị, tác phong; và những vật thể tạo thành lối sống của nhiều người." Đó là "sự chia xẻ một lối sống của nhiều người, một di sản của xã hội". Văn hóa không thể có nếu không có xã hội, và xã hội không còn nếu không có văn hóa vì văn hóa là sản phẩm của con người, và con người là sinh vật duy nhứt biết tạo ra lối sống riêng cho mình, khác thú vật chỉ sống theo bản năng.
Văn hóa thâm nhập sâu xa, tiêm nhiễm lâu đời, quá quen thuộc khiến người ta tưởng như tưởng như đương nhiên, tự nhiên mà có, không cần nhớ nữa. Nhưng khi hành động phản văn hóa, phản ứng cá nhân và quần chúng trỗi dậy sẽ thấy liền, như vụ Trần Trường đem lá cờ CS Hà nội treo lên. Cờ một quốc gia bây giờ được xem là một biểu tượng văn hóa, gần như biểu tượng tôn giáo (quasi religious) theo đánh giá của các nhà xã hội học. Nên bất cứ giá nào mọi người trong cộng đồng người Việt tỵ nạn CS cũng quyết hạ cây cờ VC đó xuống và thượng quốc kỳ Việt Nam lên, cho được. Cũng chính niềm tin và giá trị văn hóa đó đã thành ý chí tiềm tàng đó đã là sức mạnh tập thể và lòng kiên trì giúp một cách sáng tạo giương cao ngọn cờ vàng ba sọc đỏ như biểu tượng tự do, dân chủ của người Mỹ gốc Việt ở nhiều tiểu bang và 70 đơn vị hành chánh của nước Mỹ. Chính ý chí chung đó là động lực để người Mỹ gốc Việt tích cực vận động hai Hội đồng thành phố Garden Grove biến Little Saigon, thủ đô tinh thần của người Việt tỵ nạn CS, thành vùng phi CS trên phương diện pháp lý và thực tại.
Văn hóa do học hỏi. Hình thức học hỏi phổ thông qua giáo dục gia đình, học đường và xã hội. Có người rất có lý khi nói giáo dục là những gì còn lại sau khi đã quên hết. Có mấy ai trong gần hai triệu người Mỹ gốc Việt còn nhớ những công thức toán, lý, hóa đã học ở trung tiểu học nữa. Nhưng có mấy ai không dùng phương pháp phân tích của Toán học để giải quyết những bài toán trong gia đình, ở sở làm, hay ngoài xã hội. Giáo dục không ngừng ở mảnh văn bằng, mà tiếp nối ờ đại học đời, kinh nghiệm sống như văn hóa vậy. Văn hóa là một cái gì tiếp nối và phát triển liên tục.
Ba mươi năm tỵ nạn CS sống ở ngoại quốc, người Việt Hải ngoại đang hình thành một lối sống khác, một lối suy nghĩ và hành động khác, cũng như tạo thành một thực thể khác, như một Việt Nam Hải ngoại, khác với nước nhà đang nằm trong chế độ CS. Năm nào người Việt Hải ngoại cũng có tổ chức thi hoa hậu Áo Dài, Đấu Võ Việt, diễn hành văn hóa Tết, giỗ vua Quang Trung, lễ tết cỗ truyền. Không ở thành phố này cũng ở thành phố khác; không nước nọ cũng nước kia; không châu Âu, thì Châu Mỹ, hay Châu Úc. Người Việt Hải ngoại đã đi vào dòng chánh chánh trị các siêu cường. Một Đinh Việt đi vào Bộ Tư Pháp, một Trần Thái Văn, một Hubert Võ đầu tiên đi vào Hạ Viện hai tiểu bang người Việt ở đông nhứt Mỹ. Một Mina Nguyễn, một Nguyễn hoàng Dũng vào các Hội đồng Cố vấn cho Phủ Tổng Thống Mỹ. Và bao nhiều người đi vào các đại học, các ngành nghiên cứu nữa. Và lối sống của người Việt hòa quyện với người Mỹ. Mỗi lần có lễ lớn các trường trung học Mỹ vẫn mang đội kèn đồng của họ đến với chúng ta, các đại học Mỹ tổ chức trưng bày văn hóa Việt như ĐH CSU Fullerton, đêm văn nghệ Việt như đại học công đồng OCC. Đài Truyền Hình tiếng Việt SBTN đã lên vệ tinh của Direct TV cùng bao nhiêu đài Phát Thanh đã lên trước đó. Báo chi tiếng Việt vào online của Internet số đông đếm không hết, người Việt Hải ngoại dõi hàng ngày như người cùng một nước.
Nhờ vậy mọi người Việt Hải ngoại không quên 4000 năm một lịch sử huy hoàng của dân tộc Việt và hiện có 80 triệu đồng bào và cả dãy non sông gấm vóc đang bị CS tạm chiếm và thống trị một cách độc tài và nghiệt ngã. Và từ đó liên tưởng đến chúng ta chỉ mới 30 năm định cư ở các nước tự do, dân chủ mà đã hình thành được một lối sống mới, một thực thể quốc gia mới, với tổng sản lượng cao hơn tổng sản lượng của VN bị CS Hà nội làm nghèo nàn, tụt hậu hơn một phần ba thế kỷ so với các nước trong vùng như Nam Hàn, Đài Loan. Và từ đó chúng ta thương ôi là chiếc thuyền vượt biên, một thuyền nan vượt đại dương, chở đầy những quyết tâm tự do, dân chủ. Và cũng từ đó, hy vọng của chúng ta vươn lên, sẽ làm được một cái gì đó cho đồng bào trong nước như lời nguyện trước khi gạt nước mắt ra đi vượt biên tìm tự do.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình