- Mỉa mai thay cho thân phận Con Người! Tín ngưỡng và tôn giáo, chủ nghĩa và chánh trị, màu da và văn hóa, là sản phẩm cao cấp, nguồn gốc tự hào của xã hội Loài Người nhưng lại là nguyên nhân chiến tranh, kỳ thị chủng tộc, tội phạm oán thù (hate crimes) hạ phẩm giá Con Người đối với Con Người như ác thú. Nước Mỹ nhờ lập quốc sau, truyền thống tìm tự do mạnh, gốc gác đa nguyên, rút được kinh nghiệm đau thương của các nước nên tránh được chiến tranh tôn giáo, chiến tranh ý thức hệ độc tài, nhưng không tránh được chiến tranh vì màu da và văn hóa. Cuộc nội chiến vì kỳ thị chủng tộc làm đất nước suýt chia đôi, người Mỹ đánh người Mỹ, quân Miền Nam nước Mỹ đổ máu với quân Miền Bắc nước Mỹ. Nội chiến Mỹ có nhiều nguyên nhân xa gần, kinh tế, kỹ nghệ, nhưng chánh yếu vẫn là vấn đề binh và chống sự bất bình đẵng cho người Da Đen. Một tổng thống bị ám sát chết, số thương vong (618. 000 người) cao nhứt trong 10 cuộc chiến tranh của Mỹ, kể cả Thế Chiến 2 chỉ đứng hàng thứ nhì với 405.000 người chết (Maris A.Vinovskis, 1989).
Chiến tranh kỳ thị chấm dứt nhưng thái độ và hành động kỳ thị vẫn còn trong lòng xã hội Mỹ, từ tòa án vào trường học, đến sở làm, trên xe bus. Đâu có lâu lắc gì.. Năm 1896 Tối Cao Pháp Viện hãy còn đồng thanh quyết nghị cho phép một nền giáo dục "riêng biệt nhưng bình đẳng" (separate but equal ) tại trường học đối với học sinh Da Đen. Mãi đến năm 1954, Tối Cao Pháp Viện mới tuyên bố điều đó vi hiến, hủy bỏ, nhơn vụ gia đình Browns kiện học khu Thành phố Topeka, Kansas. Tháng 5 năm 1955, một học sinh 15 tuổi tên Claudette Colvin bị bắt do không chịu nhường chỗ cho một bà Da Trắng. Và ngay sau đó Bà Rosa Parks quyết ngồi trên xe bus để cả nước Mỹ đứng lên chống kỳ thị Da Màu. Sau 381 ngày Tối Cao Pháp Viện, tuyên bố luật Jim Crow vi hiến.
Nhưng hành động kỳ thị coi người Mỹ Da Đen như nô lệ, người Da Đen chịu không nổi mà người Da Trắng, Da Vàng, Da Đỏ cũng chịu không nổi là " chuyện nhỏ", là " chuyện không nhầm nhò gì ba cái lẻ tẻ" so với những gì người Việt đã đang chịu dưới chế độ độc tài đảng trị toàn diện với đường lối "tự thực dân" (autocolonialisme ) do CSVN áp dụng đối với chính đồng bào VN của mình - trên cả hai phương diện tinh thần lẫn vật chất. CS trị người bắng bao tử lúc còn "tiến mạnh, tiến vững chắc" lên Xã Hội Chủ nghĩa, coi "quần chúng nhân dân" như con chó thí nghiệm phản xạ có điều kiện của nhà sinh lý học Nga, Ivan Pavlov (1873-1972), đánh một tiếng chuông và đưa cho thấy một miếng thịt bò, nước cương toan bao tử chó tiết ra, sau chỉ đánh chuông mà không đưa ra cục thịt bò, nước bao tử vẫn tiết. Đó là chế độ tem phiếu, sổ gạo, nhân khẩu, chế độ đại táo, tiểu táo cho cán bộ thấp cao. Thêm vào đó bắt người Việt làm con tin với chế độ hộ khẩu, giấy tạm vắng, tạm trú, giấy đi đường và hàng ngàn loại nghị quyết, quyết nghị, pháp lịnh, quyết định mỗi năm trồng lên đầu, lên cổ dân, toàn là buộc chớ không mở. Văn kiện pháp lý của CS ít khi có câu, văn kiện này hủy bỏ những điều khoản trái ngược của các văn kiện có trước, thành ra việc cũ để đó, khi cần giở ra thành mới để trị dân. Sau khi Liên xô sụp đổ, CS có nương tay hơn về kinh tế, nhưng quyết không nới lỏng an ninh nội chính và chánh trị.
Nhưng chính Ông Tổ CS là Karl Marx cũng nói, sức nén càng nhiều, sức bật càng cao. Cuộc đấu tranh cho tự do tôn giáo đi trước.Rồi tự do, dân chủ, nhân quyền tiếp theo, đang phát triển từ phẩm sang lượng, từ điểm sang diện. " Diễn biến hòa bình" mà CS sợ như thí sinh sợ phạm húy ở trường thi nói trại chữ, đã thành diễn tiến không hòa bình nữa trong phong trào người dân đấu tranh chống VC tham nhũng, VC cướp nhà, cướp đất. Bao lâu cuộc đấu tranh cho quyền lợi có tính cao cấp và tinh thần là tự do tôn giáo, tự do, dân chủ, nhân quyền liên kết được với cuộc đấu tranh cho quyền lợi vật chất, sát sườn người dân, phong trào đấu tranh sẽ triều dâng thác đổ.
Nhưng cũng có người nói sao lâu quá mà đấu tranh cho tự do, dân chủ chưa có kết quả. CS Hà Nội vẫn an nhiên "cướp ngày là quan" cán bộ CS. Nhưng qui luật đấu tranh vĩ mô khách quan cho biết thế lực nào có tinh thần bất khuất, có tính kiên trì sẽ thắng. Ky tô giáo đấu tranh hàng thế kỷ để trường thành trên tro tàn của Đế Quốc La Mã. Người Mỹ Đa Đen và người Mỹ chánh trực đấu tranh giải phóng nô lệ hàng thế kỷ để nước Mỹ mới thành một đóa hoa " kết tụ tinh anh của bốn phương, muôn màu muôn vẻ lại muôn hương.
Phương chi cuộc đấu tranh của người Việt là một cuộc vận động lịch sử lớn nhứt trong lịch sử 4.000 năm của dân tộc Việt. Lớn lao, cam go, rắc rối nhưng tế nhị hơn chống Bắc thuộc ba lần và Pháp thuộc một lần. Vì đây là một cuộc đấu tranh chánh trị, đối đầu giữa giá trị, niềm tin , và lý tưởng tư do, dân chu, nhân quyền với độc tài đảng trị toàn diện, với đường lối chế độ tự thực dân, biên đồng bào thành nô lệ mới. Mà đã nói lịch sử thì đơn vị thời gian thường không đo đếm bằng tháng ngày, mà bằng năm, mười năm. Kiên nhẫn là thành công.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình