Hỏi (Oâng Trần Công T): Vào cuối năm 1999, chúng tôi thành lập công ty để vẽ các họa đồ kiến trúc. Công ty chúng tôi được thành lập gồm 3 người, trong đơn nộp để thành lập công ty, chúng tôi đều ở trong cương vị giám đốc, với cổ phần đồng đều.
Hầu hết công việc mà công ty của chúng tôi đã ký kết hợp đồng đều thuộc về lãnh vực xây dựng, cũng như những bản vẽ để sữa chữa lại các nhà cửa theo ý của khách hàng và phù hợp với sự quy định của council.
Chúng tôi đã đồng ý, mỗi một giám đốc phải đến và làm việc tại văn phòng của công ty mỗi tuần là 40 giờ, ngày Chủ Nhật hoặc ngày lễ chỉ được tính giờ như ngày thường, và phải đến làm việc tại văn phòng của công ty.
Gần đây một trong những giám đốc của công ty đã xin nghỉ hai tháng không ăn lương. Mặc dầu công việc của công ty khá bề bộn, nhưng chúng tôi không còn cách nào khác hơn là phải đồng ý với đề nghị của anh ta.
Sau khi anh ta nghỉ được ba tuần lễ, chúng tôi mới phát hiện được rằng anh ta đang nghỉ ở nhà để vẽ một công trình kiến trúc cho những thân chủ trước đây của công ty chúng tôi. Vì cả ba chúng tôi đều có chìa khóa văn phòng nên vị giám đốc kia trong thời gian qua thường xử dụng văn phòng của công ty để làm việc vào ban đêm.
Biết được điều này, chúng tôi đã yêu cầu anh ta đến văn phòng của công ty để bàn thảo về sự việc. Sau khi trình bày vấn đề chúng tôi bèn cho anh ta biết rằng những người khách hàng mà anh ta đang vẽ họa đồ kiến trúc cho họ là những khách hàng trước đây của công ty. Sau đó chúng tôi có yêu cầu anh ta nên tính công trình đó là công trình của công ty, nhưng anh ta đã phản đối và cho rằng công trình mà anh ta đang vẽ là công trình của chính anh ta.
Xin LS cho biết là việc một giám đốc của công ty tự ý nhận khách hàng riêng lẽ để kiếm lợi có đúng với sự quy định của luật pháp đối với cương vị giám đốc của một công ty hay không" Nếu không thì chúng tôi cần phải làm gì trong trường hợp này"
Trả lời: Để có thể trả lời câu hỏi mà ông đã nêu lên, thiết tưởng chúng ta nên xét xem luật pháp đã quy định những gì về trách vụ của các giám đốc.
Theo “luật công ty” (corporations law), giám đốc của công ty phải cố tránh để khỏi phải tự đặt mình vào vị thế “tương phản quyền lợi” (conflict of interest) với công ty. Tại Uùc, luật công ty quy định về trách vụ của giám đốc liên hệ đến ba lãnh vực sau:
1. Ký kết hợp đồng với công ty: Các giám đốc của công ty không được ký kết hợp đồng với công ty của họ. Tuy nhiên, điều này còn tùy thuộc vào sự chấp thuận của công ty (thường được quy định trong bản điều lệ của công ty). Nguyên tắc này thường được áp dụng một cách nghiêm ngặt để các giám đốc không bị rơi vào tình huống tương phản quyền lợi như đã được xét xử trong vụ Bray kiện Ford.
Trong vụ Guinness Pty kiện Saunders [1990]. Trong vụ này công ty muốn đảm bảo việc đấu giá để mua lại một công ty khác. Ward và Saunders là những giám đốc của công ty và đã được hội đồng giám đốc chỉ định họ vào ủy ban để thực hiện việc đấu giá này. Công ty đồng ý trả tiền thù lao cho công ty riêng do các vị giám đốc này điều khiển. Thực ra sự cố vấn là do một mình Ward đưa ra, và sự cố vấn này chưa bao giờ được toàn thể hội đồng giám đốc chấp thuận. Lẽ ra hội đồng giám đốc phải chấp thuận để trả tiền cho các giám đốc này, tuy nhiên hội đồng giám đốc chưa bao giờ chấp thuận điều đó. Sau đó hội đồng giám đốc đã từ khước trả tiền cho Saunders vì cho rằng đương sựï đã vi phạm “trách vụ thụ ủy” (fiduciary duty). “Tối Cao Pháp Viện” (The House of Lords = the Supreme Court of Appeal) đã bác sự khiếu kiện của Ward và Saunder về việc đòi trả tiền lệ phí vì cho rằng đương sự đã vi phạm nghĩa vụ đối với công ty.
Tòa cho rằng Ward đã hành động với thiện ý vì tin tưởng rằng sự cố vấn mà ông ta đưa ra theo hợp đồng sẽ ràng buộc công ty. Sự tin tưởng sai lầm đó có thể đã làm cho Ward đưa ra những lời cố vấn rất có giá trị và đã làm công ty và các cổ đông giàu có thêm lên. Tuy nhiên, vì Ward đã không nhận thức được rằng đương sự không thể dùng danh nghĩa giám đốc của công ty để nhận số tiền công 5 triệu Bảng Anh do công ty trả, và rằng “các nguyên tắc về công lý tự nhiên” [công bằng] (the rules of equity) ngăn cấm “người thụ thác” (trustee) không được tự đặt mình vào vị thế mà trong đó quyền lợi và nghĩa vụ sẽ tương phản với nhau.
Điều 231(6) luật công ty quy định rằng: giám đốc phải công bố nếu đương sự nắm giữ bất cứ chức vụ nào mà nghĩa vụ hoặc quyền lợi của chức vụ đó có thể đưa đến sự tương phản với nhiệm vụ của đương sự với tư cách là giám đốc của công ty.
2. Các nguồn lợi bí mật: Giám đốc của công ty không được xử dụng tài sản hoặc tư liệu của công ty để thâu tóm lợi tức cho chính mình như đã được xét xử trong vụ Industrial Development Consultants Ltd kiện Cooley [1972].
Trong vụ này, Cooley được bổ nhiệm vào chức vụ giám đốc điều hành công ty của “nguyên cáo” (plaintiff) mặc dầu chưa ký hợp đồng nhân dụng. Trong thời gian đương sự đảm nhiệm chức vụ đó, một cơ quan của chính quyền đã yêu cầu đương sự vẽ cho họ về cấu trúc của một tòa nhà nhiều tầng, điều kiện là phải do chính Cooley vẽ.
Cooley bèn “giả bộ bị bệnh” (feigned illness) để được phép khỏi đến sở làm hầu hoàn tất bản vẽ của công trình do cơ quan chính quyền đặt làm, đồng thời Cooley đã dùng tất cả những tư liệu của công ty để sớm hoàn tất công việc của chính đương sự. Tòa đã xử rằng Cooley phải trả lại số tiềm mà ông đã thâu đạt được, vì lợi ích đó được mang lại do bởi chức vị mà đương sự nắm giữ và chịu trách nhiệm đối với công ty.
3. Không được cạnh tranh với công ty: Nếu một giám đốc tự mình lập ra một công ty riêng lẽ, tương tự để lôi cuốn khách hành của công ty mà mình đã và đang ở trong cương vị của ban giám đốc, thì vị giám đốc đó sẽ bị luật pháp xem như là đã vi phạm nghĩa vụ được ủy thác.
Dựa theo luật lệ cũng như các phán quyết vừa trưng dẫn, tôi có thể cho ông biết rằng những gì người bạn ông đang làm, theo sự quy định của luật công ty, có thể được xem như là đương sự đã vi phạm “trách vụ thụ thác” trong cương vị giám đốc của công ty của công ty.
Để tránh rắc rối, đương sự nên đem tất cả lợi tức kiếm được từ công trình đó trao lại cho công ty.
Tuy nhiên, điều này còn tuỳ thuộc vào bản điều lệ của công ty. Tôi đề nghị ông nên đem toàn bộ giấy tờ đến gặp LS chuyên trách về luật công ty để được cố vấn tường tận hơn.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình